Việt Nam-Chile: Hành trình 55 năm vượt khoảng cách và một nền tảng cho tương lai

Ngày 25/3/1971, Chile trở thành một trong những nước Nam Mỹ đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Sắp tới, hai nước sẽ kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

Hành trình 55 năm vượt khoảng cách và thử thách của thời gian

Đầu năm nay, tôi đã có dịp đến vùng Aysén, cửa ngõ vào Patagonia ở phía Nam Chile. Đứng ở nơi thiên nhiên hùng vĩ của một trong những vùng xa xôi nhất Nam Mỹ, tôi chợt nghĩ về khoảng cách giữa hai điểm gần như xa nhất trên bản đồ thế giới: Việt Nam và Chile cách nhau gần 19.000km. Vậy mà 55 năm trước, hai quốc gia đã lựa chọn bắt tay nhau.

55 năm là khoảng thời gian đủ dài để thử thách bất kỳ mối quan hệ nào. Trong hơn nửa thế kỷ ấy, cả Việt Nam và Chile đều đã đi qua những khúc quanh lịch sử của riêng mình: Việt Nam từ chiến tranh đến hòa bình, từ một nền kinh tế khép kín đến một quốc gia hội nhập sâu rộng với thế giới. Chile, về phần mình, trở thành một trong những nền kinh tế mở nhất Mỹ Latinh.

Trải qua nhiều biến động, quan hệ hai nước vẫn tiếp tục được các thế hệ lãnh đạo gìn giữ và vun đắp. Hiện nay, cả Việt Nam và Chile đều lựa chọn con đường hội nhập. Việt Nam với 17 hiệp định thương mại tự do bao phủ hơn 60 nền kinh tế, Chile với hơn 30 hiệp định bao phủ 64 nền kinh tế - hai nước đều nằm trong nhóm có mạng lưới thương mại rộng nhất thế giới. Nói cách khác, chúng ta chọn mở cửa thay vì đóng cửa. Chúng ta có nhiều điểm khác biệt về thể chế, văn hóa, ngôn ngữ - nhưng giống nhau ở khát vọng phát triển và ở cách lựa chọn con đường đi đến mục tiêu.

Năm 2007, hai nước thiết lập khuôn khổ Đối tác toàn diện. Với tôi, khuôn khổ hợp tác đó có ý nghĩa quan trọng, không chỉ là một thỏa thuận ngoại giao. Trong một thế giới mà các liên minh có thể thay đổi và chuỗi cung ứng có thể đứt gãy chỉ sau một đêm, điều đáng quý nhất là những mối quan hệ đã được thời gian kiểm chứng.

Với hơn 100 triệu dân, tổng kim ngạch thương mại vượt 930 tỷ USD, nằm ở trung tâm Đông Nam Á với hơn 3.200km bờ biển, nằm dọc theo những tuyến hàng hải quốc tế trọng yếu, Việt Nam hiện có quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với 15 nước và tổ chức, bao gồm cả 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc - nhờ đường lối đối ngoại nhất quán: Độc lập, tự chủ; hợp tác với tất cả các nước nhưng không liên minh quân sự với bất kỳ ai. Với Chile, Việt Nam có 55 năm tin cậy, mặc dù trải qua bao biến động ở cả hai đất nước. Chúng ta đã thiêt lập quan hệ Đối tác toàn diện và là cam kết tiếp tục thúc đẩy quan hệ trên nền tảng khuôn khổ đó.

Hợp tác vì phát triển và phát huy các thế mạnh bổ sung

Trong thời gian công tác tại Chile, tôi đã đi nhiều nơi - từ Valdivia với những vùng đất ngập nước được quốc tế công nhận, đến Antofagasta, nơi sa mạc Atacama đang biến ánh nắng thành năng lượng sạch và gần đây là vùng Aysén ở Patagonia, nơi những vịnh hẹp nuôi dưỡng một trong những ngành cá hồi lớn nhất thế giới.

Chile không chỉ có thiên nhiên hùng vĩ mà còn có nguồn tài nguyên phong phú. Đây là nhà sản xuất đồng lớn nhất thế giới, chiếm khoảng một phần tư đến gần một phần ba sản lượng toàn cầu, đồng thời là một trong những nhà sản xuất và xuất khẩu lithium hàng đầu - hai khoáng sản then chốt cho cuộc chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Là thành viên sáng lập Liên minh Thái Bình Dương, Chile là cầu nối tự nhiên giữa Mỹ Latinh và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Chile đang đi đầu khu vực trong phát triển năng lượng tái tạo, với tỷ trọng điện từ các nguồn tái tạo tăng mạnh trong vài năm gần đây và triển khai chiến lược hydrogen xanh với tham vọng trở thành một trong những nhà xuất khẩu hàng đầu.

Việt Nam cũng cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Khi đứng trước những cánh đồng pin mặt trời trải dài ở sa mạc Atacama - nơi có bức xạ Mặt trời thuộc loại cao nhất thế giới - tôi không thể không nghĩ đến tiềm năng tương tự ở Việt Nam. Đây là một lĩnh vực hai nước hoàn toàn có thể cùng nhau thúc đẩy.

Việt Nam và Chile đã ký Hiệp định Thương mại tự do song phương - hiệp định FTA đầu tiên giữa Việt Nam với một quốc gia Mỹ Latinh - và cùng là thành viên Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt gần 1,8 tỷ USD, tăng mạnh so với giai đoạn trước khi FTA có hiệu lực. Chile hiện là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam tại Mỹ Latinh, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại hàng đầu của Chile trong ASEAN.

