Vì sao chính quyền ông Trump nới lỏng trừng phạt một số lô dầu của Iran?

Mỹ đang cạn dần lựa chọn?

Sau 3 tuần xung đột với Iran, chính quyền Mỹ dường như đang cạn dần các lựa chọn để kiềm chế đà tăng vọt của giá dầu và khí đốt. Theo 3 nguồn thạo tin về các cuộc thảo luận nội bộ, các quan chức ước tính, mức giá cao do chiến sự gây ra có thể kéo dài trong nhiều tháng, đặc biệt khi giao tranh tại Trung Đông leo thang và việc lưu thông qua eo biển Hormuz gần như không thể thực hiện.

Ảnh minh họa: Reuters

Các nguồn tin này cho biết Mỹ đã sử dụng hết những công cụ chính sách quen thuộc nhằm giảm thiểu cú sốc nguồn cung đang lan rộng trong nền kinh tế toàn cầu. Những lựa chọn còn lại hoặc kém hiệu quả, hoặc mang tính chính trị nhạy cảm.

“Đây là sự gián đoạn lớn nhất đối với thị trường dầu mỏ mà bạn có thể hình dung", ông Neelesh Nerurkar, cựu quan chức cấp cao Bộ Năng lượng Mỹ nhận định. Theo ông: “Mức thiếu hụt lớn đến mức các biện pháp hiện có không thể bù đắp được lượng dầu đang không thể ra thị trường".

Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump đã đồng ý xuất kho hàng trăm triệu thùng từ kho dự trữ chiến lược, nới lỏng một phần trừng phạt đối với dầu Nga và triển khai các biện pháp trong nước nhằm thúc đẩy dòng chảy dầu thô trên lãnh thổ Mỹ.

Tuy vậy, những động thái này gần như không làm chậm lại đà tăng giá trên toàn cầu. Giá dầu Brent đã chạm mốc 112 USD/thùng vào ngày 20/3, tiệm cận mức cao nhất trong ba năm rưỡi. Giá xăng tại Mỹ cũng tăng mạnh, với mức trung bình toàn quốc gần 4 USD/gallon.

Trong bối cảnh đó, các quan chức đang tiến thêm một bước khi tạm thời dỡ bỏ trừng phạt đối với các lô dầu của Iran hiện đang trên biển, qua đó cho phép các đồng minh đang thiếu nguồn cung nghiêm trọng có thể mua số dầu này.

Giới quan sát cho rằng, động thái này tạo ra nghịch lý về mặt hình ảnh: Trong khi Mỹ tìm cách làm suy yếu Iran về quân sự, Washington đồng thời lại cho phép Tehran hưởng lợi về tài chính. Đây cũng là sự thừa nhận ngầm về sức ép kinh tế và chính trị mà Iran đã gây ra đối với Mỹ thông qua việc phong tỏa eo biển Hormuz.

Tình thế “khó xử” của ông Trump

Đối với Tổng thống Donald Trump, tình thế hiện tại đặc biệt nhạy cảm. Sau nhiều lần chỉ trích cựu Tổng thống Barack Obama vì làm lợi cho Iran như một phần của thỏa thuận hạt nhân, giờ đây ông Trump trên thực tế lại đang khuyến khích Tehran đẩy mạnh xuất khẩu dầu.

Tuy nhiên, trong nội bộ chính quyền đang nỗ lực kiểm soát những hệ lụy ngày càng lan rộng của cuộc chiến, lợi ích từ việc bổ sung khoảng 140 triệu thùng dầu vào một thị trường đang khan hiếm được xem là đáng để đánh đổi. Trong những ngày gần đây, các quan chức dần ủng hộ phương án này, đồng thời giảm nhẹ ý nghĩa tài chính đối với Iran khi cho phép các nước mua lượng dầu mà nước này đã có sẵn trên biển.

Theo lập luận của họ, số dầu này sớm muộn cũng sẽ được Trung Quốc mua bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ. Thay vào đó, các đồng minh của Washington có thể mua lượng dầu này, qua đó giảm bớt áp lực nguồn cung trước mắt với mức giá chỉ hơn một chút so với mức Trung Quốc có thể trả.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hôm 20/3 mô tả động thái này là “tận dụng chính lượng dầu của Iran để gây sức ép ngược lại Tehran, nhằm giữ giá không tăng cao trong khi chúng tôi tiếp tục Chiến dịch Epic Fury".

Ông Scott Bessent nhấn mạnh trên mạng xã hội X rằng Iran sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn thu từ số dầu này, đồng thời Mỹ vẫn duy trì chính sách “gây sức ép tối đa” với khả năng tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế của Tehran.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cũng khẳng định việc nới lỏng trừng phạt chỉ mang tính “tạm thời”, nhằm “đánh bại chiến lược của Iran trong việc đẩy giá năng lượng lên mức quá cao”.

