Vì sao ông Trump nổi đóa với Thủ tướng Israel?

Dù vừa ngăn chặn thành công đợt leo thang căng thẳng giữa Israel và Hezbollah để cứu vớt cuộc đàm phán Mỹ - Iran khỏi bờ vực sụp đổ, ông Trump vẫn phải đối mặt với thực tế: Ngòi nổ Lebanon có thể phá hỏng toàn bộ tiến trình ngoại giao này bất cứ lúc nào.

Vấn đề Lebanon bất ngờ nóng

Mặc dù ông Trump ngăn được xung đột bùng phát tại Lebanon, động thái này chỉ tạm thời duy trì trạng thái bế tắc chứ chưa thể giải quyết nguyên nhân sâu xa.

Lebanon vẫn là "vết thương chưa lành" suốt hàng thập kỷ qua tại Trung Đông và có thể làm sụp đổ các cuộc thương lượng giữa Mỹ và Iran. Thực tế phức tạp này nhắc nhở rằng các cuộc can dự của Mỹ ở khu vực này thường dễ bắt đầu nhưng rất khó kết thúc.

Lebanon vẫn là "vết thương chưa lành" của Trung Đông suốt hàng thập kỷ qua. Ảnh: Reuters.

Ngày 1/6, căng thẳng leo thang khi Israel tuyên bố chuẩn bị mở rộng tấn công vào khu vực ngoại ô phía nam thủ đô Beirut - thành trì của Hezbollah. Đáp trả, Hezbollah phóng tên lửa vào Israel, khiến nguy cơ bùng phát một mặt trận chiến tranh mới hiện hữu.

Truyền thông Iran ra tuyên bố sẽ ngưng đàm phán hòa bình nếu Israel tiếp tục tấn công vào Lebanon. Trước tình hình đó, ông Trump phải khẩn cấp gọi điện cho Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu để ngăn chiến dịch quân sự, đồng thời liên lạc với Hezbollah qua các kênh trung gian.

Cuộc gọi giữa ông Trump và ông Netanyahu diễn ra rất căng thẳng. Tổng thống Mỹ đã sử dụng những lời lẽ gay gắt để phản đối kế hoạch tấn công Lebanon của Israel. Sau nỗ lực này, hai bên đồng ý kiềm chế, giúp tiến trình đàm phán Mỹ - Iran được duy trì.

Trong khi Mỹ muốn tách biệt vấn đề Lebanon ra khỏi cuộc đàm phán chấm dứt chiến sự với Iran, thì Tehran lại không nghĩ vậy. Hezbollah là đồng minh quan trọng nhất và là công cụ để Iran duy trì ảnh hưởng đối với Israel.

Dù bị suy yếu do các đợt không kích trước đó, Hezbollah vẫn là lực lượng quân sự có tầm ảnh hưởng lớn tại Lebanon. Do đó, bất kỳ cuộc tấn công quy mô lớn nào của Israel vào lực lượng này cũng sẽ tác động trực tiếp đến thái độ đàm phán của Iran.

Mỹ và Israel ngày càng có sự khác biệt về mục tiêu trong chiến sự Iran. Ảnh: Reuters.

Diễn biến mới nhất cho thấy sự rạn nứt về mục tiêu giữa Mỹ và Israel. Mỹ muốn sớm đạt thỏa thuận với Iran để chấm dứt xung đột, còn Israel coi việc triệt hạ Hezbollah là mục tiêu an ninh lâu dài, sẵn sàng hành động bất chấp rủi ro gây đổ vỡ đàm phán Mỹ - Iran.

Với Israel, bảo vệ an ninh quốc gia là nhiệm vụ không có điểm dừng, có thể đòi hỏi các cuộc chiến định kỳ. Trong khi đó, ông Trump lại đang nóng lòng tìm giải pháp dứt điểm để rút quân khỏi khu vực.

Tại Trung Đông, địa bàn Lebanon là nơi giao thoa lợi ích và xung đột giữa Israel, Iran, Syria cùng các lực lượng vũ trang Palestine. Mối quan hệ đàm phán Mỹ - Iran vì thế rất dễ đổ vỡ nếu căng thẳng tích tụ tại đây bùng phát.

Dù hai nước đều có động lực chấm dứt chiến sự, các bất đồng cốt lõi về chương trình hạt nhân và quyền làm giàu uranium của Iran vẫn chưa được tháo gỡ, khiến lệnh ngừng bắn hiện tại vô cùng mong manh.

Đàm phán với Iran trì trệ, ông Trump quá "oải"

Những gì diễn ra trong ngày 1/6 cho thấy vì sao những xung đột kéo dài qua nhiều thế hệ ở Trung Đông thường trở thành cái bẫy nguy hiểm đối với các Tổng thống Mỹ, nếu họ muốn can thiệp quân sự vào khu vực này.

Sự leo thang đột ngột giữa Israel và lực lượng Hezbollah khiến ông Trump bộc lộ rõ sự thất vọng về cuộc xung đột mà ông phát động từ cuối tháng 2, nay đã kéo dài sang tháng 6, trái ngược với kỳ vọng “đánh nhanh, thắng nhanh” mà ông từng đặt ra.

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC, khi được hỏi về tuyên bố của Iran rằng nước này đình chỉ đàm phán với Mỹ, do Israel vi phạm lệnh ngừng bắn tại Lebanon, ông Trump nói: “Tôi thực sự không quan tâm. Tôi hoàn toàn không quan tâm”. Ông Trump cho biết các cuộc đàm phán đã trở nên “rất nhàm chán”.

Hồi tháng 3, ông Trump từng tự tin dự đoán cuộc xung đột sẽ kết thúc chỉ sau vài tuần. Khi đó, ông cho rằng không có chuyện ông cảm thấy nhàm chán trong vấn đề Iran.

“Có người nói với tôi: “Tổng thống muốn giải quyết chuyện này thật nhanh, bởi sau đó, ông ấy sẽ cảm thấy nhàm chán”. Nhưng không có gì nhàm chán trong chuyện này cả”, ông Trump từng nói.

Phát ngôn mới nhất của ông Trump về sự nhàm chán trong hoạt động đàm phán cho thấy có lẽ ông cũng đã thấy “oải”.

Israel không mặn mà với thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, vì vậy việc ông Trump kiềm chế được ông Netanyahu là điều rất quan trọng lúc này. Ảnh: Reuters.

Dù vậy, diễn biến ngày 1/6 cũng cho thấy ông Trump hiện vẫn có khả năng kiềm chế ông Netanyahu, đây là yếu tố mang ý nghĩa sống còn đối với thỏa thuận Mỹ - Iran, do Israel không thực sự mặn mà với thỏa thuận này.

Chia sẻ với ABC sau khi hạ nhiệt căng thẳng giữa Israel và Hezbollah, ông Trump nói: “Hôm nay có một trục trặc nhỏ, nhưng tôi đã xoay chuyển tình thế rất nhanh”.

Tuy nhiên, lịch sử Trung Đông cho thấy các nỗ lực dập lửa ngoại giao của ông Trump chỉ mang tính tạm thời. Lợi ích đối nghịch và sự thiếu hụt lòng tin sâu sắc giữa Israel và Iran sẽ tiếp tục va chạm, đe dọa đánh sập lối thoát mà Mỹ đang tìm kiếm.

Chẳng hạn, ông Trump khó có khả năng thay đổi những mục tiêu chiến lược lâu dài của Israel. Israel coi Hezbollah là một tổ chức khủng bố, là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia.

Về lâu dài, Israel vẫn sẽ tìm cách làm suy giảm sức mạnh của Hezbollah. Điều này đồng nghĩa xung đột tại Lebanon vẫn luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát, phá vỡ tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran.

Điều đó khiến Lebanon tiếp tục rơi vào tình cảnh đã kéo dài suốt nửa thế kỷ: Một quốc gia thường xuyên bị kéo vào các cuộc khủng hoảng nhân đạo. Tuy nhiên, Lebanon không phải mối đe dọa duy nhất đối với tiến trình đàm phán Mỹ - Iran.

Bên cạnh đó, lập trường cứng rắn của Iran và các vụ đụng độ lẻ tẻ tiếp tục thử thách lệnh ngừng bắn từ hai phía. Ông Trump có thể đã nhanh chóng xử lý được cuộc khủng hoảng ngày 1/6, nhưng ông cũng vừa nhận thêm một bài học kinh điển: Các can dự của Mỹ tại Trung Đông luôn dễ dàng bắt đầu, nhưng rất khó để rút ra.