Việt Nam - điểm ổn định hiếm hoi trong bức tranh kinh tế toàn cầu

Vẫn giữ vai trò mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng

Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về mức kỷ lục xuất nhập khẩu năm 2025 được ước tính dự kiến đạt khoảng 920 tỷ USD?

- Trong bối cảnh kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn, thương mại toàn cầu suy yếu như hiện nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu (XNK) ước tính vượt 900 tỷ USD phản ánh nền kinh tế Việt Nam vẫn giữ được vai trò là mắt xích quan trọng, then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này thể hiện dòng dịch chuyển chuỗi sản xuất đầu tư tiếp tục đổ về Việt Nam. Nền kinh tế duy trì được độ mở, sức hấp thụ các đơn hàng và năng lực giao thương hàng hóa vượt trội so với mặt bằng chung (suy giảm).

Mức kỷ lục này cũng thể hiện sự bền bỉ và năng lực xuất khẩu (XK) của kinh tế Việt Nam, bất chấp làn gió ngược về thương mại toàn cầu của toàn thế giới. Đồng thời thể hiện hiệu quả của việc đa dạng hóa thị trường và chuyển đổi sang sản xuất một số sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao hơn; Việt Nam cũng tận dụng được các lợi thế từ 17 hiệp định thương mại tự do, bao gồm cả các hiệp định thế hệ mới.

Tổng kim ngạch XNK vượt 900 tỷ USD cũng thể hiện sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam ở mức cao hơn. Phải thừa nhận rằng, nền kinh tế của chúng ta có độ mở cao mà chúng ta vẫn tăng được tổng kim ngạch XNK còn thể hiện sự ổn định chính trị của Việt Nam bởi trong bối cảnh thế giới có nhiều bất định nhưng thương mại vẫn tăng trưởng chứng tỏ nền kinh tế Việt Nam không chỉ phục hồi mà còn mở rộng được chu kỳ tăng trưởng.

Vậy ý nghĩa của kỷ lục theo ông thể hiện điều gì?

- Việc đạt được mức kỷ lục hơn 900 tỷ USD thể hiện Việt Nam trở thành điểm ổn định hiếm hoi trong nền kinh tế toàn cầu. Bên cạnh đó là sự gia tăng thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng cao hơn khi gần đây nhiều dự án đầu tư nước ngoài công nghệ cao đổ vào Việt Nam. Đặc biệt kỷ lục này cũng sẽ góp phần mở rộng dư địa chính sách vĩ mô, XNK cao giúp cải thiện cán cân thanh toán, hỗ trợ tỷ giá, làm tăng năng lực dự trữ ngoại tệ; Khẳng định vị trí, vị thế thương mại Việt Nam trong nhóm các nền kinh tế hàng hóa hàng đầu thế giới.

Theo ông, có điểm sáng nào đáng giá trong tổng mức kim ngạch kỷ lục này không?

- Điểm sáng được thể hiện qua việc một số kim ngành XK chủ lực có đà phục hồi tốt như điện tử, linh kiện máy tính, điện thoại thông minh… nhưng những sản phẩm này đều thuộc khối doanh nghiệp FDI (đầu tư nước ngoài). Nhưng cũng cần phải nhắc đến điểm sáng đáng giá, là các ngành hàng của Việt Nam, đó là nông sản thực phẩm và thủy sản. Tăng trưởng của các ngành hàng này khá tốt như mặt hàng gạo, dù giá trị và sản lượng thấp hơn năm ngoái nhưng vẫn duy trì được khá tốt; Rồi mặt hàng café, ca cao, rau quả tươi, đồ gỗ, thủy sản… tiếp tục duy trì XK ở mức cao với giá XK khá tốt. Điều này thể hiện công nghiệp chế biến hàng nông sản của Việt Nam đã có sự cải thiện khá tốt, chất lượng được nâng cao không còn XK thô nhiều như trước đây. Nhưng vẫn phải thừa nhận rằng XK của chúng ta vẫn tiếp tục phụ thuộc rất lớn vào doanh nghiệp FDI bởi trong tổng kim ngạch 900 tỷ USD kỷ lục thì khu vực kinh tế trong nước đóng góp rất thấp.

Có nên theo đuổi con số kỷ lục xuất nhập khẩu?

Vậy theo ông, Việt Nam có nên theo đuổi những cái kỷ lục XNK như thế này không khi khu vực kinh tế trong nước ngày càng nhập siêu cao hơn?

- Qua số liệu tổng hợp của 11 tháng, tôi nhận thấy thực tế cán cân thương mại giảm so với năm ngoái nhưng tổng kim ngạch lại tăng. Cụ thể, tính đến ngày 15/12/2025, tổng kim ngạch XNK đạt 883 tỷ USD, cán cân thương mại thặng dư hơn 18 tỷ USD. Trong khi đó, năm 2024 tổng kim ngạch đạt gần 790 tỷ USD nhưng cán cân thương mại thặng dư đến trên 24,3 tỷ USD. Do đó, việc tăng tổng kim ngạch XNK không có nhiều ý nghĩa so với bức tranh của năm 2024 nên tôi cho rằng chúng ta không nên chạy theo chỉ tiêu tổng kim ngạch XNK.

Ông có thể phân tích cụ thể lý do?

- Thứ nhất, giá trị kim ngạch XK rất lớn nhưng lại cách xa với giá trị XK hàng nội địa của khu vực kinh tế trong nước. Nếu trong tổng kim ngạch kỷ lục mà có đóng góp lớn của giá trị nội địa, từ những doanh nghiệp sản xuất trong nước thì mới có ý nghĩa. Nhưng ở đây, thực tế, giá trị XK của chúng ta vẫn phụ thuộc rất lớn vào doanh nghiệp FDI. Khu vực nội địa vẫn nhập siêu triền miên nhiều năm nay, như năm 2025, khu vực trong nước nhập siêu 26 tỷ USD, trong khi khu vực FDI xuất siêu 46 tỷ USD.

