Việt Nam – EU mở rộng hợp tác phát triển vật liệu tiên tiến

Quang cảnh lễ khai mạc Tuần lễ số Quốc tế Việt Nam 2026. Ảnh minh họa: Hoàng Hiếu/TTXVN

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Đắc Bình Minh, Phó Viện trưởng Viện đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh, để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần từng bước chuyển từ mô hình phát triển dựa vào khai thác tài nguyên và sản xuất với chi phí thấp sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng. Điều đó đòi hỏi không chỉ đầu tư cho nghiên cứu mà quan trọng hơn là xây dựng năng lực làm chủ khoa học và công nghệ, kết nối nghiên cứu với nhu cầu của thị trường, nhu cầu của ngành công nghiệp và chuyển hóa kết quả nghiên cứu khoa học thành những giá trị kinh tế cụ thể. Trong lĩnh vực vật liệu tiên tiến, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để Việt Nam tăng cường hợp tác quốc tế, tham gia sâu hơn vào các chuỗi nghiên cứu, sản xuất và đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Đắc Bình Minh, Liên minh châu Âu là đối tác quan trọng của Việt Nam trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, với nhiều kinh nghiệm trong phát triển vật liệu tiên tiến, kết nối nghiên cứu với công nghiệp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Sự kết hợp giữa năng lực nghiên cứu, công nghệ của châu Âu với tiềm năng công nghiệp, nguồn nhân lực và nhu cầu đổi mới công nghệ của Việt Nam sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác.

Với vai trò là tổ chức nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo, Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), sẵn sàng đồng hành, kết nối với các đối tác nghiên cứu và doanh nghiệp, góp phần hiện thực hóa những cơ hội hợp tác giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu.

Ông Gonzalo Serrano, Phó Trưởng ban các quan hệ đối tác phái đoàn Liên Minh Châu Âu tại Việt Nam cho rằng, Diễn đàn là cơ hội để hai bên chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi chính sách và tìm kiếm những hướng hợp tác phù hợp với nhu cầu phát triển. Hợp tác trong lĩnh vực vật liệu tiên tiến góp phần tăng cường năng lực tự chủ chiến lược, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài và hạn chế rủi ro trước những biến động địa chính trị. Liên minh châu Âu mong muốn phối hợp chặt chẽ với Việt Nam để nâng cao giá trị gia tăng trong các chuỗi cung ứng toàn cầu, qua đó đóng góp vào mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn tập trung trao đổi ba nội dung chính: xác định các lĩnh vực nghiên cứu và công nghệ có tiềm năng hợp tác, nhất là vật liệu phục vụ bán dẫn, năng lượng mới, lưu trữ năng lượng, sản xuất thông minh và kinh tế tuần hoàn; tăng cường kết nối giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai bên thông qua hình thành các nhóm nghiên cứu chung, trao đổi chuyên gia, phát triển nguồn nhân lực và tham gia các chương trình nghiên cứu quốc tế; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, thử nghiệm, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, bảo đảm thành tựu khoa học được đưa vào sản xuất, tạo ra sản phẩm mới và giá trị thiết thực.

Bà Mangala Srinivas, Phó Chủ tịch Nhóm Cố vấn Khoa học cấp cao của Ủy ban châu Âu chia sẻ, theo cách tiếp cận của Liên minh châu Âu, vật liệu tiên tiến là những vật liệu được thiết kế để có các đặc tính mới hoặc được cải thiện, nâng cao hiệu suất chức năng hay khắc phục những hạn chế về cấu trúc, đáp ứng các tiêu chí chất lượng và yêu cầu kỹ thuật cụ thể. Vật liệu tiên tiến có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh công nghiệp, khả năng tự chủ chiến lược, bảo đảm chuỗi cung ứng và chuyển đổi xanh. Trong bối cảnh các biện pháp hạn chế xuất khẩu nguyên liệu gia tăng, Liên minh châu Âu chú trọng tăng cường năng lực cung ứng và giảm phụ thuộc vào nguồn bên ngoài.

Bà Mangala Srinivas nhận định, phát triển vật liệu tiên tiến cần gắn kết chặt chẽ giữa khoa học, chính sách và công nghiệp; thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, củng cố chuỗi cung ứng và bảo đảm tính bền vững trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Đây cũng là những nội dung có thể tham khảo trong quá trình Việt Nam xây dựng chính sách phát triển vật liệu và tăng cường hợp tác khoa học, công nghệ với Liên minh châu Âu.

Đại diện EURAXESS ASEAN, bà Leonie Nagarajan cũng giới thiệu chương trình Horizon Europe- một chương trình khung của Liên minh châu Âu về nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, có ngân sách 95,5 tỷ Euro cho giai đoạn 2021–2027. Chương trình ưu tiên các lĩnh vực chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, năng lực cạnh tranh công nghiệp và giải quyết các thách thức toàn cầu.

Các nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia nhiều chương trình tài trợ của Horizon Europe. Việt Nam thuộc nhóm quốc gia thứ ba không liên kết với chương trình; khả năng nhận tài trợ phụ thuộc vào điều kiện của từng đợt kêu gọi. Khoa học vật liệu có thể tham gia nhiều lĩnh vực của Horizon Europe, không chỉ công nghiệp và công nghệ số mà còn cả y tế, năng lượng, môi trường, nông nghiệp và bảo tồn di sản. Do đó, các nhà nghiên cứu cần tiếp cận theo hướng liên ngành, tìm kiếm những đợt kêu gọi phù hợp với mục tiêu và ứng dụng của công nghệ.

Bà Leonie Nagarajan gợi ý, Horizon Europe mở ra cơ hội để các tổ chức và nhà khoa học Việt Nam tiếp cận nguồn tài trợ quốc tế, mở rộng hợp tác nghiên cứu và đưa khoa học vật liệu vào các lĩnh vực ứng dụng đa dạng. Để tận dụng cơ hội này, cần chủ động tìm kiếm đối tác, nắm rõ điều kiện tài trợ và chuẩn bị hồ sơ phù hợp với từng đợt kêu gọi.

Các tham luận và thảo luận tại diễn đàn khẳng định vai trò chiến lược của vật liệu tiên tiến đối với năng lực cạnh tranh công nghiệp, tự chủ công nghệ và phát triển bền vững. Từ những định hướng chính sách của Liên minh châu Âu đến các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực vật liệu bán dẫn, năng lượng,.. diễn đàn đã mở ra những cơ hội hợp tác thiết thực cho các tổ chức nghiên cứu, trường đại học, nhà khoa học và doanh nghiệp của hai bên.