Việt Nam: Từ ký ức của một 'người sống sót' đến hình mẫu toàn cầu về phòng chống đuối nước trẻ em

Sự kiện không chỉ là một buổi tổng kết chuyên môn mà còn là lời cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bảo vệ tương lai cho thế hệ trẻ.

Ký ức ám ảnh và thông điệp từ trái tim

Dù đã hơn 40 năm trôi qua, TS. Angela Pratt vẫn không thể quên được khoảnh khắc khi bà mới 3 tuổi, bị rơi xuống khu vực sâu nhất của một bể bơi lớn.

PGS.TS. Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế trao hoa tặng TS. Angela Pratt - Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam. Ảnh: Mai Hoa

Trong trí nhớ của bà, mẹ bà đứng đó nhưng vì không biết bơi nên chỉ có thể tuyệt vọng kêu cứu trong sự bất lực. Ký ức khi được mọi người kéo ra khỏi mặt nước lạnh lẽo là điều bà mang theo suốt đời như một sự nhắc nhở về ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Với tư cách là mẹ của hai cô con gái sinh đôi, vấn đề đuối nước trẻ em đối với bà Pratt không chỉ là một chỉ số y tế công cộng mà là một vấn đề chạm đến trái tim, thôi thúc hành động để không một gia đình nào phải trải qua nỗi đau mất mát.

Từ câu chuyện cá nhân đầy ám ảnh, bà Pratt khẳng định một thông điệp mang tính thay đổi nhận thức rằng đuối nước hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Thực tế tại Việt Nam trong những năm qua đã chứng minh điều này một cách hiệu quả nhất. Việt Nam hiện được ghi nhận là quốc gia tiên phong triển khai chương trình phòng, chống đuối nước trẻ em toàn diện nhất trong khu vực và trên quy mô toàn cầu. Sự thành công này không chỉ đến từ các nguồn lực tài chính mà còn từ sự kiên nhẫn và tâm huyết của cả một hệ thống chính trị cùng cộng đồng.

Khi bơi lội trở thành “bí kíp sinh tồn” trong trường học

Sức sống của dự án phòng, chống đuối nước giai đoạn 2018-2025 không nằm ở những trang báo cáo khô khan mà hiện hữu rõ nét qua niềm vui của thầy và trò tại các địa phương.

Chia sẻ trải nghiệm thực tế của thầy dạy bơi, trò học bơi tại chương trình. Ảnh: Mai Hoa

Tại hội nghị, câu chuyện của em Lê Phương Anh, học sinh lớp 5C trường Tiểu học Thụy Lâm A (Hà Nội), đã mang lại cái nhìn thực tế về hiệu quả của chương trình. Phương Anh bộc bạch, trước đây em luôn cảm thấy lo sợ mỗi khi xem tin tức về các vụ đuối nước thương tâm. Tuy nhiên, sau khi được tham gia lớp học bơi và trang bị kỹ năng an toàn, em đã cảm thấy tự tin và an toàn hơn rất nhiều. Ước mơ giản dị của cô học trò nhỏ là mong sao tất cả các bạn đồng trang lứa đều được tiếp cận với môn bơi để tự bảo vệ mình.

Đồng hành cùng những bước chân chập chững xuống nước của các em là sự tận tụy của những người thầy như thầy Nguyễn Quang Tuấn, giáo viên dạy bơi tại Tiểu học Thư Lâm. Thầy Tuấn chia sẻ rằng trong suốt quá trình giảng dạy, thầy chứng kiến sự hào hứng và thay đổi từng ngày của học sinh. Từ những đứa trẻ sợ nước, các em đã có thể tự tin bơi lội và quan trọng nhất là nắm vững các kỹ năng sinh tồn cần thiết để xử lý tình huống nguy hiểm. Những người thầy như thầy Tuấn luôn ấp ủ mong muốn có thêm nhiều chương trình dạy bơi miễn phí để trẻ em, đặc biệt là ở những vùng nông thôn và địa phương khó khăn, có cơ hội được bảo vệ một cách công bằng.

Những thành quả mang tầm vóc quốc tế

Phát biểu tại hội nghị, PGS.TS. Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế, khẳng định dự án đã tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt cho ngành y tế và giáo dục Việt Nam.

