Vị tỷ phú lát vàng kín mặt đất để mua vườn đón Đức Phật

Chấp nhận lát vàng kín mặt đất để mua khu vườn làm tinh xá, cư sỹ Cấp Cô Độc đã biến những thỏi vàng vô tri thành di sản tâm linh rực rỡ suốt 2.500 năm.

Ban thờ Cấp Cô Độc trong một ngôi chùa tại Việt Nam. (Ảnh: Wikimedia)

Cuộc hạnh ngộ lúc bình minh

Thành Vương Xá những ngày cách đây hơn 2.500 năm xôn xao về một bậc giác ngộ vừa xuất hiện. Nhưng với Tu-đạt-ta - vị thương gia giàu có bậc nhất xứ Xá Vệ, đó không chỉ là tin đồn, mà là một tiếng gọi từ sâu thẳm linh hồn.

Đêm trước ngày hội ngộ, ông không thể chợp mắt. Ba lần ông thức giấc giữa đêm trường, tưởng rằng ánh thái dương đã rạng, nhưng chỉ thấy bóng tối đặc quánh của đại ngàn. Cuối cùng, khi những vì sao còn chưa kịp lặn, lòng nôn nóng đã đẩy bước chân ông ra khỏi cổng thành.

Con đường dẫn đến rừng Se-ta (Sivaka) vắng lặng, qua những bãi tha ma lạnh lẽo khiến lòng người dễ nảy sinh khiếp nhược. Thế nhưng, trong sự tĩnh mịch ấy, lòng khao khát được gặp Đức Phật đã dẫn lối, giúp ông vượt qua nỗi sợ hãi thế gian để tiến về phía trước.

Khi những tia nắng đầu tiên xuyên qua kẽ lá, Tu-đạt-ta sững người. Giữa không gian thanh tịnh của buổi sớm mai, Đức Phật đang đi kinh hành chậm rãi. Dáng đi của Ngài như mây bay, như nước chảy, toát ra một vẻ an nhiên đến lạ lùng.

“Hãy đến đây, này Tu-đạt-ta!”. Tiếng gọi trầm ấm ấy làm Tu-đạt-ta chấn động. Tu-đạt-ta là tên thật của ông, cái tên mà nơi xứ người này chẳng ai hay biết. Bậc đạo sư ấy đã thấu suốt cả tên tuổi lẫn tâm can ông ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Phủ phục dưới chân Ngài, nghe những giáo pháp về sự buông bỏ và tỉnh thức, Tu-đạt-ta thấy lòng mình nhẹ tênh như vừa trút bỏ được gánh nặng nghìn cân. Ngay lập tức tại nơi này, ông chính thức bước vào dòng thánh.

Với lòng hỷ lạc vô biên, ông quỳ xuống khẩn khoản: “Bạch Thế Tôn, xin hãy đến Xá-vệ quê hương con. Nơi đó người dân đang khao khát giáo pháp như đất hạn chờ mưa rào. Con xin nguyện lo liệu nơi trú ngụ xứng đáng nhất cho ngài và tăng đoàn”. Đức Thế Tôn mỉm cười lặng yên nhận lời, mở đầu cho một chương mới đầy rực rỡ trong lịch sử truyền bá Phật giáo.

Vàng phủ đến đâu, được mua đất đến đó

Trở về quê hương, Tu-đạt-ta bắt đầu một cuộc tìm kiếm kỳ công. Mảnh đất để đón bậc Giác ngộ phải hội tụ đủ những yếu tố khắt khe: Không quá gần thành để tránh sự ồn ào của phố thị, không quá xa để những người đi bộ có thể đến nghe pháp, lại phải có bóng mát và nguồn nước trong lành.

Cuối cùng, ông dừng chân trước khu vườn tuyệt đẹp của Thái tử Kỳ-đà (Jeta). Khi nghe Tu-đạt-ta ngỏ ý mua vườn để cúng dường Đức Phật, Thái tử Kỳ-đà - người vốn không thiếu thốn tiền bạc - đã đưa ra một lời thách thức ngỡ là không tưởng để từ chối: “Khu vườn này là báu vật của ta. Nếu ông thực sự muốn mua, hãy đem vàng trong kho ra, trải kín mặt đất. Vàng phủ đến đâu, ta bán đất đến đó”.

Những đồng tiền vàng được lát xuống, lấp lánh dưới ánh mặt trời, phủ kín dần từng tấc đất, từng lối đi.

Thái tử nghĩ con số khổng lồ ấy sẽ khiến vị thương gia dù giàu có đến đâu cũng phải chùn bước. Nhưng ông đã lầm. Với Tu-đạt-ta, khi đã tìm thấy ánh sáng của trí tuệ và từ bi, vàng bạc chỉ còn là phù du.

Ngay lập tức, những đoàn xe chở vàng ròng từ nhà vị tỷ phú nối đuôi nhau tiến vào khu vườn. Những đồng tiền vàng được lát xuống, lấp lánh dưới ánh mặt trời, phủ kín dần từng tấc đất, từng lối đi. Cả vương quốc Kiều-tát-la chấn động trước cảnh tượng vô tiền khoáng hậu ấy.

Khi vàng đã phủ kín gần hết khu vườn, chỉ còn lại những gốc cây và một khoảng nhỏ cuối cùng, Thái tử Kỳ-đà đứng trên lầu cao nhìn xuống, lòng lặng đi vì cảm phục. Ông nhận ra: Một người có thể từ bỏ khối tài sản khổng lồ như thế chỉ để đổi lấy một mảnh đất cho vị thầy của mình, thì vị thầy ấy hẳn phải là một con người vĩ đại.

Thái tử bước xuống, ngăn Tu-đạt-ta lại: “Thôi đủ rồi! Phần đất đã lát vàng là của ngài, còn những gốc cây này, xin hãy để tôi góp phần cúng dường làm nơi che bóng mát cho Đức Thế Tôn”.

Cái tên Kỳ Thọ Cấp Cô Độc Viên ra đời từ sự cộng hưởng cao đẹp đó. Kỳ Thọ là cây của Thái tử Kỳ-đà; đất của Cấp Cô Độc - danh hiệu cao quý nghĩa là người nuôi dưỡng kẻ cô đơn mà dân chúng dành tặng ông.

Khung cảnh hiện nay ở Kỳ Viên tịnh xá. (Ảnh: Wikipedia)

Suốt 19 mùa an cư tại đây, Đức Phật đã thuyết giảng những bộ kinh kinh điển như Trung Bộ, Tương Ưng Bộ, biến nơi này thành trung tâm tâm linh tỏa sáng khắp vùng Ấn Độ cổ đại.

Hơn 2.500 đã trôi qua, vàng của Tu-đạt-ta đã tan vào cát bụi, nhưng bóng mát của Kỳ Viên vẫn còn che phủ tâm hồn của hàng triệu người con Phật. Hóa ra, vàng bạc chỉ thực sự lấp lánh khi nó được dùng để soi sáng con đường của sự tỉnh thức, biến những tài sản hữu hạn thành một di sản vô tận của tình thương và trí tuệ.