Vị ngọt nơi vùng biên

Lãnh đạo xã Quang Chiểu thăm vườn dưa hấu của bà con bản Sáng. Ảnh: CTV

Những ngày tháng 4, nơi bản Sáng, xã biên giới Quang Chiểu, thay vì những cánh đồng khô hạn là màu xanh mướt trải dài của những ruộng dưa hấu. Việc chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ làm thay đổi diện mạo vùng biên mà còn mang lại “vị ngọt” ấm no cho bà con. Ông Lộc Văn Toàn, bí thư chi bộ kiêm trưởng bản Sáng, cho biết: Hiện nay, bản có 78 hộ, hơn 360 nhân khẩu chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái sinh sống. Cây dưa hấu được một số hộ tiên phong đưa vào trồng từ năm 2018, khi gia đình bà Lương Thị Tan bắt đầu canh tác trên diện tích đất khô hạn, thiếu nước, không thể trồng lúa chiêm xuân. Từ một vài hộ ban đầu, đến nay bản có 36 hộ dân trồng dưa, với tổng diện tích lên đến 10ha, tập trung chủ yếu là dưa hấu Việt Nam và dưa hấu giống Lào.

Dưa hấu được bà con trồng từ cuối tháng 12 và cho thu hoạch từ tháng 4 đến tháng 5 năm sau. Nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác tiến bộ, mỗi quả dưa hấu trung bình đạt khoảng 4- 5kg trở lên. Dưa bản Sáng sau khi thu hoạch có độ ngọt thanh, thơm và rất mọng nước, mang đặc trưng riêng của khí hậu, thổ nhưỡng vùng cao. Giá dưa tại vườn dao động khoảng 10.000 đồng/kg; trung bình mỗi sào dưa, bà con thu hoạch từ 800kg đến 1 tấn. Nhờ cây dưa hấu, đời sống của người dân ở bản Sáng từng bước khởi sắc; hiện nay cả bản còn 2 hộ nghèo và 2 hộ cận nghèo.

Trong bản, gia đình bà Lò Thị Luân có 1ha trồng dưa hấu. Trước đây, diện tích này chỉ trồng được một vụ lúa do thiếu nước. Từ khi chuyển sang trồng xen canh dưa, giá trị kinh tế tăng lên rõ rệt, gia đình rất phấn khởi. Theo bà con, nếu giữ vững đầu ra ổn định, cây dưa sẽ là “chìa khóa” giúp nâng cao thu nhập, ổn định đời sống, góp phần giảm nghèo bền vững. Vào mùa thu hoạch, dọc Quốc lộ 15, bà con nông dân bản Sáng lại dựng lều tạm để giới thiệu sản phẩm với khách qua đường.

Ông Lê Phú Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu, cho biết: Trồng dưa hấu là một trong những mô hình chuyển đổi cơ cấu mùa vụ và cây trồng trọng điểm của địa phương. Việc đưa cây dưa vào thay thế các loại cây trồng kém hiệu quả đã nâng cao giá trị trên cùng diện tích canh tác cho nông dân địa phương. Thời gian tới, xã tiếp tục khuyến khích các bản trong xã chuyển đổi cơ cấu cây trồng, trong đó có dưa hấu.

Quang Chiểu là xã vùng cao biên giới với 5 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó dân tộc Thái chiếm trên 85% dân số. Đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp nên còn nhiều khó khăn; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều năm 2025 là 13,65% (170 hộ). Hiện nay, xã tập trung phát triển nông - lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa gắn với tái cơ cấu nông nghiệp và XDNTM. Trong đó, xã chú trọng rà soát quy hoạch các sản phẩm nông nghiệp có lợi thế; ưu tiên bố trí ngân sách và thu hút các nguồn lực để đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn. Từng bước phát triển các cây trồng có giá trị theo hướng tập trung, áp dụng đồng bộ tiến bộ kỹ thuật từ giống, canh tác, cơ giới hóa đến quản lý dịch bệnh, tạo ra chuỗi sản xuất hiệu quả, tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Hiện nay, cây trồng được đánh giá hiệu quả là lúa nếp Cay Nọi, dưa hấu... Phấn đấu giai đoạn 2026-2030, xã có 94ha đất nông nghiệp được tích tụ, tập trung để sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao.

Vườn dưa hấu của gia đình anh Hầu A Dơ và chị Thào Thị Dợ, ở bản Poom Khuông, xã Tam Chung. Ảnh: CTV

Tam Chung - xã vùng cao thuần nông, nguồn thu chủ yếu từ sản xuất nông, lâm nghiệp, ngành nghề dịch vụ và lao động đi làm ăn xa. Những năm qua, để giúp bà con nơi đây thoát nghèo, ổn định cuộc sống, địa phương đã triển khai kịp thời các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế của Nhà nước, từng bước nâng cao mức sống cho người dân. Đặc biệt, từ đầu năm 2025 đến nay, chính quyền địa phương đẩy mạnh vận động bà con chuyển đổi diện tích lúa, hoa màu kém hiệu quả sang trồng cây có giá trị, trong đó có dưa hấu. Toàn xã hiện có 5 hộ chuyển đổi với khoảng 20 sào.

Ở bản Poom Khuông, những người nông dân vốn quen với cây lúa nương nay bắt đầu trồng dưa hấu với hy vọng đổi thay cuộc sống. Gia đình anh Hầu A Dơ và chị Thào Thị Dợ là một trong những hộ tiên phong. Trên diện tích 5 sào đất trước đây cho năng suất trồng lúa nương thấp, nay đã phủ màu xanh của dưa hấu. Anh Dơ chia sẻ: "Trước đây, trồng lúa vất vả cả năm mà thu nhập chẳng đáng bao nhiêu. Ngày mới bắt đầu trồng dưa, vợ chồng lo đến mất ngủ. Vậy mà cây dưa hợp đất, lớn nhanh, quả đều. Thương lái lên tận bản thu mua. Cầm tiền bán dưa trên tay, tôi rất vui vì thu nhập cao gấp nhiều lần trồng lúa".

Anh Lý Seo Châu, bí thư kiêm trưởng bản Poom Khuông, cho biết: Bà con bản Poom Khuông vốn chủ yếu làm nương rẫy, trồng rừng thì nay đã biết trồng cây lúa nước, trồng cây ăn quả và chăn nuôi trâu bò. Dưa hấu là cây trồng mới nhưng bước đầu cho thấy hiệu quả, không chỉ mang lại thu nhập mà còn mở ra niềm tin về một cuộc sống ổn định, ấm no hơn cho bà con.

Từ bản Sáng (xã Quang Chiểu) đến bản Poom Khuông (xã Tam Chung), những vườn dưa hấu của đồng bào dân tộc Thái, Mông đang từng ngày mang lại hiệu quả kinh tế, góp phần nâng cao đời sống người dân. Ở đâu có sự mạnh dạn đổi mới tư duy, dám nghĩ, dám làm thì ở đó cuộc sống của bà con từng bước được cải thiện, khởi sắc hơn. Hy vong tương lai không xa, nơi vùng biên tỉnh Thanh sẽ còn có nhiều vườn dưa hấu tiếp tục mang lại những trái ngọt.