VIMC chủ động ứng phó đảm bảo an toàn đội tàu

Một vụ nổ ở Tehran, Iran ngày 1/3 – Ảnh: Reuters

Kể từ cuối tháng 02/2026, các cuộc không kích và trả đũa qua lại đã khiến xung đột leo thang nhanh chóng, tạo ra tình trạng bất ổn nghiêm trọng tại khu vực Vịnh Ba Tư. Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới chính thức trở thành “điểm nghẽn” với rủi ro an ninh cực kỳ cao, bao gồm nguy cơ tàu bị tấn công, nhầm mục tiêu hoặc gặp nhiễu sóng điện tử. Rủi ro đã không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã trực tiếp “chạm” đến tàu thương mại khi thực tế ghi nhận 3 tàu chở dầu (tanker) bị hư hại và 1 thuyền viên tử vong.

Tàu chở dầu Skylight mang cờ Palau bốc cháy dữ dội sau khi bị đánh trúng ngoài khơi Oman ngày 1.3.2026. Ảnh: AFP

Cú bồi tiếp theo giáng vào chuỗi cung ứng là sự đứt gãy của hệ thống bảo hiểm hàng hải. Việc các hãng bảo hiểm P&I lớn đồng loạt hủy bỏ hoặc rút bảo hiểm rủi ro chiến tranh (war risk cover) đối với các tàu hoạt động tại vùng nước Iran và khu vực lân cận, có hiệu lực từ ngày 05/03/2026, được xem là một “điểm gãy” vô cùng nghiêm trọng. Việc không có bảo hiểm khiến các tàu đối mặt với nguy cơ không được phép di chuyển, vi phạm hợp đồng thuê tàu (charter) hoặc vi phạm các điều kiện tài chính (loan covenant).

Các tàu tránh đi qua Eo biển Hormuz. Ảnh: LSEG, Reuters

Hệ quả tất yếu là hàng trăm tàu dầu thô và LNG hiện đang phải neo đậu ngoài điểm nghẽn, khiến hoạt động gần như đình trệ. Hàng loạt “ông lớn” trong ngành vận tải biển như Maersk, Hapag-Lloyd, CMA CGM và các hãng tàu Nhật Bản (Nippon Yusen, Mitsui O.S.K. Lines, Kawasaki Kisen Kaisha) đều đã phải tạm dừng toàn bộ hành trình qua eo biển Hormuz, yêu cầu tàu di chuyển đến khu vực lánh nạn hoặc chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng.

Dữ liệu từ công ty LSEG cho biết, giá cước chuẩn cho các tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC), loại được sử dụng để vận chuyển 2 triệu thùng dầu mỗi chuyến từ Trung Đông đến Trung Quốc, đã đạt mức cao nhất mọi thời đại là 423.736 USD/ngày vào hôm 3/2, tăng hơn 94% so với mức đóng cửa tuần trước.

Hãng tàu MSC đã công bố áp dụng “Phụ phí rủi ro chiến tranh” lên đến 1.500 USD/TEU cho các tuyến vận tải đến và đi từ khu vực Vịnh Ba Tư, thậm chí lên mức 3.500 USD đối với hàng đông lạnh theo dữ liệu từ TrasportoEuropa.

Tương tự, CMA CGM cũng thông báo từ ngày 2.3, các container khô loại 40 feet sẽ phải gánh thêm khoản phụ phí khẩn cấp là 3.000 USD, trong khi hàng hóa đặc biệt có thể lên tới 4.000 USD cho mỗi đơn vị theo báo cáo từ Fresh Fruit Portal.

Dù thị trường thế giới đang chịu tác động nặng nề và hỗn loạn, đội tàu của VIMC hiện vẫn giữ được thế chủ động và an toàn. VIMC hiện không có tàu nào đang hoạt động hoặc đi qua khu vực eo biển Hormuz. Thay vào đó, đội tàu của Tổng công ty đang tập trung khai thác ổn định tại các tuyến Nội Á (Intra-Asia), tuyến Việt Nam – Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á.

