Vì sao châu Âu bắt đầu quay lưng với Patriot của Mỹ?

Phương tiện phóng thuộc hệ thống SAMP/T NG của Pháp. Ảnh: MW.

Công ty Pháp Thales – một trong những nhà phát triển chính của hệ thống SAMP/T NG – đã thông báo rằng Bộ Quốc phòng Đan Mạch đã ký hợp đồng mua hệ thống này, trở thành khách hàng đầu tiên bên ngoài hai quốc gia phát triển là Pháp và Italy.

Đan Mạch sẽ mua trước 4 hệ thống với tổng giá trị khoảng 1,47 tỷ euro trong khuôn khổ kế hoạch phòng không quốc gia của nước này, vốn có tổng ngân sách 7,8 tỷ euro. Kế hoạch của Bộ Quốc phòng Đan Mạch là mua tổng cộng 8 hệ thống SAMP/T NG để đáp ứng nhu cầu phòng không tầm trung và tầm xa, chủ yếu bị ảnh hưởng bởi thời gian giao hàng bị cho là quá dài của hệ thống đối thủ MIM-104 Patriot của Mỹ, khiến nó không thể đáp ứng nhu cầu cấp bách về khôi phục năng lực tên lửa phòng không tầm xa.

Vào tháng 3/2026, có thông tin cho biết việc bàn giao hệ thống Patriot cho Thụy Sĩ sẽ bị trì hoãn từ 4 đến 5 năm, cho thấy nút thắt nguồn cung có thể ngày càng khiến các khách hàng nản lòng.

Phương tiện phóng thuộc hệ thống MIM-104 Patriot. Ảnh: MW.

Pháp đang dẫn đầu một nỗ lực toàn châu Âu nhằm tiếp thị hệ thống phòng không SAMP/T NG tới các quốc gia trong khu vực, như một giải pháp thay thế cho hệ thống MIM-104 Patriot của Mỹ – hiện là hệ thống tên lửa phòng không tầm xa chủ lực của NATO. Hệ thống này sử dụng tên lửa Aster 30 vốn được phát triển cho các tàu chiến mặt nước châu Âu và tích hợp với bệ phóng trên mặt đất.

SAMP/T NG có tầm đánh chặn 150 km và độ cao đánh chặn 25 km. Radar Ground Fire 300 của hệ thống có thể tìm kiếm nhiều loại mục tiêu trong phạm vi 400 km với tốc độ cập nhật 1 giây.

Tuy nhiên, hệ thống này từ lâu không thể cạnh tranh ngang tầm với Patriot, cũng như các lựa chọn ngoài NATO như HQ-9 của Trung Quốc và S-400 của Nga. Dù vậy, các yếu tố chính trị – bao gồm xu hướng ngày càng tăng của các quốc gia châu Âu muốn giảm phụ thuộc vào những biến động chính trị tại Mỹ – đã tạo cơ hội để hệ thống vốn kém cạnh tranh này giành được đơn hàng.

Các bệ phóng thuộc hệ thống phòng không Patriot của quân đội Mỹ tại Hàn Quốc trước khi được rút về và triển khai lại đến Trung Đông. Ảnh: MW.

Sau khi nhiều quốc gia châu Âu ồ ạt viện trợ các hệ thống Patriot của họ cho Ukraine, việc các hệ thống này nhanh chóng bị lực lượng Nga phá hủy đã khiến nhu cầu bổ sung hệ thống cho tiền tuyến vẫn ở mức cao. Hà Lan và Đức là hai quốc gia đầu tiên cam kết cung cấp các hệ thống này, và nhiều nước châu Âu khác nhanh chóng làm theo.

Các quan chức Đức vào tháng 3 đã cảnh báo rằng nước này bị suy yếu đáng kể khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng đường không hoặc tên lửa, phản ánh xu hướng chung tại châu Âu. Vấn đề càng nghiêm trọng hơn do tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn của chính Mỹ đối với các hệ thống đang phục vụ trong quân đội.

Lực lượng vũ trang Mỹ đã xác nhận vào tháng 7/2025, sau 12 ngày giao tranh với Iran, rằng kho dự trữ của họ chỉ còn 25% so với mức cần thiết theo đánh giá của Lầu Năm Góc. Nhiều nguồn phương Tây xác nhận ngày 5/3/2026 rằng Lục quân Mỹ đã tiêu thụ hơn 800 tên lửa chống đạn đạo chỉ trong 5 ngày giao tranh với Iran, khiến tình trạng thiếu hụt trở nên nghiêm trọng và buộc quân đội phải rút từ các kho dự trữ tại nhiều căn cứ trên toàn cầu, đặc biệt là ở Hàn Quốc.

Hệ thống Patriot của Ukraine chỉ vài giây trước khi bị phá hủy bởi tên lửa đạn đạo Iskander của Nga. Ảnh: MW.

Năng lực của hệ thống Patriot đã nhiều lần bị đặt dấu hỏi, khi tốc độ tương đối thấp của tên lửa – chỉ bằng một phần so với các hệ thống của Trung Quốc và Nga – hạn chế loại mục tiêu mà nó có thể đối phó và khiến chính nó dễ bị đánh chặn. Các nguồn phương Tây và Ukraine đã nhiều lần chỉ ra những hạn chế lớn của Patriot trước các cuộc tấn công tên lửa của Nga.

Cựu Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội Ukraine, tướng Igor Romanenko, vào tháng 10 năm ngoái tiết lộ hiệu quả của Patriot đã “giảm từ 42% xuống còn 6%” trước các cuộc tấn công tên lửa của Nga, sau khi nhiều quan chức và nhà phân tích đã cảnh báo điều tương tự trong những tháng trước đó.

Quân đội Mỹ đã phản ứng bằng cách đặt hàng phát triển một phiên bản nâng cấp đáng kể của hệ thống, trong đó có việc mở rộng góc bắn lên 360 độ, thay vì 120 độ như hiện tại, nhằm ngang bằng với các hệ thống của Trung Quốc, Nga và Triều Tiên về mặt này. Hệ thống SAMP/T NG cũng gặp nhiều hạn chế tương tự như Patriot, nhưng năng lực còn bị giới hạn hơn nữa do nền tảng công nghệ châu Âu có nhiều ràng buộc hơn.