Dư địa còn rất lớn, bởi hai nền kinh tế có tính bổ sung cao: Việt Nam là một trung tâm sản xuất điện tử và công nghệ toàn cầu, nhưng cần nguồn nguyên liệu chiến lược như đồng và lithium mà Chile sở hữu; ngược lại, khoáng sản, nông sản và thủy sản chất lượng cao của Chile cần những thị trường rộng lớn mà Việt Nam và ASEAN có thể mang lại. Câu hỏi bây giờ không còn là “có nên hợp tác hay không”, mà là “làm thế nào để biến những lợi thế ấy thành lợi ích cụ thể cho người dân hai nước.

Câu trả lời nằm ở ý chí chính trị của các nhà lãnh đạo hai nước, những người đã kiên trì ươm mầm tin cậy qua nhiều năm, để hai bờ Thái Bình Dương ngày càng gần nhau hơn. Tháng 11/2024, Chủ tịch nước Việt Nam Lương Cường thăm Chile - chuyến thăm cấp nguyên thủ đầu tiên sau 15 năm - khẳng định quyết tâm đưa quan hệ song phương lên tầm cao mới.

Câu trả lời cũng nằm trong khát vọng của những doanh nhân Chile muốn đưa rượu vang, cherry và cá hồi đến với người tiêu dùng châu Á, trong đó có khu vực Đông Nam Á và của những doanh nhân Việt Nam đang tìm kiếm cơ hội ở một châu lục có nhiều tiềm năng để khám phá; nơi những nhà khoa học cùng theo đuổi năng lượng sạch và nông nghiệp bền vững; và nơi những bạn trẻ sẵn sàng học một ngôn ngữ mới để hiểu một nền văn hóa ở bên kia địa cầu.

Viết tiếp câu chuyện hợp tác vì hòa bình, hợp tác và phát triển

Khoảng cách 19.000km là một rào cản. Tuy nhiên, khi tôi đứng ở Patagonia và nghĩ về Việt Nam, tôi nhận ra rằng khoảng cách địa lý rốt cuộc cũng chỉ là một con số. Điều thực sự quan trọng là ý chí của con người muốn vượt qua nó.

Trong nhiều năm qua, mặc dù trải qua nhiều biến động và các khuynh hướng chính trị khác nhau, quan hệ Việt Nam và Chile vẫn luôn được các thế hệ lãnh đạo hai nước gìn giữ và vun đắp sự tin cậy chính trị, tạo nền tảng vững chắc cho việc thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực.

Nhìn lại chặng đường 55 năm qua, nhân dân Việt Nam và Chile cho thấy cả hai dân tộc đều có những khát vọng và mong muốn thúc đẩy hợp tác và tăng cường tình hữu nghị vì lợi ích của nhân dân hai nước, cũng như vì hòa bình, hợp tác và phát triển. Điều đặc sắc của mối quan hệ nằm ở cách thức hai nước tôn trọng lẫn nhau và biến những khác biệt thành sức mạnh bổ sung.

Chile, với trái tim khoáng đạt của dãy Andes và tầm nhìn hướng về đại dương, đã tìm thấy ở Việt Nam - một quốc gia mang sức sống bền bỉ của một nền văn minh lúa nước và ý chí vươn mình - một người bạn tinh thần đồng điệu. Sự đồng điệu trong căn cốt giữa nhân dân hai nước chính là niềm tin vào quyền tự quyết của các dân tộc, vào một trật tự thế giới công bằng hơn, và sự phát triển vì con người.

Trên bình diện đa phương, Việt Nam và Chile là những người bạn đồng hành trách nhiệm trước những thách thức của thời đại. Tại các diễn đàn lớn như Liên hợp quốc, Diễn đàn hợp tác kinh tế Thái Bình Dương (APEC), hai nước luôn duy trì lập trường kiên định: Thượng tôn pháp luật và ủng hộ mạnh mẽ Hiến chương Liên hợp quốc trong việc giải quyết hòa bình các tranh chấp.

Sự gắn kết này còn vươn xa hơn trong những lĩnh vực mang tính sống còn của thế kỷ 21: Từ việc cùng nhau thúc đẩy phát triển kinh tế biển xanh bền vững, bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải và hàng không để giữ cho các dòng chảy giao thương luôn thông suốt; đến những nỗ lực thực chất trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Hai quốc gia cùng chia sẻ tiếng nói chung tại Hội nghị Thượng đỉnh về Biến đổi khí hậu (COP), biến những nỗ lực riêng lẻ thành một sức mạnh tập thể trong nỗ lực bảo vệ hành tinh xanh.

Đặc biệt, sự đồng thuận của hai quốc gia trong việc ký kết Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng và hợp tác bảo đảm an toàn không gian mạng đã khẳng định một tầm nhìn chung: Xây dựng một thế giới hòa bình, thịnh vượng, bảo đảm an toàn cho người dân trong kỷ nguyên số.

Tôi tin tưởng rằng, với nỗ lực của cả hai bên và thành quả của 55 năm quan hệ ngoại giao, những chương tiếp theo của câu chuyện hợp tác Việt Nam-Chile sẽ tiếp tục mang lại lợi ích cho nhân dân hai nước, đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển trong khu vực và trên thế giới.

Nguyễn Việt Cường