“Chúng tôi sẽ cho phép điều này diễn ra trong thời gian ngắn với một số đồng minh như Ấn Độ, Nhật Bản và các nước khác, do đó, chiến lược của Iran không đạt được mục tiêu", ông Waltz nhận định.

Dẫu vậy, Iran vẫn được dự báo sẽ thu về một phần lợi nhuận từ việc bán số dầu này trong bối cảnh giá đã tăng hơn 1/3 kể từ khi chiến sự bùng phát. Dù nguồn cung bổ sung có thể giúp “hạ nhiệt” thị trường trong ngắn hạn, tác động này nhiều khả năng không kéo dài. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, 140 triệu thùng dầu đang lênh đênh trên biển chỉ tương đương khoảng một ngày rưỡi tiêu thụ toàn cầu.

“Nếu chiến lược này được triển khai và người mua được phép tiếp cận lượng dầu trên biển, nó sẽ nhanh chóng được tiêu thụ hết. Sau đó, chúng ta có thể sẽ phải đối mặt với một đề xuất đáng chú ý hơn: dỡ bỏ trừng phạt đối với dầu mỏ Iran nói chung", ông Gregory Brew, chuyên gia phân tích cấp cao tại Eurasia Group nhận định.

Trong một tuyên bố, Người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers cho biết, Tổng thống Donald Trump và đội ngũ của ông “đã xem xét mọi phương án có thể nhằm giảm thiểu các gián đoạn ngắn hạn này và nhanh chóng hành động khi cần thiết”.

“Cuối cùng, khi các mục tiêu quân sự hoàn tất, giá dầu và giá khí đốt sẽ nhanh chóng giảm trở lại, thậm chí có thể thấp hơn cả trước khi các cuộc không kích bắt đầu”, bà Taylor Rogers nói.

Động thái nới lỏng, dù chỉ một phần các lệnh trừng phạt đối với Iran, cho thấy thế khó mà chính quyền Mỹ đang đối mặt: vừa theo đuổi mục tiêu chiến tranh dài hạn, vừa phải xử lý những tác động tức thời đối với nền kinh tế và vị thế chính trị của ông Trump.

Diễn biến khó lường

Theo giới quan sát, bản thân Tổng thống Trump dường như tỏ ra không quá lo ngại về tác động của giá năng lượng khi ông cho rằng cuộc chiến xứng đáng với bất kỳ “nỗi đau ngắn hạn” nào mà người dân Mỹ phải chịu. Hôm 20/3, ông cũng bác bỏ các câu hỏi về kế hoạch khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz và cho rằng "đến một thời điểm nào đó, nó sẽ tự mở lại”.

Điều này khiến các đồng minh và các công ty dầu khí rơi vào trạng thái thiếu thông tin, đồng thời phải chuẩn bị cho khả năng gián đoạn kéo dài. Ngay trong nội bộ chính quyền Mỹ, việc hoạch định các bước tiếp theo của chiến dịch cũng chỉ được giữ trong phạm vi rất hẹp giữa các cố vấn thân cận của ông Trump, khiến các quan chức phụ trách xử lý khủng hoảng năng lượng khó dự đoán diễn biến sắp tới.

Theo các nguồn tin, chính quyền có thể sớm miễn trừ một số quy định môi trường đối với các loại xăng pha trộn dùng trong mùa hè, nhằm kiềm chế giá xăng tại Mỹ. Tuy nhiên, tác động của biện pháp này được dự báo là hạn chế, nhất là khi chính phủ đã áp dụng cách làm tương tự vào mỗi mùa hè kể từ năm 2022. Một quan chức Nhà Trắng cho biết chưa có quyết định cuối cùng nào được đưa ra, đồng thời khẳng định vẫn còn “nhiều lựa chọn được cân nhắc” để ứng phó với giá dầu và khí đốt.

Trong khi đó, các quan chức đã loại trừ một số phương án cực đoan hơn. Các trợ lý của ông Trump đã trấn an các công ty dầu khí rằng không có kế hoạch áp đặt hạn chế xuất khẩu dầu và khí đốt, trong bối cảnh lo ngại động thái này có thể gây hỗn loạn thị trường toàn cầu mà lại không giúp cải thiện đáng kể nguồn cung trong nước.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hôm 19/3 cũng loại trừ khả năng chính phủ can thiệp trực tiếp vào thị trường dầu mỏ nhằm kìm hãm đà tăng giá. Mặc dù trước đó ông gợi ý Mỹ có thể tiếp tục xả thêm dầu từ kho dự trữ chiến lược, một quan chức chính quyền cho biết hiện chưa có kế hoạch thực hiện bước đi này trong thời gian gần. Trước đó, Mỹ cùng hàng chục quốc gia khác đã nhất trí đưa 400 triệu thùng dầu dự trữ ra thị trường trong tháng này - một quá trình sẽ mất nhiều tháng để phát huy tác động.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp