Vì sao Thụy Điển phát động chiến dịch 'hồi sinh' sách giấy trong trường học?

Giáo viên Thụy Điển khuyến khích học sinh sử dụng sách giấy, luyện viết tay và giảm thời gian dùng máy tính. Ảnh: The Economist

“Từ màn hình trở lại sách vở”

Tại một trường trung học ở Nacka, vùng ngoại ô thủ đô Stockholm, các học sinh năm cuối đang lấy máy tính xách tay ra khỏi ba lô, đặt cạnh những cuốn sách giáo khoa - vật dụng mà các em thừa nhận hiếm khi sử dụng vào các năm học trước.

“Bây giờ tôi thường xuyên mang sách và tài liệu giấy từ trường về nhà”, Sophie (18 tuổi) chia sẻ với BBC. Nữ sinh này cho biết giáo viên của cô bắt đầu in tất cả tài liệu dùng trong lớp, đồng thời các nền tảng học tập kỹ thuật số trong giờ toán đã được thay thế bằng phương pháp giảng dạy thuần túy dựa vào sách giáo khoa truyền thống.

Tương tự, tại trường Mondial Montessori Kungsholmen - một cơ sở giáo dục bắt buộc hệ 9 năm (grundskola), Ban Giám hiệu đang nỗ lực khơi dậy văn hóa đọc cho học sinh.

Vào giờ giải lao, những cuốn sách được mang ra công viên trước trường để các em dễ tiếp cận. Mỗi ngày học tại đây đều được bắt đầu bằng 15 phút đọc sách tại lớp và mỗi tuần một lần, giáo viên sẽ đọc thành tiếng một tác phẩm cho cả lớp nghe.

Những hình ảnh này đang tạo nên một bức tranh hoàn toàn tương phản với danh tiếng của Thụy Điển - quốc gia từ lâu luôn tự định vị là một trong những hệ thống giáo dục tiến bộ nhất và số hóa mạnh mẽ nhất châu Âu.

Nguyên nhân quan trọng thúc đẩy bước ngoặt này đến từ sự sa sút đáng báo động về kết quả học tập của học sinh Thụy Điển trong các cuộc khảo sát quốc tế.

The Economist dẫn số liệu mới nhất (năm 2022) cho thấy điểm đọc hiểu của học sinh 15 tuổi tại Thụy Điển trong khuôn khổ Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã giảm tới 19 điểm chỉ trong vòng 4 năm, xuống còn 487 điểm.

Kết quả này thấp hơn đáng kể so với Ireland (516 điểm) và khoảng cách xa so với quốc gia dẫn đầu là Singapore (543 điểm). Khoảng 25% học sinh Thụy Điển gặp khó khăn trong việc đọc hiểu đúng cách.

Vì vậy, chính phủ hiện tăng cường sử dụng khẩu hiệu tạm dịch là “từ màn hình trở lại sách vở”, nhấn mạnh quyết tâm cắt giảm sử dụng thiết bị điện tử trong trường học.

Theo đó, nhà trường sẽ giảm thiểu thời gian sử dụng máy tính, máy tính bảng để ưu tiên cho việc viết tay và học tập qua sách giáo khoa truyền thống.

Cụ thể, kể từ tháng 8 năm nay, điện thoại di động sẽ bị cấm hoàn toàn tại tất cả trường giáo dục bắt buộc (grundskola).

Đến nay, quốc gia này chi hơn 2,1 tỷ krona Thụy Điển (tương đương 216 triệu USD) để mua sắm sách giáo khoa và tài liệu hướng dẫn dành cho giáo viên. Một chương trình giảng dạy mới, bắt buộc học tập dựa trên sách giấy, dự kiến sẽ chính thức ban hành vào năm 2028.

Chính phủ Thụy Điển hy vọng việc quay trở lại sử dụng bút và giấy sẽ cải thiện tỷ lệ biết chữ. Ảnh: BBC

Sự cân bằng giữa giáo dục truyền thống và công nghệ

Dù chưa thể khẳng định chắc chắn mức độ tác động của quá trình số hóa đối với sự suy giảm học lực của học sinh, song ngày càng có nhiều bằng chứng thực nghiệm chứng minh tài liệu học tập truyền thống mang lại hiệu quả vượt trội so với màn hình điện tử.

Tiến sĩ Sissela Nutley thuộc Viện Karolinska ở Stockholm nhận định với BBC rằng công nghệ đang tạo ra quá nhiều tác nhân gây xao nhãng trong lớp học. Học sinh rất dễ mất tập trung khi vô tình nhìn thấy nội dung trên màn hình của bạn bè.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra rằng, thời gian tiếp xúc với màn hình quá nhiều sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nhận thức của trẻ nhỏ.

Xu hướng quay trở lại với sách vở và bút viết không chỉ diễn ra ở Thụy Điển mà đang lan rộng khắp châu Âu và Mỹ, nhưng tốc độ chuyển dịch nhanh nhất lại thuộc về ba quốc gia vốn là “thủ phủ công nghệ số” của vùng Bắc Âu: Đan Mạch, Thụy Điển và Phần Lan.

Năm ngoái, Phần Lan - quê hương của tượng đài công nghệ Nokia - đã áp dụng các quy định hạn chế nghiêm ngặt đối với việc sử dụng điện thoại trong giờ học cho trẻ em từ 7 đến 16 tuổi.

Đan Mạch cũng sẽ nối gót trong năm nay bằng một đạo luật cấm điện thoại và máy tính bảng cá nhân tại các trường tiểu học và trung học cơ sở đối với học sinh dưới 16 tuổi.

Dù vậy, giới chức giáo dục tại các quốc gia Bắc Âu nhấn mạnh họ không có ý định loại bỏ hoàn toàn công nghệ ra khỏi môi trường học đường. Thay vào đó, các công cụ kỹ thuật số “chỉ nên được đưa vào giảng dạy ở độ tuổi phù hợp, khi chúng đóng vai trò thúc đẩy thay vì cản trở tiến trình tiếp thu kiến thức của trẻ”.