'Viên ngọc xanh' chờ được 'đánh thức'

Từ trung tâm xã Púng Luông, chúng tôi bắt đầu hành trình vào khu vực Tà Cây Đằng. Người dẫn đường là Giàng A Lù - người nhiều năm gắn bó với những cánh rừng vùng cao. “Đường không xa nhưng đi vất vả lắm. Muốn vào tới lõi rừng phải mất gần nửa ngày” - A Lù nói rồi bước nhanh lên con dốc dựng đứng phía trước.

Chỉ khoảng 5 km đường rừng nhưng phải mất gần nửa ngày mới có thể chạm tới lõi Tà Cây Đằng. Có đoạn lối mòn nhỏ hẹp chỉ vừa đủ một người đi, một bên là vách núi, một bên là vực sâu phủ kín cây rừng. Sau những trận mưa đầu mùa, đất rừng nhão quánh, trơn trượt, mỗi bước chân đều phải bám vào rễ cây hay bụi cỏ ven đường để giữ thăng bằng.

Càng đi sâu, rừng càng dày đặc. Những bụi trúc mọc ken dày tạo thành mái vòm xanh hun hút. Gió lùa qua rừng trúc phát ra âm thanh xào xạc giữa không gian tĩnh lặng của đại ngàn. Thi thoảng, những dòng suối nhỏ hiện ra len qua khe đá, nước trong vắt và mát lạnh.

Sau nhiều giờ vượt dốc, khu vực lõi rừng dần hiện ra trước mắt. Giữa màu xanh thăm thẳm là những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi đứng sừng sững. Có những thân cây lớn đến mức 4 - 5 người ôm không xuể, lớp vỏ xù xì phủ kín rêu xanh, dương xỉ và địa y.

Những bộ rễ khổng lồ nổi lên mặt đất như những “cánh tay” của đại ngàn. Tán cây cao vút che kín khoảng trời, chỉ để những vệt nắng len qua tầng lá dày đặc, loang xuống nền rừng phủ đầy rêu xanh. Không gian ấy khiến con người cảm nhận rõ sự nhỏ bé trước thiên nhiên đã tồn tại qua hàng trăm năm.

Những gốc cổ thụ khổng lồ phủ đầy rêu xanh là một trong những giá trị nổi bật của hệ sinh thái rừng Tà Cây Đằng. Đáng chú ý, khu vực này còn lưu giữ nhiều loài nấm, dược liệu và thực vật tự nhiên có giá trị sinh thái cao.

Dừng chân dưới một gốc cổ thụ phủ kín rêu xanh, Giàng A Lù chậm rãi nói: “Với người Mông nơi đây, từng tán rừng là nơi giữ nước, giữ đất cho ruộng bậc thang phía dưới chân núi. Nên họ coi việc giữ rừng cũng là giữ lấy sinh kế của mình”. Có lẽ cũng bởi suy nghĩ ấy mà giữa thời điểm nhiều cánh rừng tự nhiên dần bị thu hẹp, Tà Cây Đằng vẫn giữ được gần như nguyên vẹn vẻ hoang sơ hiếm thấy.

Tà Cây Đằng hiện nằm trong Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải - một trong những vùng rừng quý hiếm của Tây Bắc. Toàn khu bảo tồn rộng hơn 20.100 ha, lưu giữ hệ động, thực vật phong phú cùng hàng nghìn cây pơ mu tự nhiên tuổi đời từ 100 - 700 năm. Đặc biệt, quần thể thiết sam Đông Bắc và pơ mu tại đây đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Quần thể thiết sam Đông Bắc và pơ mu tại Tà Cây Đằng đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Riêng khu vực Tà Cây Đằng rộng khoảng 240 ha, là nơi tập trung nhiều loài cây quý như pơ mu, thiết sam cùng hệ động, thực vật đặc hữu của núi rừng Tây Bắc. Theo người dân địa phương, khu rừng còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm như vượn đen tuyền, gấu, sơn dương, niệc cổ hung, hồng hoàng… Dưới tán rừng già còn lưu giữ nhiều loại dược liệu quý như: lan kim tuyến, thất diệp nhất chi hoa, tam thất hoang hay nấm linh chi tự nhiên.

Địa hình hiểm trở cùng sự tham gia gìn giữ của cộng đồng dân cư nhiều năm qua đã góp phần bảo vệ gần như nguyên vẹn hệ sinh thái rừng quý hiếm tại Tà Cây Đằng. Nhưng phía sau vẻ nguyên sơ ấy, Tà Cây Đằng cũng đang đứng trước câu hỏi lớn là phát triển du lịch như thế nào để không đánh đổi màu xanh của rừng già.

Hiện, Ban Quản lý Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải đang xây dựng Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đề án được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn hệ sinh thái rừng và quần thể cây di sản tại Tà Cây Đằng.

Theo Ban Quản lý Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải, Tà Cây Đằng là khu vực có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học với quần thể pơ mu, thiết sam cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Vì vậy, mọi định hướng khai thác du lịch trong tương lai đều phải đặt yêu cầu bảo tồn hệ sinh thái rừng lên hàng đầu. Quan điểm xuyên suốt là phát triển du lịch trên cơ sở không làm suy giảm hệ sinh thái rừng. Nếu tổ chức các hoạt động trải nghiệm, việc kiểm soát số lượng khách, tuyến tham quan và mức độ tác động tới sinh cảnh rừng sẽ được tính toán chặt chẽ.

Cán bộ Ban Quản lý Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải kiểm tra rừng tại khu vực Tà Cây Đằng.

Cùng với đó, Ban Quản lý Khu bảo tồn sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trong công tác bảo vệ rừng; đồng thời nghiên cứu xây dựng các mô hình du lịch sinh thái theo hướng trải nghiệm, giáo dục thiên nhiên và nâng cao nhận thức bảo tồn.

Theo các chuyên gia, khai thác tiềm năng từ quần thể cây di sản phải đi đôi với công tác bảo tồn và sự phối hợp chặt chẽ của các ngành chuyên môn, tránh tình trạng du lịch tự phát dẫn tới rác thải, xâm hại sinh cảnh hay thương mại hóa quá mức. Với khu rừng “nhạy cảm” như Tà Cây Đằng, chỉ một tác động nhỏ cũng có thể ảnh hưởng tới hệ sinh thái đã tồn tại hàng thế kỷ.

Rời Tà Cây Đằng khi ráng chiều bắt đầu phủ xuống những triền núi, chúng tôi ngoái lại phía khu rừng đang chìm dần trong màu xanh thẫm. Giữa không gian ấy, những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi vẫn lặng lẽ đứng đó, như những người gác rừng của thời gian. Có lẽ, “viên ngọc xanh” ấy chỉ thực sự tỏa sáng khi con người biết tiếp cận bằng sự trân trọng và gìn giữ, thay vì khai thác bằng mọi giá.