Vì sao phải chuẩn bị cho cuộc sống về già từ năm 40 tuổi?

Chúng ta đang sống lâu hơn bao giờ hết, khỏe mạnh hơn bao giờ hết và cũng có nhiều lời khuyên hơn bao giờ hết về cách kéo dài tuổi thọ: đừng hút thuốc, đừng uống rượu, tránh thực phẩm siêu chế biến; tập tạ, ra ngoài trời, học một ngoại ngữ.

Mỹ phẩm - hay phẫu thuật thẩm mỹ - chưa từng phổ biến, tiên tiến và được sử dụng rộng rãi đến thế; những thủ thuật y khoa mà các thế hệ trước xem là phép màu giờ đã trở nên bình thường. Và rõ ràng, một điều gì đó đang phát huy hiệu quả: tuổi thọ trung bình toàn cầu hiện ở mức cao nhất trong lịch sử được ghi nhận. Nhóm dân số tăng nhanh nhất hiện nay là những người trên 80 tuổi, theo The Guardian.

Người ta bàn luận rất nhiều về gánh nặng mà dân số già sẽ đặt lên hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe và thế hệ trẻ. Nhưng theo nhà văn kiêm nhà tâm lý học lâm sàng Frank Tallis trong cuốn sách Wise, điều ít được nhắc tới hơn là làm thế nào để già đi một cách khỏe mạnh, không chỉ về thể chất mà còn về tinh thần.

Chấp nhận rằng cơ thể đang già đi

Theo Frank Tallis, chúng ta không bao giờ biết chính xác đâu là điểm giữa cuộc đời, nhưng ở độ tuổi 40, nhiều người thường trải qua hàng loạt biểu hiện, từ suy giảm trí nhớ nhẹ và cảm giác bất an chung cho tới khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng, thậm chí là thôi thúc đảo lộn toàn bộ cuộc sống. Chính vì thế, vào những năm 1960, nhà phân tâm học người Canada Elliott Jaques đã gọi hiện tượng này là "khủng hoảng tuổi trung niên".

Theo Tallis, ai cũng cần những cơ chế để "quản lý nỗi sợ cái chết". Vấn đề chỉ nảy sinh khi những cơ chế ấy quá mong manh, quá cực đoan, quá hạn hẹp hoặc không còn phù hợp. Hoặc khi những thôi thúc của tuổi trẻ đã che giấu những vấn đề sâu kín chưa bao giờ được giải quyết.

Theo Frank Tallis, khi đối mặt với tuổi già, ai cũng cần những phương pháp để "quản lý nỗi sợ hãi". Ảnh: Antonio Olmos/The Guardian.

Việc chấp nhận rằng chúng ta sẽ thay đổi, sẽ già đi, sẽ chết, rằng sau tuổi trung niên không còn làm được mọi thứ như trước, hay việc những mùa hè thời thơ ấu thực sự rực rỡ hơn bởi đôi mắt già nua dần ngả vàng và nhìn mọi thứ kém sắc hơn... tất cả lại thường bị xem là biểu hiện của thất bại hay đầu hàng.

Trong khi đó, Tallis coi sự chấp nhận ấy là bước đầu tiên của một quá trình phát triển lành mạnh, nơi con người học cách sống cùng thực tại thay vì thực tại mà mình mong muốn.

Đúng là tuổi trung niên mang đến những sự cứng nhắc và ổn định khiến việc mở lòng trước cái mới trở nên khó khăn hơn. Điều mới mẻ luôn đáng sợ. Nhưng ông viết: "Bạn không thể mãi bám lấy những cách sống đã lỗi thời. Cần phải có những điều chỉnh, nếu không bạn sẽ sống một cuộc đời không còn phù hợp với điều kiện thể chất và hoàn cảnh thực tế của chính mình".

Cảm giác bất an hiện sinh ở tuổi trung niên là điều bình thường. Thay vì vội vàng sửa chữa hay cố bám chặt vào những gì từng hiệu quả, Tallis - cũng như nhiều học giả mà ông nghiên cứu - khuyên con người nên biết lắng nghe, biết chờ đợi và mở lòng trước cái mà ông gọi là "những trải nghiệm mang tính thức tỉnh".

Đó có thể là những khoảnh khắc khai mở, những thay đổi rất tinh tế trong cảm xúc, những cảm giác mơ hồ cần được tự do liên tưởng để dẫn ta tới điều gì đó sâu sắc và mang tính cá nhân.

Đời tuyệt vời hơn sau tuổi 40

Trong cuốn sách Learning to Love Midlife: 12 Reasons Why Life Gets Better with Age (Học cách yêu tuổi trung niên: 12 lý do cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn khi ta già đi), tác giả Chip Conley từng chia sẻ 5 góc nhìn quan trọng về cuộc đời sau tuổi 40.

Thứ nhất, ông cảm thấy nhẹ nhõm vì cơ thể không còn định nghĩa con người mình. Ông cho rằng nỗi ám ảnh về tuổi tác thường chỉ xoay quanh vẻ bề ngoài, đến mức chúng ta không chuẩn bị cho cảm giác thực sự của việc bước vào tuổi trung niên.