PGS.TS. Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu. Ảnh: Mai Hoa

Với hơn 400.000 trẻ em được dạy bơi an toàn và tỷ lệ tử vong do đuối nước giảm 6% tại các vùng triển khai, Việt Nam đã xây dựng được một hệ thống can thiệp bền vững từ trung ương đến địa phương. Đặc biệt, mô hình dạy bơi an toàn đã chính thức được Bộ Giáo dục và Đào tạo thông qua để đưa vào chương trình đào tạo, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho các giai đoạn tiếp theo.

Đứng dưới góc độ nhà tài trợ, bà Kelly Larson từ Quỹ từ thiện Bloomberg và bà Yolonda Richardson, Chủ tịch Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá (Hoa Kỳ), đều dùng những mỹ từ như “hình mẫu điển hình” và “thực hành tốt nhất toàn cầu” để nói về Việt Nam. Các chuyên gia quốc tế ấn tượng bởi sự cam kết chính trị mạnh mẽ và cách tiếp cận đa ngành, nơi mà sự phối hợp giữa Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các tổ chức xã hội được thực hiện một cách thực chất và hiệu quả. Theo các bà, Việt Nam đã biến các hỗ trợ quốc tế thành nguồn lực nội sinh, tạo ra một chương trình mà ở đó mỗi sinh mạng trẻ thơ đều được coi trọng và bảo vệ.

Lộ trình chuyển giao và khát vọng về một môi trường an toàn

Mặc dù dự án giai đoạn này đã khép lại, nhưng hội nghị chuyển giao ngày 11-3 lại chính là khởi đầu cho một hành trình mới với trách nhiệm lớn lao hơn đặt lên vai các cơ quan chức năng Việt Nam.

Chuyển giao tài liệu phòng, chống đuối nước tới các tỉnh, thành. Ảnh: Mai Hoa

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, lũ lụt gia tăng và áp lực kinh tế khiến cha mẹ thiếu thời gian giám sát con cái, thách thức trong việc phòng, chống đuối nước vẫn còn rất lớn.

Để duy trì và phát huy những thành quả đã đạt được, TS. Angela Pratt thay mặt WHO đã đưa ra 5 khuyến nghị ưu tiên, đóng vai trò là "kim chỉ nam" cho chiến lược giai đoạn 2026-2030. Trong đó, việc mở rộng quy mô dạy bơi an toàn và tăng cường mô hình giám sát trẻ tại các gia đình gần nguồn nước được coi là những giải pháp cốt lõi. Bên cạnh đó, việc cải thiện cơ sở hạ tầng, lắp đặt rào chắn quanh các khu vực nguy hiểm và đẩy mạnh truyền thông đến từng hộ gia đình sẽ tạo ra một mạng lưới bảo vệ đa tầng cho trẻ em.

PGS.TS. Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế tặng hoa các đối tác quốc tế hỗ trợ thực hiện dự án thành công. Ảnh: Mai Hoa

Khẳng định Dự án đã đạt được những thành tựu to lớn, không chỉ giảm thiểu tử vong mà còn tạo ra một hệ thống can thiệp bền vững từ trung ương đến địa phương, PGS.TS. Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh rằng sự lãnh đạo của Bộ Y tế phối hợp cùng các bộ ngành liên quan sẽ là yếu tố quyết định sự thành bại trong giai đoạn mới. Việc chuyển giao kết quả dự án không chỉ đơn thuần là bàn giao các bộ học liệu hay mô hình kỹ thuật, mà là chuyển giao một sứ mệnh cao cả: bảo vệ tính mạng trẻ em Việt Nam.

Những thông điệp được truyền tải từ Hội nghị chuyển giao kết quả dự án Phòng, chống đuối nước trẻ em nhắc nhở chúng ta rằng, mỗi hành động nhỏ hôm nay - một lớp học bơi, một chiếc rào chắn hay một buổi truyền thông - đều có thể cứu sống một cuộc đời. Việt Nam đang vững bước trên con đường trở thành một quốc gia an toàn cho trẻ em, nơi mà những nỗi đau mang tên đuối nước sẽ dần lùi vào quá khứ, nhường chỗ cho tiếng cười và sự an tâm của mọi gia đình./.

Mai Hoa