Vì sao không nên tắm nước lạnh dù trời nóng đỉnh điểm?

Bác sĩ cảnh báo thói quen giải nhiệt bằng nước lạnh ngay sau khi đi nắng. Ảnh: CNN.

Nhiều người có thói quen tắm ngay sau khi đi nắng về để “giải nhiệt” nhanh. Cảm giác mát lạnh tức thì khiến họ tin rằng cơ thể đang được phục hồi. Song trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho hay đây là một sai lầm nguy hiểm, có thể gây rối loạn huyết động, thậm chí dẫn đến đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Vì sao nước lạnh có thể kích hoạt đột quỵ?

Cơ thể con người có hệ thống điều nhiệt rất tinh vi, giúp duy trì thân nhiệt ổn định quanh mức 37 độ C. Khi hoạt động dưới trời nắng nóng, cơ thể sẽ tự kích hoạt cơ chế làm mát. Mạch máu dưới da giãn ra để đưa nhiệt ra ngoài. Tuyến mồ hôi hoạt động mạnh để làm mát qua quá trình bay hơi.

"Lúc này, tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì huyết áp ổn định. Nhịp tim tăng, lưu lượng máu tăng, toàn bộ hệ tuần hoàn ở trạng thái 'tăng tốc', Đây là giai đoạn cơ thể rất nhạy cảm với các thay đổi đột ngột từ môi trường bên ngoài", bác sĩ Hoàng nói.

Vị chuyên gia phân tích thêm, nếu tắm nước lạnh ngay khi vừa đi nắng về, sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh sẽ khiến cơ thể không kịp thích nghi. Nhiệt độ da giảm đột ngột kích hoạt phản xạ gọi là "sốc lạnh". Hệ thần kinh giao cảm bị kích thích mạnh, giải phóng adrenaline vào máu.

Adrenaline làm co mạch máu nhanh chóng. Trong khi trước đó mạch đang giãn để tỏa nhiệt, sự co lại đột ngột sẽ khiến huyết áp tăng vọt. Áp lực trong lòng mạch tăng cao trong thời gian ngắn có thể làm vỡ các mạch máu yếu trong não, gây xuất huyết não.

Đồng thời, tim phải chịu một gánh nặng lớn. Khi mạch co lại, sức cản tăng lên, tim phải co bóp mạnh hơn để đẩy máu đi. Nhu cầu oxy của tim tăng cao nhưng dòng máu nuôi tim lại giảm do co mạch vành. Sự mất cân bằng này có thể kích hoạt cơn nhồi máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp tim nguy hiểm.

Không chỉ vậy, sau khi đi nắng, cơ thể thường mất nhiều nước qua mồ hôi. Nếu không bù đủ nước, máu sẽ trở nên “đặc” hơn. Khi kết hợp với tình trạng co mạch đột ngột do nước lạnh, dòng máu lưu thông chậm lại, dễ hình thành cục máu đông.

Các cục máu đông này có thể gây tắc mạch não, dẫn đến đột quỵ thiếu máu não. Đây là dạng đột quỵ phổ biến, chiếm tỷ lệ lớn trong các ca cấp cứu mùa nắng nóng.

Một vấn đề khác ít được chú ý là cơ chế điều nhiệt bị "đánh lừa". Khi nước lạnh tiếp xúc với da, các thụ thể nhiệt gửi tín hiệu về não rằng cơ thể đang lạnh. Não sẽ ra lệnh co mạch và ngừng tiết mồ hôi để giữ nhiệt.

Điều này khiến nhiệt lượng bên trong cơ thể không thoát ra được. Nhiệt bị giữ lại trong nội tạng, làm tăng nguy cơ sốc nhiệt. Người bệnh có thể cảm thấy mệt lả, choáng váng, thậm chí tổn thương não nếu tình trạng kéo dài.

Nhiều người có thói quen tắm lạnh sau khi đi nắng mà không biết cơ thể lúc này rất nhạy cảm, dễ xảy ra rối loạn huyết động và sốc nhiệt. Ảnh: Unsplash.

