Toàn cảnh ba tuần chiến sự Mỹ - Israel - Iran

Bước vào ngày thứ 22 sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công bất ngờ vào Iran giữa lúc các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này đang diễn ra, Tổng thống Donald Trump nhận thấy mình đang ở trong một tình thế rất khác so với nỗ lực thay đổi chính quyền trước đây, theo Bloomberg.

Số liệu thương vong từ ngày 28/2 đến nay. Infographic: Al Jazeera.

Với hàng nghìn người thiệt mạng, chiến sự lan rộng, giá dầu tăng vọt và cơ sở hạ tầng năng lượng bị tàn phá, ông đang đề nghị Quốc hội phê duyệt 200 tỷ USD để tiếp tục một cuộc xung đột mà phe Dân chủ và một số nghị sĩ Cộng hòa nhanh chóng chỉ ra là một cuộc chiến "tự chọn". Lý do họ đưa ra là không có bằng chứng công khai nào cho thấy Mỹ phải đối mặt với một mối đe dọa trực diện.

Đề xuất này được đưa ra khi nợ công của Mỹ vượt ngưỡng 39 nghìn tỷ USD, trong đó 1 nghìn tỷ USD mới nhất vừa được cộng thêm chỉ trong năm tháng qua.

Mọi mục tiêu chiến lược như phi hạt nhân hóa hay lật đổ chế độ Iran hiện vẫn bế tắc. Thay vào đó, Mỹ và Israel đang lún sâu vào cuộc khủng hoảng năng lượng, minh chứng rằng Iran là đối thủ khó nhằn hơn nhiều so với Venezuela.

Mỹ đang tăng cường hàng nghìn quân tới Trung Đông, nâng tổng số lên ít nhất 60.000 binh sĩ. Infographic: Al Jazeera.

Khi cuộc chiến bước sang tuần thứ tư, chính quyền Trump đã cấp phép tạm thời cho Iran bán khoảng 140 triệu thùng dầu thô nhằm trấn an thị trường đang biến động. Tại Trung Đông, các quốc gia vùng Vịnh tiếp tục đánh chặn tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV). Trong khi đó, một nguồn tin nói với CNN rằng Iran đã tấn công bất thành vào một căn cứ quân sự chung của Mỹ và Anh ở Ấn Độ Dương.

Thông qua mạng lưới tình báo tinh vi, Mỹ - Israel đã thực hiện chiến dịch truy lùng và hạ sát hàng loạt quan chức cấp cao của Iran chỉ trong tuần qua, bao gồm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Ali Larijani, Bộ trưởng Tình báo Esmail Khatib và Chỉ huy lực lượng Basij Gholamreza Soleimani cùng các phó tướng.

Các cuộc tập kích chính xác này, nhắm vào cả những cuộc họp bí mật lẫn các điểm tập kết quân sự dự phòng như sân vận động, đã giáng đòn nặng nề vào hệ thống điều hành và làm lung lay tinh thần của lực lượng an ninh Tehran.

Những khoảng trống quyền lực sau các đòn tấn công của liên quân Mỹ - Israel. Đồ họa: New York Post.

Tuần qua, đảo Kharg, cảng xuất khẩu dầu chiến lược của Iran, đã hứng chịu các cuộc tập kích của Israel nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng nhằm siết chặt yết hầu kinh tế và làm suy yếu khả năng hậu cần của Tehran.

Tehran đã phản pháo quyết liệt bằng cách tấn công các cơ sở của Mỹ tại những nước đồng minh ở vùng Vịnh, đồng thời tận dụng triệt để quyền kiểm soát địa - chính trị đối với Eo biển Hormuz, gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng trên toàn cầu.

BB cho biết kể từ khi chiến sự diễn ra vào ngày 28/3, chưa đến 100 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Quy mô tấn công lan rộng khắp lãnh thổ Iran

Lầu Năm Góc cho biết đã tấn công 7.000 mục tiêu trong nội địa Iran, đánh trúng hơn 40 tàu rải mìn và 11 tàu ngầm. Các sự kiện này trải rộng tại 29 trong tổng số 31 tỉnh, phản ánh mức độ lan rộng của chiến dịch quân sự.

