Viết tiếp bài ca hòa bình

Tìm lại tên cho đồng đội

Trong cái nắng bỏng rát của ngày tháng 6, tại Nghĩa trang liệt sĩ Ba Dốc, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập mộ liệt sĩ 589 và nhân viên y tế vẫn miệt mài với nhiệm vụ mới, đó là lấy mẫu ADN cho các liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Nơi đây, 1.318 liệt sĩ đang được kỳ vọng sẽ được trả lại danh tính thông qua giám định ADN.

Vừa hoàn thành nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mùa khô 2025-2026, những cán bộ, chiến sĩ Đội 589 lại tiếp tục tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” với một phần việc mới: Lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Tháng 6 nắng gay gắt, không một gợn mây khiến hơi nóng hắt lên từ nền bê tông càng thêm hầm hập. Mồ hôi thấm đẫm quân phục, nhưng từng thao tác của những người lính vẫn được thực hiện chậm rãi, cẩn trọng trong không gian tĩnh lặng, trang nghiêm của nghĩa trang. Mỗi một cán bộ, chiến sĩ Đội 589 đều hiểu rằng, đằng sau sự tỉ mỉ, cẩn trọng này là cuộc chạy đua với thời gian, để những hàng bia vô danh có cơ hội được khắc lên tên tuổi của những người đã hy sinh.

Cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 589, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị lấy mẫu ADN các liệt sĩ chưa xác định danh tính - Ảnh: N.M

Trung tá Nguyễn Văn Phong, Phó Đội trưởng Đội 589, người có gần 10 năm gắn bó với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại tỉnh Khăm Muồn (Lào), cho biết từ năm 2013, hài cốt liệt sĩ quy tập tại Lào đều được lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính. Tuy nhiên, việc lấy mẫu ADN đồng loạt với quy mô lớn trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm như hiện nay là lần đầu tiên đơn vị thực hiện. Vì vậy, mọi công đoạn đều được tuân thủ nghiêm ngặt theo quy trình chuyên môn nhằm bảo đảm tính chính xác, đồng bộ và độ tin cậy của kết quả giám định.

Bắt đầu từ ngày 9/6, đợt lấy mẫu dự kiến hoàn thành vào giữa tháng 7. Bất kể thời tiết khắc nghiệt, cán bộ, chiến sĩ Đội 589 và lực lượng y tế vẫn có mặt từ sáng sớm, miệt mài thực hiện từng công đoạn với sự cẩn trọng và lòng thành kính đối với các anh hùng liệt sĩ.

Tìm lại tên cho các liệt sĩ không chỉ là trách nhiệm đối với quá khứ, mà còn là một cách gìn giữ hòa bình. Bởi hòa bình không chỉ được đo bằng những năm tháng không còn tiếng súng, mà còn bằng nỗ lực hàn gắn những mất mát chiến tranh, để những người đã hy sinh được trở về với tên tuổi của mình, trong vòng tay gia đình và trong ký ức của mọi người.

Người kể chuyện Thành Cổ

Hơn 2 thập kỷ gắn bó với Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị, chị Cáp Thị Thiên Trang, Trưởng Ban Quản lý Di tích Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn và Thành Cổ Quảng Trị, đã trở thành người chứng kiến và kể tiếp những câu chuyện về một thời hoa lửa. Mỗi ngày làm việc với chị không chỉ là gìn giữ một di tích, mà còn là gìn giữ ký ức chiến tranh và lan tỏa giá trị của hòa bình đến các thế hệ hôm nay.

Trong hành trình hơn 20 năm ấy, chị Trang đã chứng kiến rất nhiều cuộc trở về của thân nhân liệt sĩ. Có những người mẹ, người vợ, người con ôm di ảnh người thân lặng lẽ dâng hương trước Đài tưởng niệm, dù không biết chính xác các anh nằm lại ở đâu. Với họ, cả lòng đất Thành Cổ đều là nơi đồng đội, người thân đang yên nghỉ. Nhiều người không cầm được nước mắt khi nghe kể về 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành Cổ, mùa hè năm 1972. Được chứng kiến và lắng nghe, chị càng thấu hiểu những hy sinh của cha anh, thêm yêu và trân trọng mảnh đất Thành Cổ.