Việc tắm ngay khi cơ thể còn nhiều mồ hôi cũng gây ảnh hưởng đến da và đường hô hấp. Lỗ chân lông đang mở rộng để thoát mồ hôi sẽ bị co lại đột ngột. Mồ hôi và bã nhờn bị giữ lại, dễ gây viêm da.

Sự thay đổi nhiệt độ nhanh cũng làm giảm sức đề kháng của niêm mạc hô hấp. Đây là lý do nhiều người dễ bị viêm họng, ho hoặc viêm phế quản sau khi tắm nước lạnh lúc vừa đi nắng về.

Theo bác sĩ Hoàng, ở một số người có bệnh nền như hen suyễn, nước lạnh có thể kích thích co thắt phế quản. Người bệnh sẽ khó thở, tức ngực, có thể lên cơn hen cấp. Đây là tình trạng nguy hiểm nếu không được xử trí kịp thời.

Ngoài ra, thay đổi nhiệt độ đột ngột còn gây rối loạn điện giải trong cơ. Kết hợp với việc mất muối qua mồ hôi, người bệnh dễ bị chuột rút. Nếu xảy ra trong phòng tắm, nguy cơ trượt ngã và chấn thương là rất cao.

Bao lâu sau khi đi nắng về mới nên tắm?

Nguy cơ từ việc tắm sai cách tăng rõ rệt ở một số nhóm đối tượng. Người cao tuổi có hệ mạch kém đàn hồi, dễ bị tổn thương khi huyết áp biến động. Trẻ nhỏ chưa hoàn thiện cơ chế điều nhiệt nên dễ bị sốc nhiệt.

Người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc xơ vữa động mạch cũng đặc biệt nhạy cảm. Với họ, chỉ một thay đổi nhỏ về nhiệt độ cũng có thể dẫn đến biến cố nghiêm trọng. Người uống rượu bia càng nguy hiểm hơn do cơ thể đã bị rối loạn điều hòa mạch máu.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam. Ảnh: BSCC.

Bên cạnh việc tắm ngay sau khi đi nắng, nhiều thói quen giải nhiệt khác cũng tiềm ẩn rủi ro. Uống nước đá lạnh quá nhanh có thể gây co thắt dạ dày, dẫn đến đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa.

Một số người lạm dụng nước "thanh nhiệt" hoặc viên sủi điện giải. Việc này có thể làm mất cân bằng điện giải và khiến cơ thể mất nước nhiều hơn. Ngồi ngay trước quạt mạnh hoặc vào phòng điều hòa lạnh sâu khi cơ thể còn nóng cũng gây sốc nhiệt tương tự.

Trong bối cảnh nắng nóng kéo dài, số ca đột quỵ có xu hướng gia tăng. Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh việc nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ là rất quan trọng. Những biểu hiện thường gặp gồm méo miệng, yếu tay chân và nói khó.

Tuy nhiên, không phải lúc nào đột quỵ cũng biểu hiện rõ ràng. Một số trường hợp chỉ có chóng mặt dữ dội, đau đầu đột ngột hoặc mất thị lực thoáng qua. Những dấu hiệu này dễ bị bỏ qua nhưng lại rất nguy hiểm.

Để đảm bảo an toàn, vị chuyên gia khuyến cáo không nên tắm ngay sau khi đi nắng về. Cơ thể cần thời gian để "hạ nhiệt" tự nhiên. Người dân nên nghỉ ngơi khoảng 20 đến 30 phút ở nơi thoáng mát, lau khô mồ hôi và uống nước từ từ.

Khi tắm, nên dùng nước ấm hoặc nước mát vừa phải. Bắt đầu làm ướt từ chân, sau đó lên tay và thân người. Tránh dội nước lạnh trực tiếp lên đầu.

Thời gian tắm nên giới hạn trong khoảng 15 đến 20 phút. Sau khi tắm cần lau khô người và giữ ấm cơ thể. Với người đang mệt hoặc có bệnh nền, chỉ nên lau người bằng khăn ấm thay vì tắm.