Vĩnh Long tìm hướng nhân rộng mô hình xã thương mại điện tử từ thực tiễn

Đặc sản chôm chôm Cù lao Tân Quy, xã An Phú Tân, tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH KHỞI)

Bắt đầu từ lợi thế sản phẩm địa phương

Với nguồn sản vật phong phú, từ trái cây, lúa gạo, sản phẩm dừa đến cây giống, hoa kiểng và gần 1.000 sản phẩm OCOP, Vĩnh Long có nhiều điều kiện phát triển thương mại điện tử. Tuy nhiên, tại hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất năm 2026 với chủ đề “Công thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” do Bộ Công thương tổ chức 11/11, ông Trần Quốc Tuấn, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long cho biết, sản xuất còn nhỏ lẻ khiến việc tiêu thụ nông sản qua các kênh truyền thống bị giới hạn bởi địa lý, mùa vụ và sự phụ thuộc vào thương lái.

Từ thực tế đó, tỉnh xác định thương mại điện tử không đơn thuần là đưa sản phẩm lên các sàn trực tuyến, mà còn là công cụ tổ chức lại chuỗi giá trị nông sản, giúp người sản xuất tiếp nhận phản hồi trực tiếp từ thị trường để điều chỉnh bao bì, quy cách và giá bán. Một trong những hướng đi cụ thể là chương trình thí điểm “Chợ Lách vươn mình”, được triển khai với sự phối hợp của TikTok Shop, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam và Bưu điện tỉnh.

Sau hai tháng thực hiện, chương trình đã đào tạo 66 nhà bán hàng, vượt 10% mục tiêu đề ra; phát sinh hơn 50.000 đơn hàng với gần 77.000 sản phẩm được tiêu thụ trên TikTok. Đáng chú ý, phiên livestream ngày 21/10, chỉ trong ba giờ đã chốt được 2.330 đơn hàng, tiếp cận 4,1 triệu lượt xem.

Những kết quả này cho thấy khả năng mở rộng thị trường của sản phẩm địa phương khi được hỗ trợ tiếp cận phương thức kinh doanh mới. Tuy nhiên, theo ông Trần Quốc Tuấn, điều quan trọng không phải chỉ tạo ra những phiên bán hàng có lượng tiếp cận lớn, mà phải hình thành được năng lực kinh doanh thực chất cho người dân.

Ông Trần Quốc Tuấn, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: KIM DUNG)

Nhân rộng có chọn lọc, lấy hiệu quả làm thước đo

Từ quá trình triển khai tại Chợ Lách, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long đúc kết bốn kinh nghiệm quan trọng. Trước hết, phải bắt đầu từ chủ thể và sản phẩm cụ thể. Việc đào tạo cần xuất phát từ nhu cầu, khả năng của người dân, gắn với thao tác thực tế như mở gian hàng, quay video, livestream và xử lý đơn hàng. Qua đó, người bán không chỉ được trang bị kiến thức mà còn hình thành kỹ năng có thể tự áp dụng trong hoạt động kinh doanh.

Thứ hai, cần nhìn nhận thương mại điện tử như một chuỗi vận hành toàn diện. Một video hấp dẫn hay phiên livestream thu hút người xem chưa đủ bảo đảm hiệu quả kinh doanh. Sản phẩm phải có thông tin minh bạch, được đóng gói đúng quy cách, giao hàng kịp thời và có dịch vụ chăm sóc khách hàng tốt. Đây là những yếu tố quyết định khả năng giữ chân người mua và duy trì hoạt động bán hàng lâu dài.

Thứ ba, phải thiết lập cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các bên. Trong đó, chính quyền cấp xã giữ vai trò gần dân, nắm bắt sản phẩm và kết nối người sản xuất; Sở Công Thương hỗ trợ về chính sách, nguồn lực; các nền tảng, hiệp hội và đơn vị bưu điện tham gia hỗ trợ công nghệ, hạ tầng, logistics; người dân, hợp tác xã là chủ thể trực tiếp vận hành.

Thứ tư, chính sách hỗ trợ chỉ nên đóng vai trò tạo động lực ban đầu. Theo ông Trần Quốc Tuấn, nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước là “cần câu”, còn người dân và doanh nghiệp phải chủ động, tự lực vận hành để mô hình phát triển lâu dài, tránh tâm lý trông chờ vào các chương trình hỗ trợ.

Những kinh nghiệm này cũng phù hợp với thực tiễn triển khai tại Bình Lư (Lai Châu), nơi chính quyền địa phương không chỉ tổ chức tập huấn mà còn hỗ trợ người dân hoàn thiện thủ tục pháp lý, truy xuất nguồn gốc và bao bì sản phẩm. Từ mô hình ban đầu, hoạt động tập huấn đã mở rộng sang bốn xã liên kết, hỗ trợ khoảng 20 nhà bán hàng tại mỗi xã có khả năng tự kinh doanh trực tuyến.

Người dân Vĩnh Long đưa sản phẩm cây giống, cây ăn quả đặc sản lên sàn thương mại điện tử. (Ảnh: HOÀNG TRUNG)

Thực tế cũng cho thấy, để nhân rộng mô hình, các địa phương cần giải quyết những điểm nghẽn về nguồn cung, chất lượng sản phẩm và chi phí giao nhận. Bởi khi đơn hàng tăng nhưng người sản xuất không đủ khả năng đáp ứng, đóng gói và bảo quản, cơ hội thị trường có thể nhanh chóng trở thành áp lực đối với cả người bán lẫn người sản xuất.

Theo định hướng của Vĩnh Long, trong năm 2027, tỉnh đặt mục tiêu nhân rộng mô hình tại ít nhất ba xã; giai đoạn 2026-2030 phấn đấu doanh số bán lẻ thương mại điện tử tăng 20-30% mỗi năm. Đáng chú ý, địa phương xác định cách làm là đi từng bước chắc chắn, không triển khai tràn lan, không chạy theo chỉ tiêu hình thức. Khả năng tự vận hành thực chất và tăng trưởng doanh thu của người dân mới là thước đo thành công.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với mục tiêu phát triển thương mại điện tử ở cấp cơ sở trên cả nước. Theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, cả nước phấn đấu có 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, kinh nghiệm từ Vĩnh Long cho thấy không thể áp dụng một mô hình giống nhau cho mọi địa phương. Cần lựa chọn sản phẩm có lợi thế, xác định đúng người tham gia, xây dựng cơ chế phối hợp phù hợp và đặc biệt bảo đảm các điều kiện để hoạt động kinh doanh được duy trì sau khi kết thúc hỗ trợ. Khi người dân thực sự làm chủ phương thức kinh doanh trực tuyến, sản phẩm địa phương có đầu ra ổn định và doanh thu được cải thiện, thương mại điện tử mới có thể trở thành động lực phát triển kinh tế từ cơ sở.