Vì sao có người cất giữ 60 dây sạc mà không biết để làm gì?

Số dây cáp sạc Iyer tích trữ trong nhà nhiều năm qua. Ảnh: Akshaya Iyer.

Với Akshaya Iyer (Ấn Độ), việc giữ lại những sợi dây sạc đi kèm thiết bị điện tử từng là thói quen rất bình thường trong gia đình. Cô nghĩ rằng "biết đâu một ngày sẽ cần", nên cứ thế cất những sợi dây cáp đã hỏng hoặc không còn dùng được.

Đến năm 27 tuổi, Iyer nhận ra trong nhà mình đã có hơn 60 sợi, nhiều chiếc thậm chí không biết dùng cho thiết bị nào.

"Đến lúc phải vứt đi cũng khó, bởi tôi đã dần cảm thấy gắn bó về mặt cảm xúc với mấy sợi dây này và luôn lo rằng sau này có thể cần đến. Có lẽ việc bỏ đi hoặc tìm cách tái chế chúng sẽ phải cần thời gian", cô nói với VICE.

Những món đồ nhỏ bé như dây cáp, hộp giấy hay quần áo cũ có thể chẳng đáng giá bao nhiêu, nhưng với một số người, việc nói lời tạm biệt với chúng lại khó hơn tưởng tượng.

Khi đồ đạc ngày một chất đầy, còn ý nghĩ vứt bỏ kéo theo cảm giác lo lắng, tiếc nuối hoặc bất an, đây có thể là biểu hiện của rối loạn tích trữ, một vấn đề sức khỏe tâm thần khiến người mắc khó từ bỏ đồ vật dù chúng không còn giá trị sử dụng.

Rối loạn tích trữ

Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), rối loạn tích trữ (hoarding disorder) là một tình trạng sức khỏe tâm thần, trong đó người bệnh thu thập rất nhiều đồ vật và gặp khó khăn nghiêm trọng khi vứt bỏ chúng, ngay cả khi điều này ảnh hưởng đến cuộc sống.

Số thiết bị điện tử cũ được một người mắc chứng rối loạn tích trữ lưu trong nhà dù không còn sử dụng. Ảnh: Kapil Darbari.

Các dấu hiệu chính gồm giữ hoặc thu thập đồ đạc đến mức ảnh hưởng đến cuộc sống; không thể kiểm soát số đồ đã có nhưng vẫn rất khó vứt bỏ; gắn bó mạnh mẽ với chúng và luôn cảm thấy cần có thêm đồ.

Tình trạng này có thể khiến người mắc không thể sử dụng một số căn phòng, gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày hoặc thường xuyên xảy ra mâu thuẫn với người thân.

Midland Heart, tổ chức cung cấp nhà ở xã hội tại Anh, nhấn mạnh tích trữ không đồng nghĩa với "bừa bộn" hay "lười biếng". Tổ chức này cũng cho biết người mắc chứng tích trữ thường cảm thấy xấu hổ hoặc sợ bị người khác phán xét, khiến họ ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ và tình trạng có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

Về nguyên nhân, NHS cho biết hiện chưa thể xác định chính xác vì tình trạng này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gồm trải nghiệm tiêu cực thời thơ ấu, mất mát hoặc biến cố lớn trong đời, tính cách hay lo lắng về việc mắc sai lầm, sống một mình và có người thân từng tích trữ đồ. Trước đây, rối loạn tích trữ được xem là một dạng OCD, nhưng hiện được công nhận là một tình trạng riêng biệt.

99 nỗi ám ảnh nhìn từ lịch sử và tâm lý

Chứng cuồng tích trữ không phải dạng ám ảnh duy nhất khiến con người mắc kẹt trong những nỗi sợ và thôi thúc khó lý giải.

Những biểu hiện tưởng chừng kỳ lạ ấy từng được nhà văn, nhà báo Anh Kate Summerscale tìm hiểu trong cuốn Từ điển những nỗi sợ hãi và cuồng loạn - Nguồn gốc của 99 ám ảnh phổ biến (tựa gốc: The Book of Phobias and Manias: A History of Obsession).

Cuốn sách tập hợp 99 nỗi ám ảnh sợ hãi (phobia) và cuồng loạn (mania), được sắp xếp theo bảng chữ cái, từ chứng sợ sạch sẽ đến sợ động vật. Trong đó, ở mục S, tác giả đề cập syllogomania - chứng cuồng tích trữ (y khoa hiện đại dùng hoarding disorder), bên cạnh nhiều hiện tượng khác như chứng cuồng sách, cuồng sự giàu có hay cuồng một nhóm nhạc.

Tác giả/Tác phẩm

The Book of Phobias and Manias: A History of Obsession (Từ điển những nỗi sợ hãi và cuồng loạn - Nguồn gốc của 99 ám ảnh phổ biến)

Tác giả: Kate Summerscale · Xuất bản: 2022 · NXB Dân Trí

Cuốn sách là bách khoa toàn thư "độc nhất vô nhị" hiện có trên thị trường về chủ đề rối loạn lo âu, ám ảnh sợ hãi (phobia) và cuồng loạn (mania), được vinh danh là "Sách của năm" bởi các tờ báo như The Times, Financial Times. Nội dung đào sâu vào 99 loại ám ảnh phổ biến, từ những nỗi sợ tưởng chừng "bình thường" như sợ rắn, sợ nhện, sợ nói trước đám đông, đến các ám ảnh thời hiện đại như sợ nghe điện thoại hay sợ mất kết nối Internet.

Không chỉ liệt kê tên gọi, Summerscale lần theo nguồn gốc, cơ chế tâm lý và lịch sử hình thành của những nỗi sợ, ám ảnh, qua đó cho thấy chúng không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn chịu ảnh hưởng từ văn hóa và xã hội. Tác phẩm cũng đưa ra những lời giải thích và một số phương pháp điều trị tích cực, hiệu quả cho những nỗi sợ hãi và cuồng loạn mạnh mẽ nhất.

Dù đề cập những vấn đề thuộc lĩnh vực y sinh, cuốn sách được khen có lối viết hóm hỉnh, gần gũi, dễ tiếp cận với độc giả không có kiến thức chuyên ngành. Tờ The Wall Street Journal nhận xét tác phẩm có "lịch sử kỳ lạ đầy hài hước và bất ngờ", đồng thời vẫn chứa đựng những khám phá nghiêm túc về con người.

Trong khi đó, Publishers Weekly đánh giá cuốn sách "lôi cuốn, chi tiết một cách tinh tế, sâu sắc và nhất quán", cho rằng đây là một bản hướng dẫn thú vị về những xung động của con người.