'Vết thương mưng mủ' gây phức tạp bài toán của Mỹ với Iran

Cột khói bay lên ở Li-băng sau đòn tấn công của Israel ngày 31/5. (Ảnh: AP)

Tình hình leo thang đột ngột từ sáng 1/6 khiến Tổng thống Mỹ Trump bộc lộ thất vọng đối với cuộc xung đột kéo dài mà ông phát động từ tháng 2, trái ngược với kỳ vọng về một chiến thắng nhanh chóng và dứt khoát.

“Tôi thực sự không quan tâm. Tôi chẳng bận tâm chút nào”, Tổng thống Trump nói với CNBC, khi được hỏi về việc Iran tuyên bố đình chỉ đàm phán với Mỹ vì cho rằng Israel vi phạm lệnh ngừng bắn tại Li-băng. Ông cho biết các cuộc đàm phán đã trở nên “rất nhàm chán”.

Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ vẫn khởi động một nỗ lực ngoại giao khẩn cấp. Ông gọi điện cho Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong cuộc nói chuyện được mô tả là khá căng thẳng. Nhà lãnh đạo Mỹ dùng những lời lẽ gay gắt để phản đối kế hoạch của Israel về tấn công Li-băng.

Tổng thống Mỹ Trump cũng liên lạc với Hezbollah thông qua những người mà ông gọi là đại diện “có vị trí rất cao”. Sau đó, ông đăng trên Truth Social rằng cả 2 bên đã đồng ý ngừng nổ súng và cho biết các cuộc đàm phán với Iran vẫn đang tiếp tục với “tốc độ rất nhanh”.

Đại sứ quán Li-băng tại Washington sau đó cho biết Hezbollah xác nhận sẽ kiềm chế không tấn công Israel, đổi lại Israel ngừng các cuộc không kích vào Beirut. Israel tuyên bố sẽ tiếp tục các chiến dịch ở miền nam Li-băng nhưng ngầm cho thấy, ít nhất trong thời điểm hiện tại, họ sẽ không tấn công thủ đô Beirut.

Diễn biến kịch tính ngay ngày đầu tuần này giúp Iran thấy rằng ông Trump vẫn có khả năng kiềm chế ông Netanyahu - một yếu tố có thể mang tính sống còn đối với bất kỳ thỏa thuận Mỹ - Iran nào mà Israel phản đối.

Sau đó, ông Trump nói với ABC: “Hôm nay có một trục trặc nhỏ, nhưng tôi đã xoay chuyển tình thế rất nhanh, như các bạn có thể đã thấy”.

Những yếu tố khó hóa giải này đe dọa hy vọng của nhà lãnh đạo Mỹ trong việc tìm ra một lối thoát bền vững.

Ý đồ trái ngược

Li-băng nằm trên dải đất hẹp bên bờ đông Địa Trung Hải, cách eo biển Hormuz khoảng 1.600 km về phía tây bắc.

Nhóm trợ lý của ông Trump khẳng định căng thẳng ở Li-băng là vấn đề tách biệt với cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, và không nên ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán song phương về hạt nhân và tên lửa.

Nhưng Iran không nhìn nhận như vậy.

Li-băng nằm ở phía bắc Israel và từ lâu đã là bàn đạp cho hoạt động của các lực lượng ủy nhiệm do Iran hậu thuẫn nhằm vào nhà nước Do Thái. Tehran muốn duy trì Hezbollah như một lực lượng còn khả năng tác chiến sau nhiều năm Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hỗ trợ tài chính và quân sự.

Mặc dù đã suy yếu do các đợt tấn công liên tục của Israel trong những năm gần đây, Hezbollah vẫn là mắt xích quan trọng trong tham vọng khu vực rộng lớn hơn của Tehran. Đây cũng là nền tảng cho bất kỳ hy vọng nào của IRGC nhằm tái thiết năng lực đe dọa Israel sau chiến tranh.

“Iran muốn bảo vệ những gì họ đã xây dựng ở Li-băng trong suốt 4 thập kỷ rưỡi qua”, nhà phân tích khu vực Ronnie Chatah nói với CNN.

Israel coi Hezbollah là một tổ chức khủng bố và là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia, vì vậy họ đòi giải giáp hoàn toàn lực lượng này và cho rằng Li-băng có trách nhiệm thực hiện điều đó.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích tin rằng chính phủ Li-băng vẫn rất yếu, không đủ khả năng thực hiện yêu cầu của Israel.

Điều này đồng nghĩa với việc xung đột tại Li-băng luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trở lại và làm gián đoạn tiến trình đàm phán giữa Washington và Tehran.

Đây là một ví dụ khác cho thấy sự khác biệt về cách nhìn giữa hai đồng minh cùng khởi đầu cuộc chiến với Iran. Israel coi việc bảo vệ an ninh là sứ mệnh không bao giờ kết thúc, trong khi Trump muốn có giải pháp dứt điểm và rút Mỹ khỏi khu vực.

Li-băng vẫn tiếp tục là “vết thương mưng mủ”, có khả năng phá hoại nỗ lực ngoại giao của nhà lãnh đạo Mỹ trong vấn đề Iran.