Việt Nam định hình Trung tâm Năng lượng tái tạo

Tại hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam” ngày 8-9, do Cục Điện lực, Bộ Công Thương phối hợp với Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) tổ chức, các chuyên gia đã thảo luận kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Đức, Anh, Đan Mạch và Trung Quốc, từ đó tìm kiếm giải pháp cho việc xây dựng mô hình Trung tâm năng lượng tái tạo của Việt Nam.

Hội thảo có sự tham dự của đông đảo chuyên gia trong nước, quốc tế. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Chọn đúng địa điểm để xây dựng RE Hub

Theo ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đang thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, trong đó điện gió ngoài khơi được xác định là một hướng quan trọng, đồng thời định hướng hình thành những trung tâm công nghiệp, dịch vụ liên vùng tại khu vực có tiềm năng năng lượng tái tạo.

Ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Nghiên cứu ban đầu về RE Hub đã được hoàn thành vào tháng 7-2025. Giai đoạn tiếp theo tập trung đánh giá điều kiện, tiềm năng và năng lực hiện có, trước hết tại miền Trung và miền Nam.

TS Phạm Quý Ngọc, Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), cho biết nhóm nghiên cứu đang xây dựng bộ tiêu chí đánh giá RE Hub, trong đó nguồn năng lượng là tiêu chí đầu tiên. Tuy nhiên, lợi thế về nguồn điện mới chỉ là điều kiện đầu tiên để hình thành một RE Hub. Địa điểm được lựa chọn còn phải đáp ứng yêu cầu về mặt bằng công nghiệp, cảng biển, logistics, lắp đặt, đào tạo và dịch vụ kỹ thuật.

Với điện gió ngoài khơi, yêu cầu về hạ tầng càng rõ rệt khi quy mô và trọng lượng cấu kiện ngày càng lớn. Cảng phải tiếp nhận được tàu chuyên dụng, có khu vực đủ rộng để tập kết, lắp ráp; hệ thống đường phải chịu được tải trọng lớn; cùng với đó là thiết bị bốc dỡ, cơ sở bảo dưỡng và đội ngũ kỹ thuật tại chỗ.

Bởi vậy, chọn địa điểm cho RE Hub cũng là chọn nền tảng để hình thành năng lực công nghiệp phục vụ năng lượng tái tạo. Hạ tầng thiếu đồng bộ sẽ làm tăng chi phí vận chuyển, lắp đặt, vận hành và khiến doanh nghiệp trong nước khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.

Ôông Kai Sawischlekwski, Phó Trưởng Cơ quan Phát triển Kinh tế Cuxhaven, Đức. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Kinh nghiệm của Cuxhaven - thành phố cảng phía Bắc nước Đức, trung tâm công nghiệp điện gió ngoài khơi - cho thấy rõ điều này.

Trong khoảng 20 năm, Cuxhaven từng bước phát triển cảng, quỹ đất công nghiệp và hạ tầng vận chuyển để phục vụ sản xuất, lắp đặt và logistics điện gió.

Theo ông Kai Sawischlekwski, Phó Trưởng Cơ quan Phát triển Kinh tế Cuxhaven, địa phương phối hợp với chính quyền các cấp, doanh nghiệp và đơn vị khai thác cảng để tính toán hạ tầng theo nhu cầu thực tế của ngành, kể cả yêu cầu của những thế hệ turbine tiếp theo.

Cuxhaven hiện có nhà máy Siemens Gamesa với khoảng 1.200 lao động và cơ sở sản xuất monopile của Titan Wind Energy đang được đầu tư với vốn khoảng 300 triệu euro, dự kiến tạo khoảng 600 việc làm. Khu supplier park tập trung nhà cung ứng linh kiện, dịch vụ kỹ thuật và logistics quanh nhà máy, giúp rút ngắn vận chuyển và giảm nhu cầu lưu kho.

Cách làm này cho thấy RE Hub cần được quy hoạch như một không gian công nghiệp gắn với nhu cầu của doanh nghiệp, thay vì chỉ tập trung nguồn điện.

