Viện trưởng Viện Văn hóa, nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương:Lực lượng sáng tạo sẽ trở thành động lực nội sinh quan trọng

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội chia sẻ với bạn đọc cuộc trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam quanh chủ đề này.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương.

Trân trọng mọi nỗ lực, đóng góp của lực lượng sáng tạo

- Năm 2025, thông qua diễn đàn Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (VICAST), các nhà quản lý, nghiên cứu ghi nhận nhiều trao đổi khoa học đặt ra những vấn đề hết sức căn cốt đối với phát triển công nghiệp văn hóa. Bà có thể chia sẻ thêm về hoạt động này?

- Tổ chức các diễn đàn học thuật, tạo không gian đối thoại và kết nối các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo trên cả nước là một trong những nội dung hoạt động trọng tâm của VICAST. Thực tiễn sinh động của đời sống sáng tạo tại nhiều địa phương, trong đó có 4 thành phố sáng tạo của Việt Nam trong Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO là Hà Nội (lĩnh vực thiết kế - 2019), thành phố Hồ Chí Minh (lĩnh vực điện ảnh - 2025), Đà Lạt (lĩnh vực âm nhạc - 2023), Hội An (lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian - 2023), cũng là một động lực để chúng tôi không ngừng mở rộng các nỗ lực kết nối và đồng hành.

Hội thảo khoa học “Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam góp phần tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước” là một ví dụ tiêu biểu. Bên cạnh các nội dung về cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và những gợi mở cho giải pháp thể chế mang tính đột phá, hội thảo cũng ghi nhận nhiều đề xuất từ địa phương trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp - một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn rất lớn đối với quá trình hoàn thiện thể chế hiện nay.

Bên cạnh đó, Diễn đàn Sáng tạo châu Á 2025, diễn ra trong những ngày cuối năm, là một sự kiện đặc biệt đáng chú ý do VICAST khởi xướng nhằm tạo dựng không gian kết nối và đối thoại đa phương giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực.

- Một điểm đáng lưu ý, không chỉ có các nhà quản lý, các nhà khoa học, tiếng nói của cộng đồng sáng tạo trên các diễn đàn là hết sức đa dạng và mạnh mẽ?

- Chúng tôi luôn trân trọng mọi sự đóng góp, nỗ lực của lực lượng sáng tạo, đặc biệt là giới trẻ. Càng đi sâu vào thực tiễn đời sống sáng tạo, chúng tôi càng cảm nhận rõ những gam màu đa dạng của một thế hệ đang dấn thân: Những câu chuyện khởi nghiệp còn dang dở, những ý tưởng táo bạo đang tìm đường, những trăn trở rất thật về việc làm sao để sáng tạo có thể sống được, trưởng thành và đóng góp hữu ích cho cộng đồng. Tại các diễn đàn khoa học của VICAST năm qua, nhiều gương mặt trẻ đã có mặt, tự tin chia sẻ những câu chuyện, trải nghiệm và đặc biệt là đóng góp sáng kiến cho các giải pháp về vai trò cộng đồng nghệ sĩ, doanh nghiệp và công nghiệp sáng tạo; về hợp tác công tư; về nỗ lực, nguyện vọng và cả những khó khăn trên bước đường khởi sinh, vận hành, vươn lên của các mô hình doanh nghiệp sáng tạo.

Kích hoạt năng lực sáng tạo địa phương

Không gian dành cho các em thiếu nhi tự do sáng tạo, vẽ tranh tại Cung Thiếu nhi Hà Nội. Ảnh: Hoàng Lân

- Tôi đặc biệt ấn tượng với mô hình phường nghệ thuật Cửa Nam được trình bày tại diễn đàn về Phát triển nghệ thuật trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số do VICAST tổ chức, thưa bà!

- Phường Cửa Nam là một cửa ngõ nghệ thuật đặc biệt có sự giao thoa giữa phố cổ - phố cũ - khu di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám và hội tụ hệ thống di sản dày đặc cùng mạng lưới thương mại, dịch vụ đa dạng tạo nên đời sống cộng đồng phong phú. Chính hệ sinh thái ấy đã tích tụ một nguồn năng lượng sáng tạo cộng đồng rất mạnh mẽ.

Trên nền tảng khung lý thuyết do nhóm nghiên cứu xây dựng và chắt lọc từ kinh nghiệm quốc tế, chúng tôi đề xuất mô hình “Phường nghệ thuật Cửa Nam” với cấu trúc 3 lớp - 6 hợp phần. Ba lớp đó gồm: Ý chí sáng tạo (với cộng đồng sáng tạo địa phương và Diễn đàn sáng tạo Cửa Nam); Năng lực sáng tạo (với không gian sáng tạo cộng đồng và hệ thống thể chế mềm, chính sách hỗ trợ); Tác động sáng tạo (với các chương trình giáo dục - du lịch di sản sáng tạo và bộ chỉ số đánh giá tác động sáng tạo cấp phường).