Tuy nhiên, “vùng an toàn” về địa lý không đồng nghĩa với việc miễn nhiễm khỏi các tác động kinh tế. Khó khăn lớn nhất và trực diện nhất mà các doanh nghiệp thành viên VIMC phải đối phó ngay lúc này là sự leo thang của giá nhiên liệu (bunker). Giá dầu Brent đã đạt mức 82 USD/thùng và có dự báo sẽ tiếp tục tăng sốc nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa. Chi phí nhiên liệu tăng cao đặt ra rủi ro thu hẹp biên lợi nhuận (TCE) nếu các hợp đồng vận tải hiện tại không có điều khoản điều chỉnh giá nhiên liệu linh hoạt.

VIMC hiện không có tàu nào đang hoạt động hoặc đi qua khu vực eo biển Hormuz

Nhận thức rõ những rủi ro hiện hữu và tiềm ẩn, Ban Lãnh đạo VIMC đã lập tức ban hành các định hướng và chỉ đạo khẩn cấp, yêu cầu các doanh nghiệp vận tải biển thành viên thực hiện nghiêm ngặt và đồng bộ các nhóm giải pháp:

Trong mọi cuộc xung đột, những người đối mặt trực tiếp với rủi ro lớn nhất luôn là thuyền viên đang làm việc ngoài khơi và các con tàu mang giá trị tài sản lên tới hàng chục triệu USD. Vì vậy, VIMC yêu cầu các doanh nghiệp thành viên đặt an toàn con người và tài sản lên ưu tiên tuyệt đối, đồng thời thực hiện nghiêm các biện pháp bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải đối với tàu và thuyền viên hoạt động tại khu vực Trung Đông theo chỉ đạo của Cục Hàng hải Việt Nam.

Nếu không thực sự cần thiết, các doanh nghiệp phải tạm dừng mọi hoạt động khai thác qua khu vực eo biển Hormuz cho đến khi tình hình ổn định. Trong trường hợp gián đoạn ngắn hạn (dưới 7 ngày), các tàu cần được duy trì tại vị trí an toàn, thường xuyên cập nhật thông tin cho thuyền viên, giữ liên lạc chặt chẽ với chủ hàng và chỉ nhận chuyến khi bảo đảm đầy đủ điều kiện bảo hiểm.

Các doanh nghiệp phải kiểm tra lại toàn bộ hợp đồng đang thực hiện dựa trên một checklist nghiêm ngặt bao gồm: điều khoản phụ phí rủi ro chiến tranh (War-risk surcharge clause), quyền tự do chuyển hướng (Liberty to deviate), trách nhiệm chịu chi phí khi tàu bị chậm trễ, và điều khoản điều chỉnh giá nhiên liệu (BAF/Bunker adjustment). Nếu phát hiện thiếu sót, các đơn vị phải lập tức đàm phán bổ sung ngay với đối tác.

Với dự báo giá dầu có thể tiếp tục tăng nếu Hormuz tiếp tục bị “đóng”, VIMC chỉ đạo các doanh nghiệp thành viên theo dõi sát thị trường để mua nhiên liệu từ sớm. Tối ưu hóa chi phí nhiên liệu cho các tàu chạy tuyến Nội Á, tránh mua tại những thời điểm giá tăng sốc (price spike) và xem xét áp dụng các biện pháp phòng vệ giá nhiên liệu (bunker cost hedging).

VIMC đã xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng cấp độ gián đoạn. Nếu chỉ gián đoạn ngắn dưới 7 ngày, ưu tiên là giữ tàu an toàn và giữ liên lạc thông suốt. Nếu gián đoạn kéo dài từ 2 đến 4 tuần, các doanh nghiệp cần sẵn sàng đàm phán lại các hợp đồng COA/TC và tái bố trí đội tàu.

Tuy nhiên, nếu đứt gãy kéo dài từ 2 tháng trở lên, VIMC sẽ chỉ đạo tái cấu trúc lại mạng lưới tuyến vận tải, đồng thời tăng tỷ trọng các hợp đồng có khả năng chuyển giao rủi ro.

Việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro tổng thể, bao gồm rủi ro chiến tranh và biến động giá nhiên liệu, sẽ được xem là một phần bình thường và bắt buộc trong kế hoạch kinh doanh của Tổng công ty trong thời gian tới.

Giữa “sóng gió” địa chính trị, giữ vững tay lái không đơn thuần là kỹ năng điều hành ngắn hạn, mà là bản lĩnh chiến lược. Và đó chính là phép thử, đồng thời cũng là cơ hội, để VIMC khẳng định năng lực quản trị hiện đại và tầm nhìn dài hạn trong một thế giới nhiều biến động.

P.V