Vì sao chi phí giải thể doanh nghiệp lại tốn kém tới cả trăm triệu đồng?

Câu hỏi được đặt ra là: Vì sao khi mở doanh nghiệp, chi phí chỉ là vài triệu đồng, nhưng khi giải thể lại tốn kém hơn rất nhiều lần?

Để làm rõ vấn đề này, Thạc sĩ, luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam - ví von việc thành lập và giải thể doanh nghiệp với chuyện “sinh con”.

“Sinh một đứa con thì dễ, nhưng nuôi thì khó và tốn kém hơn rất nhiều. Tương tự, việc thành lập doanh nghiệp là đơn giản bởi Nhà nước tạo mọi điều kiện để các doanh nghiệp được thành lập, đi vào hoạt động. Nhưng việc giải thể doanh nghiệp rất phức tạp, phải theo nhiều quy trình, thủ tục”, ông Được nói.

Cụ thể, việc giải thể doanh nghiệp liên quan nhiều vấn đề, từ quyền và nghĩa vụ của các bên đến nghĩa vụ thuế với Nhà nước. Trước khi giải thể, doanh nghiệp cũng cần được kiểm tra, quyết toán các nghĩa vụ thuế.

Theo luật sư, việc giải thể doanh nghiệp liên quan nhiều vấn đề, từ quyền và nghĩa vụ của các bên đến nghĩa vụ thuế với Nhà nước. (Ảnh minh họa)

Ông Được cũng cho rằng, những trường hợp doanh nghiệp phản ánh phải chi cả trăm triệu đồng để giải thể thường liên quan đến việc doanh nghiệp đã bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc bị khóa mã số thuế. Khi đó, để giải thể, doanh nghiệp phải khôi phục tình trạng pháp lý và hoạt động bình thường trở lại.

“Muốn khôi phục mã số thuế thì phải khôi phục tình trạng hoạt động. Khi doanh nghiệp được khôi phục thì sẽ phát sinh các nghĩa vụ thuế, trong đó có thuế môn bài trước đó, tùy theo doanh nghiệp lớn hay nhỏ mà mức thuế khác nhau, cộng với tiền chậm nộp. Khoản thứ hai là tiền phạt không báo cáo thuế. Cùng với đó là thuế giá trị gia tăng, thuế doanh nghiệp và các loại hóa đơn, chứng từ khác chưa hoàn thành nghĩa vụ…Tất cả đã đẩy mức phí rất cao”, ông Được phân tích.

Tương tự, luật sư Trương Quốc Hòe, Trưởng Văn phòng Luật sư Interla (Hà Nội), cho rằng khi giải thể, các nghĩa vụ liên quan đến doanh nghiệp và cổ đông phải được xử lý để chấm dứt tình trạng nợ nần.

Theo ông, doanh nghiệp phải hoàn thành nghĩa vụ thuế, trong đó có lệ phí môn bài và thuế thu nhập. Những nghĩa vụ này có thể tiếp tục phát sinh trong suốt thời gian doanh nghiệp tồn tại nếu không thực hiện thủ tục tạm ngừng hoặc chấm dứt đúng quy định.

“Do không thông báo tạm ngừng, doanh nghiệp bị tính lệ phí môn bài liên tục nhiều năm. Trong khi đó, thuế và lệ phí thì không có thời hiệu truy thu”, ông Hòe nói.

Ngoài tiền thuế và lệ phí, doanh nghiệp còn có thể phải chịu tiền chậm nộp, các khoản phạt do không thực hiện nghĩa vụ kê khai, nợ bảo hiểm, nợ lương và nhiều nghĩa vụ khác.

Đáng chú ý, khi doanh nghiệp buộc phải khôi phục mã số thuế để làm thủ tục giải thể, các tờ khai còn thiếu cũng phải được xử lý. Do hồ sơ bị treo quá lâu, chủ doanh nghiệp có thể phải thuê dịch vụ kế toán, pháp lý để phục dựng sổ sách.

Theo luật sư Hòe, chi phí dịch vụ trong một số trường hợp có thể chiếm 30-40% tổng chi phí xử lý hồ sơ.

“Như vậy, việc giải thể mà doanh nghiệp phải tốn chi phí là những chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động mà doanh nghiệp chưa hoàn thành chứ không phải là phát sinh chi phí xã hội”, ông Hòe nhận định.

Theo ông, phần lớn doanh nghiệp phát sinh các khoản thuế, phí tồn đọng là những doanh nghiệp không hoạt động, không có lợi nhuận hoặc hoạt động không hiệu quả. Với doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, các nghĩa vụ thường được xử lý định kỳ thông qua quyết toán thuế và hoàn thiện hồ sơ hóa đơn.