Chị Cáp Thị Thiên Trang (thứ bảy từ trái sang) đại diện Ban Quản lý Di tích Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn và Thành Cổ Quảng Trị nhận quà của Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà và lãnh đạo tỉnh - Ảnh: N.M

“Tôi nhớ mãi một cựu chiến binh trở lại sau hơn 50 năm. Đứng rất lâu trước Đài tưởng niệm, bác chỉ nói: “Tôi trở về đây thay mặt những đồng đội không còn cơ hội trở về”. Câu nói ấy khiến tôi hiểu rằng công việc của mình không chỉ là giới thiệu về một di tích, mà còn là kể lại câu chuyện về sự hy sinh để thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của hòa bình. Và điều tôi mong nhất là sau khi rời Thành Cổ, các bạn không chỉ nhớ những con số hay sự kiện lịch sử, mà cảm nhận và hiểu sâu sắc sự hy sinh của cha anh, để mỗi người sẽ sống trách nhiệm hơn với quê hương, đất nước”, chị Trang chia sẻ.

Hồi sinh những vùng đất

Là vùng đất chịu hậu quả nặng nề của hàng triệu tấn bom đạn, hòa bình với Quảng Trị không chỉ là tiếng súng đã ngừng, mà còn là khi người dân có thể yên tâm cày cấy trên mảnh đất quê hương, màu xanh ngô, lúa phủ kín những hố bom, trẻ em vô tư vui chơi trên những cánh đồng đã được làm sạch bom mìn.

Nhưng để những điều bình dị ấy trở thành hiện thực, vẫn còn nhiều việc phải làm. Bởi chiến tranh đã lùi xa, song những vết thương mà nó để lại vẫn âm thầm nằm dưới lòng đất. Hơn 82.260ha đất trên địa bàn Quảng Trị còn ô nhiễm bom chùm, bom bi; riêng khu vực Nam Quảng Trị, tỉ lệ ô nhiễm chiếm khoảng 82% diện tích tự nhiên. Bởi vậy, mỗi mét vuông đất được làm sạch hôm nay cũng là thêm một phần hòa bình được vun đắp cho mai sau.

Gần 30 năm qua, Quảng Trị đã trở thành điểm sáng của cả nước trong khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh. Từ địa phương đầu tiên triển khai hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này, tỉnh đã từng bước xây dựng nhiều mô hình tiên phong, ứng dụng công nghệ hiện đại trong khảo sát, rà phá, quản lý dữ liệu và điều phối, góp phần đưa những vùng đất từng bị bom mìn chia cắt trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Cán bộ, kỹ thuật viên Trung tâm Hành động bom mìn Quảng Trị (QTMAC) góp phần trả lại bình yên cho đất đai và người dân - Ảnh: QTMAC

“Công tác khắc phục hậu quả bom mìn ở Quảng Trị không chỉ là xử lý những vật nổ còn sót lại sau chiến tranh, mà còn là hành trình góp phần gìn giữ sự sống và kiến tạo hòa bình. Hơn 1.500 cán bộ, nhân viên đang từng ngày đối mặt với hiểm nguy để từng bước làm sạch đất đai, bảo vệ cuộc sống bình yên của người dân. Mỗi quả bom, vật nổ được xử lý an toàn, mỗi cuộc gọi đến đường dây nóng được tiếp nhận và giải quyết kịp thời đều góp phần xóa đi thêm một di chứng chiến tranh, mở ra thêm cơ hội phát triển cho Quảng Trị”, ông Thái Hữu Liêu, Phó Giám đốc Sở Ngoại vụ, Giám đốc Trung tâm hành động bom mìn tỉnh chia sẻ.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trên mảnh đất Quảng Trị, hành trình hàn gắn những mất mát mà chiến tranh để lại vẫn tiếp diễn theo những cách rất riêng. Có những người lính lặng lẽ đi tìm đồng đội để trả lại tên cho những người đã hy sinh. Có những người ngày ngày kể lại câu chuyện Thành Cổ để ký ức chiến tranh không phai nhạt theo thời gian. Có những người vẫn âm thầm rà phá bom mìn để trả lại màu xanh cho đất và sự bình yên cho cuộc sống. Mỗi người một công việc, một cách cống hiến khác nhau, nhưng đều đang góp phần khép lại những khoảng trống của chiến tranh, vun đắp nền tảng bình yên để Quảng Trị tự tin bước tới tương lai.

Khi những cánh chim bồ câu tung cánh trên bầu trời Quảng Trị trong lễ hội Vì Hòa bình, đó không chỉ là biểu tượng của khát vọng hòa bình, mà còn là hình ảnh của một vùng đất đang từng ngày hồi sinh. Bài ca hòa bình ở Quảng Trị không chỉ ngân vang trong những lễ hội hay giai điệu âm nhạc, mà còn được viết nên từ những việc làm thầm lặng mỗi ngày: Một hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, một câu chuyện lịch sử được kể lại, một quả bom còn sót lại được vô hiệu hóa. Và chính từ những điều bình dị ấy, Quảng Trị, vùng đất từng oằn mình trong khói lửa chiến tranh, đang viết tiếp bài ca hòa bình bằng niềm tin, lòng nhân ái và khát vọng vươn tới tương lai.