Ông Michael Lehmann, Bí thư thứ hai, Đại sứ quán Đức. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Bí thư thứ hai, Phó trưởng Bộ phận Hợp tác phát triển - Đại sứ quán Đức Michael Lehmann cho rằng Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, nhưng để biến tiềm năng thành dự án và năng lực công nghiệp cần đồng thời giải quyết hạ tầng, logistics, kỹ thuật và sự phối hợp giữa những bên liên quan.

Theo ông, RE Hub có thể kết nối logistics, kỹ thuật, sản xuất, dịch vụ số và vận hành - bảo dưỡng. Đức sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, song cách tổ chức cần được xây dựng phù hợp với điều kiện và nhu cầu của Việt Nam.

TS Phạm Quý Ngọc, Viện Dầu khí Việt Nam (VPI). Ảnh: Kiều Thoan Thu

Với Việt Nam, một phần nền tảng đã có trong công nghiệp dầu khí ngoài khơi, chế tạo kết cấu thép, cơ khí, cảng biển, logistics và nguồn nhân lực kỹ thuật. TS Phạm Quý Ngọc nhận định có thể tận dụng những năng lực này để phục vụ ngành năng lượng tái tạo, qua đó rút ngắn quá trình hình thành năng lực mới và tăng cơ hội cho doanh nghiệp trong nước.

Vấn đề còn lại là xác định rõ năng lực hiện có, những mắt xích còn thiếu và khu vực phù hợp để tập trung đầu tư.

GIZ đang phối hợp với Cục Điện lực thực hiện nghiên cứu tiếp theo về năng lực hiện có, khoảng trống hạ tầng, yêu cầu pháp lý và điều kiện tài chính, làm cơ sở xác định địa điểm, chức năng và mô hình đầu tư cho RE Hub.

Phó Cục trưởng Tăng Thế Hùng cho biết Cục Điện lực muốn đẩy nhanh nghiên cứu giai đoạn hai, hướng tới trao đổi kỹ thuật trong năm 2026 và xác định những khu vực có tiềm năng phát triển trung tâm năng lượng tái tạo.

Mỗi mô hình một kinh nghiệm

Các đại biểu Việt Nam, Đan Mạch, Trung Quốc tại hội thảo. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Nếu Cuxhaven nổi bật ở sự gắn kết giữa cảng, sản xuất và chuỗi cung ứng, Humber của Anh lại cho thấy giá trị của hệ thống vận hành và bảo dưỡng trong suốt vòng đời dự án.

Tại Humber, những trung tâm vận hành được bố trí gần cảng, kết nối với sân bay và cơ sở đào tạo, phục vụ nhiều trang trại điện gió. Cách tổ chức này giúp dùng chung nhân lực, phương tiện và dịch vụ, đồng thời duy trì việc làm trong nhiều năm sau khi dự án hoàn thành.

Esbjerg của Đan Mạch cho thấy một hướng đi đáng chú ý: tận dụng nền tảng dầu khí và công nghiệp ngoài khơi để phát triển điện gió. Hạ tầng cảng, mạng lưới nhà cung ứng và đội ngũ kỹ thuật từng phục vụ dầu khí được chuyển sang các hoạt động lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng điện gió, giúp hình thành một chuỗi dịch vụ mới quanh cảng.

Trong khi đó, Dương Giang và Sán Đầu của Trung Quốc phát triển những cụm công nghiệp quy mô lớn, kết hợp sản xuất thiết bị với nghiên cứu, thử nghiệm, cảng, vận hành - bảo dưỡng và đào tạo.

Mỗi mô hình có một cách tiếp cận khác nhau, nhưng đều cho thấy RE Hub chỉ phát huy giá trị khi gắn với năng lực công nghiệp và nhu cầu thị trường.

Với Việt Nam, mục tiêu không dừng ở phát triển thêm nguồn điện tái tạo, mà phải tạo được năng lực sản xuất, dịch vụ và chuỗi cung ứng trong nước. Khi đó, RE Hub có thể trở thành nền tảng để năng lượng tái tạo kéo theo một chuỗi giá trị công nghiệp mới.

RE Hub hướng tới hình thành chuỗi giá trị công nghiệp gắn với năng lượng tái tạo. Ảnh: Kiều Thoan Thu