Tiến sĩ, luật sư Lê Văn Thiệp, Trưởng Văn phòng Luật sư Toàn Cầu thuộc Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cũng cho rằng, khi phát sinh hoạt động thì sẽ phát sinh nghĩa vụ thuế. Nếu doanh nghiệp không đóng hàng năm thì sẽ phát sinh rất lớn, nhất là các khoản đó phát sinh khi giải thể.

Mới đây, trên các diễn đàn về thuế, một chủ doanh nghiệp chia sẻ câu chuyện thành lập công ty từ năm 2009, thời điểm ông cùng những người bạn còn trẻ và mang nhiều kỳ vọng khởi nghiệp. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh sau đó gặp khó khăn.

Doanh nghiệp vẫn thực hiện các nghĩa vụ báo cáo thuế trong những năm đầu, trước khi làm thủ tục tạm ngừng hoạt động từ năm 2013. Theo chủ doanh nghiệp, thời điểm đó nhận thức về nghĩa vụ thuế còn hạn chế, chỉ nghĩ rằng khi công ty không hoạt động, không có doanh thu, không xuất hóa đơn thì cũng không còn phát sinh nghĩa vụ đáng kể.

Sau khi tạm ngừng, chủ doanh nghiệp dần không để ý đến công ty. Công ty không có doanh thu, không xuất hóa đơn, không có người lao động, tài sản hay hoạt động kinh doanh thực tế.

Đến khi làm việc trở lại với cơ quan thuế, chủ doanh nghiệp được xác định công ty ở tình trạng “không hoạt động tại địa chỉ đăng ký”.

Cơ quan thuế đưa ra bảng tính các khoản phải nộp gồm khoảng 3,6 triệu đồng tiền thuế còn nợ, 22 triệu đồng lệ phí môn bài, khoảng 16,2 triệu đồng tiền chậm nộp và hai khoản khoảng 11,5 triệu đồng liên quan hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Tổng số tiền lên tới hơn 64,8 triệu đồng. Ngoài các khoản phải xử lý với cơ quan thuế, chủ doanh nghiệp cho biết phải tính thêm khoảng 15 triệu đồng thuê dịch vụ để hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động.

Doanh nghiệp cần làm gì để giảm chi phí giải thể?

Theo ông Nguyễn Văn Được, doanh nghiệp khi dừng hoạt động cần chủ động thực hiện thủ tục giải thể thay vì để tình trạng pháp lý kéo dài.

“Nhà nước đã tính đến việc các doanh nghiệp thành lập thì cũng cho phép các doanh nghiệp giải thể. Tuy nhiên, để giải quyết tốt nhất vấn đề tiết kiệm chi phí khi giải thể thì ngay khi dừng hoạt động, doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục giải thể theo quy định”, ông Được nói.

Doanh nghiệp khi dừng hoạt động cần chủ động thực hiện thủ tục giải thể thay vì để tình trạng pháp lý kéo dài sẽ làm phát sinh nhiều chi phí. (Ảnh minh họa)

Ông cũng đề xuất cơ quan chức năng nghiên cứu cơ chế cho phép doanh nghiệp thực hiện giải thể nhanh chóng dựa trên nội dung tự kê khai. Theo đó, chủ doanh nghiệp có thể ký cam kết chịu trách nhiệm cá nhân vô hạn đối với các nghĩa vụ thuế nếu cơ quan chức năng phát hiện sai phạm trong quá trình hậu kiểm.

Giải pháp này, theo ông Được, vừa giúp doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường thuận lợi hơn, vừa hỗ trợ cơ quan quản lý làm sạch dữ liệu mà vẫn hạn chế nguy cơ thất thu ngân sách.

Trong khi đó, luật sư Trương Quốc Hòe cho rằng, pháp luật cần phân biệt giữa nghĩa vụ tài chính thực sự phải thanh toán với chi phí tuân thủ phát sinh do tồn đọng thủ tục.

Nghĩa vụ đối với chủ nợ, người lao động và Nhà nước không thể tùy tiện xóa bỏ. Tuy nhiên, với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động lâu, không có dấu hiệu gian lận, có thể nghiên cứu cơ chế giải thể rút gọn và xử lý theo mức độ rủi ro.

Ông cũng khuyến nghị doanh nghiệp ngay khi dừng hoạt động cần thực hiện thủ tục giải thể để tránh kéo dài thời gian tồn tại trên hệ thống và phát sinh thêm nghĩa vụ tuân thủ.