Vì sao nhiều đại học Mỹ tạm dừng các chương trình nghiên cứu giới?

Giáo sư Joan Wallach Scott

Từ góc nhìn "thực tế sinh học" đến rào cản học thuật

Lý do phổ biến nhất mà các cơ quan quản lý giáo dục đưa ra khi tạm dừng các chương trình này thường xoay quanh việc "bảo vệ thực tế sinh học". Những người ủng hộ việc cắt giảm lập luận rằng, giáo dục cần tập trung vào các giá trị truyền thống và tránh các lý thuyết xã hội mà họ cho là có thể gây ra sự chia rẽ trong sinh viên.

Tuy nhiên, Giáo sư Sử học Joan Wallach Scott đặt ra một câu hỏi ngược lại: Liệu việc loại bỏ các chương trình này có thực sự giúp xã hội ổn định hơn, hay nó đang vô tình tước đi công cụ để chúng ta hiểu về sự bất bình đẳng?

Theo Giáo sư Scott, điểm hiểu lầm lớn nhất hiện nay là coi nghiên cứu giới như một "hệ tư tưởng". Thực tế, trong khoa học xã hội, đây là một công cụ phân tích thiết yếu giúp giải mã các thứ bậc xã hội. Nghiên cứu giới giúp sinh viên hiểu rằng các chuẩn mực về "nam tính" hay "nữ tính" không chỉ là tự nhiên, mà còn được xây dựng qua lịch sử để duy trì các hệ thống quản lý.

Giới là một phương thức cơ bản để biểu đạt các quan hệ quyền lực.

Joan Wallach Scott

Bên cạnh đó, nó đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện đặc quyền. Khi các chương trình này bị xóa bỏ, chúng ta mất đi ngôn ngữ khoa học để gọi tên các hành vi lạm dụng, chẳng hạn như khái niệm "nam tính độc hại" vốn giúp giải thích tại sao một số cá nhân tin rằng họ có quyền chi phối người khác như những món hàng. Đồng thời, việc chỉ dựa vào yếu tố sinh học để giải thích mọi hành vi xã hội là một bước lùi về mặt tri thức, phủ nhận sự đa dạng và phức tạp của con người trong môi trường hiện đại.

Làn sóng cắt giảm nghiên cứu lan rộng

Tính đến thời điểm hiện tại, làn sóng cắt giảm này đã không còn là những hiện tượng đơn lẻ. Theo các báo cáo theo dõi giáo dục đại học tại Mỹ, đã có hơn 30 trường đại học công lập và hệ thống giáo dục bang thực hiện các bước đi quyết liệt nhằm đình chỉ, cắt giảm ngân sách hoặc thay đổi hoàn toàn nội dung các chương trình nghiên cứu về giới và sự đa dạng. Xu hướng này đặc biệt mạnh mẽ tại các bang như: Florida, Texas và Utah, nơi các đạo luật mới đã trực tiếp tác động đến sự tồn tại của các khoa nhân văn.

Giáo sư Scott cảnh báo rằng, việc ngừng các chương trình nghiên cứu giới đồng nghĩa với việc góp phần xóa bỏ tri thức một cách có hệ thống. Khi những khái niệm về bình đẳng không còn được giảng dạy bài bản, xã hội sẽ dần mất đi khả năng phản biện trước các sai phạm. Bà so sánh việc này với việc bỏ qua các bài học lịch sử về sắc tộc. Hệ quả chung là tạo ra một môi trường mà ở đó, các hành vi lạm dụng quyền lực có thể tồn tại âm thầm vì thiếu đi những công cụ trí tuệ để phân tích và lên tiếng một cách khoa học.

Bảo vệ nghiên cứu giới không phải là bảo vệ một nhóm lợi ích, mà là bảo vệ khả năng phản biện của giáo dục. Một hệ thống giáo dục loại bỏ khả năng phân tích về giới cũng chính là hệ thống đang nới lỏng các tiêu chuẩn về sự công bằng. Nghiên cứu giới chính là "vũ khí trí tuệ" giúp thế hệ trẻ không chỉ lên án những sai phạm cá nhân, mà còn có thể tham gia vào việc xây dựng một xã hội văn minh, nơi quyền con người và sự bình đẳng được thượng tôn dựa trên những hiểu biết khoa học thấu đáo.

Nguồn: The Guardian

Kim Thanh (Tổng hợp)