Thông qua mô hình này, chúng tôi mong muốn khẳng định rằng nghệ thuật cộng đồng cần được nhìn nhận như “hạt nhân” kích hoạt năng lực sáng tạo địa phương, từ đó hình thành các động lực phát triển mới cho đô thị trên nền tảng di sản và bản sắc.

- Điều này đặc biệt có ý nghĩa quan trọng với Hà Nội - Thành phố sáng tạo, mà bà là người tham gia chắp bút cho hồ sơ từ những ngày đầu?

- Có thể thấy rõ ràng rằng, phường Cửa Nam là cấp độ vi mô lý tưởng để hình thành mô hình “phường nghệ thuật” trong lộ trình tiếp theo của thành phố thiết kế sáng tạo Hà Nội. Sáng tạo đô thị bền vững không thể bỏ qua sự thức dậy của cộng đồng trong chính không gian sống của họ. Phát triển văn hóa đô thị phải bắt đầu từ trao quyền sáng tạo cho cộng đồng, để mỗi phường trở thành một tế bào tiến hóa sáng tạo của thành phố.

Ngày 10-12-2025, tại Hà Nội, Mạng lưới Không gian văn hóa sáng tạo đã được ra mắt tại Cung Thiếu nhi Hà Nội. 82 không gian văn hóa sáng tạo được công nhận đã chính thức tham gia Mạng lưới Không gian văn hóa sáng tạo thành phố. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực xây dựng cộng đồng sáng tạo rộng mở và bền vững của Thủ đô.

Chuyển từ khai mở sang xây đắp nền tảng sáng tạo

- Không chỉ dừng ở các mô hình trong nước, Diễn đàn Sáng tạo châu Á mới đây đã mở ra những kết nối khu vực và quốc tế, tiếp cận đa ngành và đang được kỳ vọng trở thành một điểm hẹn tổ chức định kỳ hai năm một lần?

- Diễn đàn Sáng tạo châu Á - với sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, cộng đồng sáng tạo, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, không gian và cơ sở sáng tạo trong khu vực - đã tạo nên một bức tranh đa chiều và đầy động lực về đời sống sáng tạo châu Á đương đại. Những mô hình, câu chuyện, thách thức và cơ hội được chia sẻ tại diễn đàn đều hướng tới một mục tiêu chung: Kết nối các nguồn lực sáng tạo trên nền tảng tiếp cận đa ngành, với tầm nhìn quốc tế nhưng gắn chặt với những vấn đề cụ thể của từng địa phương.

Trên tinh thần đó, chúng tôi cùng các đối tác khu vực đã thống nhất xây dựng Diễn đàn Sáng tạo châu Á trở thành một điểm hẹn định kỳ hai năm một lần, không chỉ để gặp gỡ, trao đổi tri thức, mà còn từng bước hình thành “bản đồ kết nối sáng tạo” của khu vực và thế giới, mở ra những hành lang hợp tác mới cho các cộng đồng sáng tạo châu Á.

- Năm 2026 theo bà cần tập trung làm gì để tạo sức bật cho đội ngũ giàu tiềm năng này của Hà Nội và cả nước?

- Theo tôi, năm 2026 là thời điểm thích hợp để chuyển từ giai đoạn khơi mở sang giai đoạn hình thành nền tảng phát triển ổn định cho lực lượng sáng tạo. Việc cần làm trước hết là tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng tạo lập môi trường thuận lợi cho sáng tạo được hình thành, thử nghiệm và phát triển, thông qua các cơ chế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo, mở rộng các hình thức hợp tác công - tư và tăng cường đặt hàng sáng tạo gắn với các nhiệm vụ phát triển đô thị, du lịch và cộng đồng.

Cùng với đó, Hà Nội và các địa phương cần đầu tư bài bản cho hạ tầng sáng tạo xã hội, bao gồm hệ thống không gian sáng tạo, các chương trình đào tạo, ươm tạo và kết nối thị trường, từng bước hình thành các chuỗi giá trị sáng tạo có khả năng cạnh tranh và lan tỏa.

Quan trọng hơn cả là tạo dựng được một tinh thần đồng hành thực chất giữa Nhà nước, cộng đồng sáng tạo và doanh nghiệp. Khi sáng tạo được nhìn nhận đúng vị thế, được bảo đảm bằng những cơ chế phù hợp và được đặt vào các bài toán phát triển cụ thể của địa phương, lực lượng sáng tạo sẽ trở thành động lực nội sinh quan trọng cho phát triển văn hóa và kinh tế sáng tạo của đất nước trong giai đoạn mới.

- Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của bà!

Hải Giang thực hiện