Vì sao nhiều doanh nghiệp Nhà nước có vốn lớn nhưng vẫn khó tăng trưởng?

Ưu tiên chất lượng hơn số lượng

“Cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) không chỉ là giảm số lượng hay cổ phần hóa một cách cơ học mà là quá trình xác định đúng vai trò của DNNN”, bà Đoàn Thị Kim Dung - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) nêu quan điểm tại hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng”, do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 21/7.

Theo bà Dung, mục tiêu cốt lõi là tập trung nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực then chốt, đồng thời xử lý dứt điểm những doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả. Theo đó, cần tránh tình trạng sở hữu dàn trải vì dễ làm lẫn lộn giữa mục tiêu kinh doanh với nhiệm vụ công ích, làm giảm kỷ luật tài chính và gia tăng rủi ro cho ngân sách.

“Nhà nước chỉ nên trực tiếp sở hữu doanh nghiệp ở những lĩnh vực thực sự cần thiết, còn với các lĩnh vực thị trường có thể đảm nhận thì nên sử dụng các công cụ điều tiết như đặt hàng, đấu thầu hoặc hợp tác công – tư”, bà Dung nhấn mạnh.

Bà Đoàn Thị Kim Dung - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính. Ảnh: BTC

Còn theo ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cổ phần hóa và thoái vốn DNNN không nhằm thu hẹp khu vực kinh tế nhà nước mà là giải pháp để khai thông, giải phóng nguồn lực, đưa dòng vốn vào các lĩnh vực cốt lõi.

Dưới góc độ thị trường chứng khoán, cổ phần hóa và thoái vốn có mối quan hệ tương hỗ hai chiều, trong đó thị trường chứng khoán là bệ đỡ, đồng thời là thước đo cho quá trình cổ phần hóa DNNN.

Tuy nhiên, ông Thu cũng nhấn mạnh thị trường chứng khoán cũng cần nguồn hàng chất lượng từ quá trình cổ phần hóa và thoái vốn DNNN.

Theo thống kê, có khoảng 780 DNNN sau cổ phần hóa đã niêm yết cổ phiếu giao dịch trên thị trường chứng khoán. Theo ông, đây là lực lượng quan trọng cung cấp hàng hóa cho thị trường.

Nhiều doanh nghiệp nắm hàng nghìn tỷ nhưng không thể tăng trưởng

Chia sẻ một thực tế hiện nay, ông Bùi Khắc Hiền - phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết có một nghịch lý là khi giao vốn, giao tài sản cho doanh nghiệp nhưng lại không coi đó là tài sản thực sự của họ. Chẳng hạn như đất đai hay hạ tầng được giao, doanh nghiệp có được coi là tài sản để đem đi thế chấp, xoay xở kinh doanh hay không.

Nhiều doanh nghiệp nắm trong tay hàng nghìn tỷ đồng nhưng không thể tăng trưởng vì họ không có quyền tự quyết, không được xoay xở trên những đồng vốn và tài sản đó.

“Chúng ta không thể ngồi nói với nhau về việc doanh nghiệp không tăng trưởng rồi đổ lỗi hoàn toàn cho họ, trong khi cách quản lý và quản trị của chúng ta đang bó buộc họ. Nếu coi đất đai, cơ sở hạ tầng là vốn thì phải cho họ quyền kinh doanh, còn nếu chỉ cho vận hành thì không thể tính đó là vốn để bắt họ tăng trưởng”, ông Hiền nhấn mạnh.

Ông Bùi Khắc Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: BTC.

Để tái cơ cấu DNNN hiệu quả, ông Nguyễn Đức Hiển - phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng cần đẩy nhanh việc triển khai cơ cấu toàn diện mô hình hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), tiến tới thành lập Quỹ đầu tư quốc gia để giải quyết các câu chuyện đầu tư và xử lý doanh nghiệp yếu kém nhanh hơn, tránh kéo dài gây lãng phí lớn.

“Chúng ta muốn có năng lực tự chủ chiến lược nhưng doanh nghiệp chúng ta không mạnh thì rất khó. Doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn phát triển phải có doanh nghiệp đủ mạnh dẫn dắt”, ông Hiển nói.

Chia sẻ thực tế hiện nay, ông Nguyễn Tuấn Linh - đại diện Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết tính đến hết năm 2025, mới có 180/616 doanh nghiệp hoàn thành xây dựng đề án cơ cấu lại; chưa có doanh nghiệp nào hoàn tất cổ phần hóa, chỉ 17/146 doanh nghiệp thực hiện thoái vốn, trong khi số thu từ cổ phần hóa và thoái vốn chỉ đạt khoảng 3.720 tỷ đồng.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cơ chế phân cấp chưa đủ mạnh, thủ tục đầu tư còn phức tạp, công tác chuẩn bị cổ phần hóa thiếu hiệu quả, cùng tâm lý né tránh trách nhiệm của một bộ phận người đứng đầu doanh nghiệp và cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Theo ông Linh, để tái cơ cấu DNNN cần tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp, tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng chủ sở hữu, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phát huy nguồn lực của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước vào các dự án trọng điểm, đồng thời đổi mới cơ chế cổ phần hóa, thoái vốn theo hướng linh hoạt, gắn với nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.