Việt Nam hành động vì một hành tinh mát lành hơn

Ngày 14/9, Tạp chí Kinh tế Việt Nam phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tọa đàm “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn”, hướng tới thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững, bảo vệ tầng ozone và ứng phó biến đổi khí hậu.

Quang cảnh đại biểu tham luận tại toạ đàm. Ảnh: Hải Anh

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu, cho biết Việt Nam đã có hơn 30 năm thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ozone và được ghi nhận trong quá trình thực hiện các nghĩa vụ quốc tế. Việt Nam tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994, phê duyệt Bản sửa đổi Kigali năm 2019 và đang từng bước triển khai lộ trình giảm sử dụng các môi chất lạnh có tác động lớn đến khí hậu.

Năm 2026 đánh dấu 10 năm Bản sửa đổi, bổ sung Kigali được thông qua tại Kigali (Rwanda). Đến nay, 174/198 bên tham gia Nghị định thư Montreal đã phê chuẩn, chấp thuận hoặc phê duyệt Bản sửa đổi Kigali, cho thấy mức độ tham gia rộng lớn của cộng đồng quốc tế trong nỗ lực giảm phát thải từ lĩnh vực làm mát.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, yêu cầu bảo vệ tầng ozone và ứng phó biến đổi khí hậu đang đặt ra cách tiếp cận mới đối với lĩnh vực làm mát. Không chỉ chuyển đổi môi chất lạnh, Việt Nam cần đồng thời giảm nhu cầu làm mát, nâng cao hiệu suất thiết bị và hệ thống, sử dụng môi chất có chỉ số GWP thấp phù hợp với từng điều kiện kỹ thuật, an toàn và quản lý môi chất trong toàn bộ vòng đời.

Từ góc độ ngành xây dựng, ông Nguyễn Công Thịnh - chuyên gia về môi trường xây dựng, tiết kiệm năng lượng và công trình xanh, cho biết điện dành cho điều hòa và làm mát trong công trình có thể chiếm 40 - 60% tổng tiêu thụ năng lượng. Vì vậy, đây là một cấu phần cần được ưu tiên khi tìm kiếm giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Theo ông Nguyễn Công Thịnh, kiểm soát nhu cầu làm mát không thể chỉ bắt đầu từ chiếc điều hòa mà cần được đặt ngay từ quy hoạch. Mật độ xây dựng, diện tích cây xanh, mặt nước và việc “xanh hóa” bề mặt đô thị có thể góp phần giảm hấp thụ nhiệt, từ đó giảm tải cho hệ thống thông gió và điều hòa. Thiết kế sinh khí hậu, thiết kế thụ động và các công cụ mô phỏng năng lượng cũng giúp lựa chọn phương án thiết kế, vật liệu và lớp vỏ công trình phù hợp với nhu cầu làm mát.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Lệ Thanh - Giám đốc Công ty Daikin Air Conditioning Việt Nam, cho rằng công nghệ và thị trường điều hòa đang thay đổi nhanh dưới sức ép của yêu cầu tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tối ưu chi phí vận hành. Nếu tính theo vòng đời thiết bị khoảng 10 năm, hiệu suất năng lượng có thể quyết định đáng kể chi phí thực tế, khi tiền điện tiết kiệm tích lũy qua nhiều năm tạo ra chênh lệch lớn so với chi phí đầu tư ban đầu.

Về kết quả thực hiện, ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết CFC, Halon, CTC đã được loại trừ hoàn toàn; môi chất HCFC-141b tinh khiết trong sản xuất xốp cũng đã được loại bỏ. Đối với HCFC, Việt Nam tiếp tục thực hiện lộ trình loại trừ; từ năm 2024, HFC được quản lý thông qua hạn ngạch nhập khẩu và lộ trình giảm dần.

Đáng chú ý, theo số liệu của Ban Thư ký Ozone, quá trình thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam đã ngăn ngừa phát thải khoảng 260 triệu tấn CO₂ tương đương.

Trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực kỹ thuật viên, xây dựng mạng lưới thu hồi, thu gom, vận chuyển, lưu trữ và tái chế môi chất, đồng thời tăng cường giám sát, báo cáo.