Vì sao Trung Quốc tài trợ cho hàng loạt dự án vệ tinh khắp châu Phi?

Trạm tín hiệu vệ tinh mặt đất ở Namibia sử dụng vốn tài trợ từ Trung Quốc. (Ảnh: Xinhua)

Trạm dữ liệu mặt đất mà Trung Quốc tài trợ cho Trạm Viễn thông mặt đất Windhoek sẽ giúp Namibia xử lý dữ liệu viễn thám từ các vệ tinh, bao gồm vệ tinh tài nguyên trái đất Trung Quốc – Brazil (CBERS-4).

Trong lễ bàn giao ngày 12/2, Đại sứ Trung Quốc tại Namibia Zhao Weiping gọi trạm dữ liệu là “dự án viện trợ phát triển công nghệ cao” đầu tiên của Bắc Kinh tại quốc gia châu Phi này.

Ông cũng cho rằng dự án là “minh chứng sinh động cho cam kết mạnh mẽ của Trung Quốc trong việc hỗ trợ các quốc gia châu Phi thúc đẩy phát triển khoa học và công nghệ”. Ông cho biết trạm sẽ hoàn toàn do Namibia sở hữu và vận hành, sau khi chuyên gia Trung Quốc đào tạo cho kỹ thuật viên địa phương.

Trung Quốc cũng có một trạm theo dõi không gian tại TP Swakopmund của Namibia. Trạm này hoạt động từ năm 2001 để hỗ trợ các sứ mệnh không gian có người của Trung Quốc và được Trung tâm Kiểm soát vệ tinh Tây An thuộc quân đội Trung Quốc quản lý.

Ông Bulelani Jili, phó giáo sư tại ĐH Georgetown ở Washington, cho rằng chiến lược của Bắc Kinh là tạo ra “sự hiện diện chiến lược và liên kết về kỹ thuật”, để các trạm mặt đất, cơ sở thu nhận dữ liệu và hạ tầng định vị – thường tương thích với hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu của Trung Quốc, phụ thuộc về kỹ thuật.

Theo đó, Trung Quốc có thể “trở thành đối tác mặc định cho việc bảo trì, nâng cấp, đào tạo và cung cấp băng thông, khiến các lựa chọn thay thế trở nên tốn kém về mặt vận hành và tài chính”. Chuyên gia này cũng cho rằng việc “tặng” hạ tầng không gian là một hình thức mở rộng quyền lực mềm.

“Những dự án như vậy tạo ra sự gắn kết lâu dài với các bộ quốc phòng, viễn thông và khoa học”, PGS Jili nói.

Bàn đạp kỹ thuật và chính trị

Vai trò của Trung Quốc thể hiện rõ nhất ở Bắc Phi. Tháng trước, Algeria phóng các vệ tinh Alsat-3A và Alsat-3B từ cảng vệ tinh Tửu Tuyền của Trung Quốc.

Các vệ tinh này cho phép chính phủ Algeria giám sát hạ tầng dầu mỏ, cải thiện năng suất nông nghiệp và quản lý thiên tai.

Hoạt động này là một phần của hợp đồng ký từ năm 2023 với Công ty Công nghiệp Vạn Lý Trường Thành Trung Quốc, bao gồm cả hệ thống điều khiển mặt đất và đào tạo kỹ thuật địa phương.

Tại Ai Cập, Trung Quốc đầu tư vào Thành phố Không gian Ai Cập. Đó là một cơ sở công nghệ, nghiên cứu và sản xuất vệ tinh ở thủ đô Cairo, tạo nên một trung tâm sản xuất khu vực.

Tháng 12/2025, Ai Cập phóng vệ tinh nano plasma SPNEX để giám sát biến đổi khí hậu và thời tiết không gian.

Vệ tinh được phóng bằng tên lửa Lực Tiễn -1 Y11 của Trung Quốc và được lắp ráp, thử nghiệm tại trung tâm lắp ráp, tích hợp và thử nghiệm vệ tinh do Trung Quốc tài trợ tại Thành phố Không gian Ai Cập.

Hiện nay, hạ tầng của Ai Cập đóng vai trò trung tâm trong hoạt động của Cơ quan Vũ trụ châu Phi thuộc Liên minh châu Phi.

Ông Mustapha Iderawumi, nhà phân tích cấp cao tại hãng tư vấn Space in Africa có trụ sở tại Lagos, cho biết sự hợp tác này là một phần của Hành lang thông tin không gian của Trung Quốc – một mạng lưới vệ tinh toàn cầu trong khuôn khổ sáng kiến Vành đai Con đường.

Ông cho biết các dự án tại Namibia, Ai Cập, Nigeria và Ethiopia cho thấy Trung Quốc đã thiết lập vị thế một đối tác dài hạn trong phát triển ngành công nghiệp không gian vũ trụ của châu Phi.

Theo ông Iderawumi, những dự án này đóng vai trò là bàn đạp kỹ thuật và chính trị, đồng thời mở rộng dấu ấn hạ tầng không gian toàn cầu của Trung Quốc.

Tại Ethiopia, Bắc Kinh đã xây dựng và tài trợ trạm mặt đất cho Đài Quan sát và Trung tâm nghiên cứu Entoto. Tại TP Abuja của Nigeria, Bắc Kinh xây dựng trạm điều khiển cho vệ tinh NigComSat-1R.

Tunisia là nơi đặt trung tâm Hệ thống Vệ tinh định vị Bắc Đẩu đầu tiên của Trung Quốc ở nước ngoài, cung cấp dịch vụ định vị trên toàn khu vực để cạnh tranh với Hệ thống định vị toàn cầu (GPS) của Mỹ.

Bình Giang