Thủ đô Tehran là khu vực hứng chịu các đợt tấn công dày đặc nhất. Nhiều mục tiêu chiến lược, bao gồm kho dầu, cơ sở quân sự và hạ tầng tên lửa, đã trở thành trọng tâm của các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành.

Các hoạt động quân sự từ ngày 28/2. Infographic: Al Jazeera.

Bên cạnh đó, các cơ sở năng lượng của Iran cũng nằm trong danh sách mục tiêu. Những cuộc tấn công nhằm vào các kho dầu tại Tehran và các căn cứ quân sự trên đảo Kharg - một cảng xuất khẩu dầu quan trọng - được cho là nhằm gây sức ép kinh tế và làm suy yếu khả năng hậu cần của Tehran.

Infographic: Al Jazeera.

Ngoài lãnh thổ Iran, các hoạt động quân sự cũng lan sang các khu vực lân cận. Israel tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công tại miền Nam Lebanon và vùng ngoại ô phía nam Beirut, đồng thời phát đi nhiều lệnh sơ tán bắt buộc khiến gần một triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Trong khi đó, các cuộc không kích tại Dải Gaza vẫn tiếp diễn hàng ngày, với các cửa khẩu bị đóng và nguồn viện trợ nhân đạo bị gián đoạn, làm gia tăng áp lực về điều kiện sống trong khu vực.

Cuộc đối đầu công nghệ quân sự hiện đại

Cuộc chiến hiện nay cũng phản ánh mức độ hiện đại hóa của các hệ thống vũ khí được sử dụng bởi các bên tham chiến. Mỹ và Israel đã triển khai một loạt khí tài tiên tiến trong các chiến dịch tấn công nhằm vào Iran.

Theo Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM), lực lượng Mỹ đã sử dụng hơn 20 hệ thống vũ khí khác nhau trên cả không, biển và đất liền. Các tên lửa hành trình Tomahawk được phóng từ các tàu khu trục tại Biển Arab nhằm vào các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Iran.

Ngoài ra, Washington cũng lần đầu tiên triển khai hệ thống tên lửa Tên lửa tấn công chính xác (PrSM) và mẫu UAV chiến đấu giá rẻ LUCAS. Máy bay không người lái MQ-9 Reaper cùng các chiến đấu cơ hiện đại như F/A-18 và F-35 cũng tham gia vào chiến dịch tấn công.

Infographic: Al Jazeera.

Song song với các đòn tấn công, hệ thống phòng thủ tên lửa nhiều tầng cũng được kích hoạt. Mỹ đã triển khai các hệ thống Patriot để đánh chặn tên lửa ở độ cao thấp và THAAD để đối phó với các mục tiêu ở độ cao lớn.

Về phía Israel, các hệ thống phòng thủ nổi tiếng như Iron Dome và David’s Sling được sử dụng để đánh chặn tên lửa và tên lửa hành trình từ phía Iran.

Trong khi đó, Tehran dựa vào một chiến lược khác. Iran triển khai kết hợp tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung với các UAV tấn công một chiều. Một trong những loại tên lửa chủ lực là Shahab-3, có tầm bắn hơn 1.900 km, đủ khả năng vươn tới Israel và nhiều mục tiêu trong khu vực.

Bên cạnh đó, các UAV Shahed giá rẻ được sản xuất hàng loạt giúp Iran duy trì áp lực liên tục lên hệ thống phòng không của đối phương. Những thiết bị này bay ở độ cao thấp, khiến radar khó phát hiện và có thể được phóng với số lượng lớn để làm quá tải hệ thống phòng thủ.

Trong bối cảnh đó, cuộc chiến Mỹ-Israel-Iran không chỉ là cuộc đối đầu quân sự thông thường mà còn phản ánh sự cạnh tranh giữa các mô hình tác chiến khác nhau: một bên dựa vào công nghệ quân sự tối tân, bên kia tận dụng chiến lược bất đối xứng và vũ khí chi phí thấp. Diễn biến trong những ngày tới sẽ quyết định liệu sự cân bằng mong manh này có tiếp tục duy trì hay sẽ dẫn tới một vòng leo thang mới trong khu vực.

Đại Hoàng