Vì sao đề xuất hộ tống tàu qua eo biển Hormuz của Tổng thống Trump lại rủi ro?

Ngày 13-3, Tổng thống Donald Trump tuyên bố, Hải quân Mỹ sẽ "rất sớm" hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz. Mặc dù ông Trump tuyên bố ý định cung cấp lực lượng hộ tống hải quân cho các tàu thương mại để thúc đẩy sản lượng dầu, nhưng cho đến nay vẫn chưa có biện pháp bảo vệ nào được thực hiện.

Theo các chuyên gia, chiến dịch này đầy rủi ro. Trong cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times, Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez cho biết, việc hộ tống hải quân ở eo biển Hormuz sẽ không đảm bảo "100%" an toàn cho các tàu cố gắng đi qua eo biển này. Theo ông Dominguez, hỗ trợ quân sự không phải là giải pháp lâu dài hoặc bền vững để mở cửa eo biển chiến lược này. Nó làm giảm rủi ro, nhưng rủi ro vẫn tồn tại. Tàu thương mại và thủy thủ có thể bị ảnh hưởng.

Trên thực tế, các hoạt động hộ tống hải quân rất phức tạp và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các phương tiện trên biển và trên không để bảo vệ cả tàu chở dầu và tàu thương mại, cũng như chính các tàu chiến.

Trước hết, địa hình có lợi cho Iran. Trong khi eo biển Hormuz rộng 33km ở điểm hẹp nhất, thì tổng chiều rộng của các tuyến đường vận chuyển nước sâu theo mỗi hướng chỉ là 2 hải lý (khoảng 4km). Do đó, không gian lưu thông đặc biệt hạn chế, nhất là đối với các tàu chở dầu khổng lồ, một số tàu dài hơn 3 sân bóng đá.

“Điều này khiến các tàu chở dầu hoặc các tàu chiến hộ tống chúng có rất ít không gian để di chuyển”, bà Jennifer Parker, một chuyên gia nghiên cứu về hải quân tại UNSW Canberra (Australia), nói với hãng tin CNN. Các tàu chiến, có thể là tàu khu trục trong trường hợp của Hải quân Mỹ, "phải có đủ không gian để di chuyển xung quanh các tàu chở dầu khổng lồ nhằm có được các lựa chọn bắn thích hợp vào các mục tiêu đang đến như máy bay không người lái (UAV) hoặc tên lửa từ trên không hoặc trên biển", cựu sĩ quan hải quân Australia có kinh nghiệm ở Vịnh Ba Tư giải thích.

Các tàu bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz do chiến tranh. Ảnh: Reuters

Hơn nữa, thời gian phản ứng bị hạn chế vì vũ khí của Iran nằm rất gần, ở phía Iran của eo biển Hormuz, nơi được bao bọc bởi các dãy núi. Điều này mang lại lợi thế cho Tehran, vì họ có thể tấn công các tàu từ vùng đất cao hơn. "Thời gian giữa việc phát hiện mối đe dọa và việc cần phải phản ứng là rất, rất ngắn", bà Parker nói.

Các nhà phân tích cho rằng, việc hộ tống không thể chỉ dựa vào một tàu khu trục, mà có lẽ cần tổng cộng 10 chiếc. Máy bay trực thăng hoặc máy bay tấn công cũng cần phải bay trong khu vực, sẵn sàng đánh chặn UAV trên không hoặc trên biển.

Nhà phân tích Carl Schuster, cựu thuyền trưởng Hải quân Mỹ, cũng cho rằng, máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không (AWACS) cùng UAV trinh sát nên tiến sâu hơn vào đất liền Iran để tìm kiếm các vụ phóng tên lửa có thể nhắm mục tiêu vào tàu chở dầu hoặc tàu chiến.

Trong khi đó, lực lượng Iran có khả năng đe dọa các nhiệm vụ hộ tống ở eo biển Hormuz lại phân tán và phần lớn là cơ động. Theo các chuyên gia, Tehran có thể triển khai UAV, tên lửa gắn trên xe tải hoặc thủy lôi từ một số lượng không xác định các tàu đánh cá nhỏ hoặc thậm chí cả du thuyền.

Các mối đe dọa đối với các nhiệm vụ hộ tống có thể được giảm thiểu bằng sức mạnh không quân Mỹ hoặc bằng các cuộc tấn công trên bộ để chiếm giữ lãnh thổ, từ đó có thể xuất phát các cuộc tấn công. Tuy nhiên, điều này sẽ tạo ra những vấn đề mới, bao gồm thương vong đáng kể trên mặt đất.

Việc phát hiện và phá hủy thủy lôi ở eo biển Hormuz cũng là một vấn đề mà Mỹ chưa đủ khả năng tự mình giải quyết. Năm ngoái, Hải quân Mỹ đã cho ngừng hoạt động 4 tàu quét thủy lôi đóng tại Vịnh Ba Tư. Theo CNN, những tàu này đã quay trở về Mỹ vào tháng 1 trên một tàu chở hàng hạng nặng để tháo dỡ. Hải quân Mỹ cho biết, 4 tàu chiến ven biển (LCS) được trang bị khả năng chống thủy lôi sẽ đảm nhiệm vai trò này.

Tehran có thể triển khai nhiều loại thủy lôi khác nhau trong eo biển. Tàu quét mìn cũng được trang bị vũ khí nhẹ hơn so với tàu khu trục. Do hoạt động đơn độc trong khu vực mà không có lực lượng bảo vệ, lực lượng rà phá thủy lôi có thể dễ bị tổn thương trước một cuộc tấn công của Iran.

Trước đây, Hải quân Mỹ đã từng đối mặt với mối đe dọa kiểu này từ Iran vào những năm 1980 và 1990. Còn tình hình hiện nay sẽ như thế nào? Trong những năm gần đây, phiến quân Houthi, đồng minh của Iran và đóng quân tại Yemen, đã gây khó khăn ở Biển Đỏ. Bất chấp sự hộ tống từ tàu chiến của Mỹ và các nước thuộc Liên minh châu Âu, lực lượng Houthi vẫn tiến hành tấn công các tàu thương mại, gây tổn thất lớn cho các nước.