Với ông, điều thú vị là ông chỉ thực sự cảm thấy thoải mái với chính mình khi làn da bắt đầu chảy xệ. "Thật nhẹ nhõm khi tôi không còn bị định nghĩa bởi sức mạnh cơ bắp hay ngoại hình".

Nhiều người cảm thấy cuộc đời bước sang chương mới sau tuổi 40. Ảnh: Pexels.

Conley cho rằng khi lớn tuổi hơn, chúng ta nhận ra cơ thể chỉ giống như chiếc xe được cấp cho mình từ lúc chào đời. Theo thời gian, nó sẽ xuất hiện những vết trầy xước và lớp sơn bong tróc là điều không thể tránh khỏi. Điều thực sự quan trọng không còn là vẻ ngoài của chiếc xe ấy, mà là cảm giác bên trong nó.

Chúng ta vẫn cần bảo dưỡng cơ thể. Nhưng mục tiêu không còn là vẻ đẹp nhất thời mà là duy trì sức khỏe lâu dài. Và chính điều đó giúp chúng ta có thêm thời gian để đầu tư cho những lĩnh vực quan trọng khác ngoài thể chất: cảm xúc, các mối quan hệ, trí tuệ, sự nghiệp và đời sống tinh thần.

Thứ hai, Conley đầu tư cho sức khỏe xã hội. Ở tuổi trung niên, rất nhiều người đã để các mối quan hệ bạn bè bị bỏ đói vì quá bận rộn với đủ loại trách nhiệm. Họ vừa chăm sóc con cái, vừa lo cho cha mẹ già, đồng thời gánh vác áp lực công việc.

Conley chỉ ra các nghiên cứu khoa học xã hội đều cho thấy: yếu tố phổ biến nhất ở những người sống khỏe mạnh và hạnh phúc đến tuổi 80 trở lên chính là mức độ đầu tư vào các mối quan hệ xã hội từ khi còn ở tuổi trung niên.

"Quãng đời còn lại càng ngắn, chúng ta càng ưu tiên các mối quan hệ ở hiện tại", ông nhận định.

Thứ ba, Conley "kinh ngạc trước sự khôn ngoan của chính mình". Đến tuổi trung niên, mọi người đã trở thành những "chuyên gia" của trường đời và có khả năng nhận ra các khuôn mẫu trong chính cuộc sống mình.

Mỗi cá nhân cũng thành thạo hơn trong việc kết nối bán cầu não trái và bán cầu não phải, đủ để vừa logic vừa giàu cảm xúc trong cùng một câu nói.

Chip Conley là tác giả cuốn "Learning to Love Midlife: 12 Reasons Why Life Gets Better with Age" (Học cách yêu tuổi trung niên: 12 lý do cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn khi ta già đi). Ảnh: @chipconley/Instagram.

Arthur Brooks gọi dạng trí tuệ này là "trí thông minh kết tinh" trong cuốn From Strength to Strength. Giá trị của nó đặc biệt lớn bởi trong một thế giới ngập tràn thông tin, điều con người thiếu lại chính là sự cô đọng thành trí tuệ.

Sự khôn ngoan là một tài sản xã hội. Nó tồn tại để được chia sẻ. Người khôn ngoan khiến mọi người xung quanh trở nên tốt đẹp hơn, Conley nhận xét.

Thứ tư, ông bắt đầu cảm thấy mình giàu có về thời gian. Ông cho rằng tuổi trung niên cho phép chúng ta chuyển từ trạng thái làm người sang là chính mình. Trải nghiệm về thời gian cũng thay đổi theo tuổi tác.

Một năm chiếm 10% cuộc đời của một đứa trẻ 10 tuổi nhưng chỉ chiếm 2% cuộc đời của một người 50 tuổi. Các nhà nghiên cứu cho rằng chúng ta đo thời gian bằng những ký ức đáng nhớ. Càng nhiều trải nghiệm mới, thời gian càng trôi chậm. Ngược lại, khi lớn tuổi và ít trải nghiệm mới hơn, cuộc sống dường như tăng tốc.

"Tôi học lướt sóng và học tiếng Tây Ban Nha ở tuổi 57 vì tự hỏi: 'Mười năm trước mình ước gì đã học hay đã làm? Quan trọng hơn, mười năm tới mình sẽ hối tiếc điều gì nếu hôm nay không bắt đầu?", ông nói.

Thứ năm, Conley cảm thấy bản thân ngày càng trở nên trọn vẹn. Ông cảm thấy trong nửa đầu cuộc đời, con người thường sống phân mảnh. Con người ở nơi làm việc khác với con người trong gia đình. Đến tuổi trung niên, chúng ta bắt đầu ghép các mảnh ấy lại.

Theo Conley, có lẽ cụm từ "khủng hoảng tuổi trung niên" nên được thay bằng "chiếc kén tuổi trung niên".

"Đó là giai đoạn con sâu hóa thành bướm. Bạn có thể nghĩ mình đang tan vỡ. Nhưng thật ra cuộc sống đang trao cho bạn cơ hội - với sự giúp đỡ của gia đình và bạn bè - để tự ghép lại chính mình, từng mảnh một", ông nhận định.