Chưa kể, nếu chúng ta cứ chạy theo tổng kim ngạch XNK thì sẽ tạo ra rủi ro rất lớn cho nền kinh tế; ảnh hưởng đến sự bền vững và an ninh của chuỗi giá trị. Chuỗi giá trị thực tế chỉ có sức mạnh, có ý nghĩa nếu không phụ thuộc vào nguyên vật liệu nhập khẩu ở bên ngoài. Bởi nếu phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu thì khi bên ngoài có cú sốc XNK trong nước sẽ gặp vấn đề ngay.

Đặt mục tiêu rõ ràng cho ngành sản xuất trong nước

Vậy theo ông, để nâng cao giá trị xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước, chúng ta cần làm gì?

- Trước hết, chúng ta không nên chạy theo thành tích tổng kim ngạch đạt bao nhiêu nữa mà chúng ta phải đặt mục tiêu rõ ràng cho ngành sản xuất trong nước. Ví dụ, chúng ta cần phải tăng tỷ trọng giá trị gia tăng ở hàng nội địa trong XK, cần phải đặt ra mục tiêu cụ thể hàng nội địa sẽ chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong tổng giá trị XK, phải từng bước một, đặt ra mục tiêu hàng năm, năm sau tăng thêm bao nhiêu, mỗi năm tăng thêm bao nhiêu, rất cụ thể. Từ đó mới có thể xây dựng chính sách để hỗ trợ.

Thứ hai, phải giảm tỷ lệ nhập khẩu nguyên liệu không thể thay thế bằng giải pháp nội địa hóa. Chúng ta vẫn thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, nội địa hóa nhưng cuối cùng vẫn phụ thuộc vào bên ngoài rất nhiều và đặc biệt phụ thuộc rất nhiều vào nguyên liệu Trung Quốc, do đó, chúng ta phải tăng số lượng doanh nghiệp nội địa XK trực tiếp lên bằng cách tập hợp những doanh nghiệp trong nước chế biến hàng XK để hỗ trợ.

Đồng thời cũng phải đa dạng hóa thị trường XK, nâng tầm sản phẩm, nâng cao chất lượng sản phẩm từ gia công chuyển sang chế biến sâu, XK sản phẩm có thương hiệu nhưng phải lưu ý bảo đảm tiêu chuẩn xanh, đáp ứng các thị trường truyền thống khó tính.

Xuất khẩu đồ gỗ, nông thủy sản là điểm sáng đáng giá trong bức tranh tổng kim ngạch xuất nhập khẩu kỷ lục.

Ông có thể gợi ý một vài đề xuất cụ thể?

- Thật ra câu chuyện XNK phụ thuộc vào đầu tư nước ngoài chúng ta đã nói đến rất nhiều rồi, các giải pháp cũng đã đề cập từ rất lâu nhưng vẫn chưa giải quyết được. Do đó, bây giờ chúng ta nên đề ra giải pháp ngắn hạn thôi, ví dụ, trong 2 năm 2026 - 2027 thì chúng ta phải có chính sách kích hoạt, hỗ trợ trực tiếp các đơn vị sản xuất hàng hóa XK, chẳng hạn như hỗ trợ về tài chính, hỗ trợ bảo lãnh XK cho doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phải hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa có nguồn tài chính để họ có thể nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, tham gia vào chuỗi cung ứng, tìm kiếm nguyên vật liệu thay thế cho nguyên liệu nhập khẩu.

Tiếp theo là Chính phủ, ở đây là Bộ Công Thương và các Bộ, ngành có liên quan cần hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường và xúc tiến thương mại có trọng tâm, trọng điểm. Hiện thời chúng ta không thể cùng một lúc vươn ra rất nhiều thị trường. Chúng ta phải chọn tầm 7 - 8 thị trường chiến lược, phù hợp với khu vực doanh nghiệp trong nước của chúng ta, từ đó triển khai chương trình xúc tiến tập trung tại thị trường này.

Ngoài ra, cũng cần hỗ trợ để nâng cấp tiêu chuẩn XK hàng hóa theo những quy định chuẩn của thế giới. Ở giải pháp này, chúng ta phải rà soát và hỗ trợ doanh nghiệp giảm phát thải, thực hiện tăng trưởng xanh. Chính phủ có thể phải trợ cấp một phần chi phí để các doanh nghiệp XK có những chứng chỉ, chứng nhận đáp ứng được những tiêu chuẩn ở những thị trường chiến lược này. Rồi hỗ trợ về chi phí logistics bởi hiện nay khi XK hàng hóa đi chúng ta vẫn còn phụ thuộc rất lớn vào chuỗi logistics của thế giới.

Còn về trung hạn thì cần đặt mục tiêu từ 3 - 5 năm phải nâng cao năng lực của hệ sinh thái sản xuất hàng XK. Và để làm được việc này chúng ta phải có chương trình xúc tiến nhằm nội địa hóa chuỗi cung ứng của FDI, chúng ta phải biết FDI cần nguyên vật liệu gì để tìm cách sản xuất ra nguyên vật liệu này; Chúng ta phát triển công nghiệp hỗ trợ để đáp ứng cho khu vực doanh nghiệp FDI chứ đừng để chuỗi cung ứng của FDI phụ thuộc vào nhập khẩu.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nhật Thu (thực hiện)