VIS Rating: Rủi ro tài sản lan rộng ra nhiều ngân hàng, một phần do chi phí lãi vay cao

Theo báo cáo cập nhật ngành ngân hàng của Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), môi trường lãi suất duy trì ở mức cao đang góp phần gia tăng áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Rủi ro chất lượng tài sản lan rộng

Một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành ngân hàng hiện nay, theo đánh giá của VIS, là sự gia tăng của rủi ro tài sản. Theo VIS Rating, tỷ lệ nợ quá hạn toàn ngành đã tăng lên 3,8% trong 6 tháng đầu năm 2026, từ mức 3,3% vào cuối năm 2025.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc chi phí lãi vay cao gây áp lực lên dòng tiền của cả khách hàng cá nhân và doanh nghiệp. Đối với nhóm khách hàng cá nhân, tình trạng quá hạn trước đây chủ yếu xuất hiện tại các ngân hàng nhỏ và vừa, nhưng đang có xu hướng lan sang một số ngân hàng lớn, đặc biệt ở các khoản vay mua nhà và hộ kinh doanh.

Đòn bẩy tài chính của hộ gia đình gia tăng trong khi mặt bằng lãi suất chưa giảm mạnh khiến khả năng trả nợ của một bộ phận khách hàng chịu nhiều áp lực hơn.

Ở nhóm khách hàng doanh nghiệp, rủi ro cũng gia tăng tại một số ngân hàng có tỷ trọng cho vay cao trong các lĩnh vực nhạy cảm như bất động sản, thực phẩm - đồ uống và nông nghiệp. Chi phí tài chính, chi phí logistics tăng cao đã ảnh hưởng đến lợi nhuận và dòng tiền của doanh nghiệp, qua đó tác động trực tiếp đến chất lượng khoản vay.

Tuy nhiên, không phải tất cả ngân hàng đều chịu ảnh hưởng giống nhau. VIS Rating cho rằng Vietcombank và ACB vẫn duy trì chất lượng tài sản ổn định nhờ danh mục cho vay đa dạng, tiêu chuẩn thẩm định thận trọng và tỷ trọng cho vay bất động sản rủi ro thấp hơn so với mặt bằng chung.

Cùng với rủi ro chất lượng tài sản, VIS Rating chỉ ra rủi ro huy động vốn và thanh khoản tiếp tục hiện hữu, một phần do tín dụng dài hạn tiếp tục tăng mạnh.

Trong khi các ngân hàng quốc doanh có lợi thế về CASA, các ngân hàng tư nhân lớn như Techcombank, ACB và HDBank được kỳ vọng sẽ tiếp tục đa dạng hoá cơ cấu nguồn vốn thông qua các khoản vay nước ngoài kỳ hạn dài (có chi phí thấp hơn tiền gửi thông thường).

Ngược lại, áp lực thanh khoản vẫn ở mức cao tại nhóm ngân hàng nhỏ và trung bình, do tiếp tục phụ thuộc vào nguồn vốn liên ngân hàng ngắn hạn trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng cao và cạnh tranh huy động ngày càng gay gắt.

Ngân hàng lớn sẽ tiếp tục dẫn dắt lợi nhuận toàn ngành

Không chỉ chất lượng tài sản, khả năng sinh lời giữa các ngân hàng cũng được dự báo sẽ ngày càng phân hóa.

Nhóm ngân hàng quốc doanh và các ngân hàng tư nhân quy mô lớn được đánh giá đang có nhiều lợi thế hơn nhờ nền tảng huy động vốn ổn định, khả năng kiểm soát chi phí tốt và khả năng mở rộng các nguồn thu ngoài lãi.

Cụ thể, VIS Rating ghi nhận tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân (ROAA) toàn ngành tăng lên 1,51%, cao hơn 10 điểm cơ bản so với trước đó, chủ yếu nhờ sự cải thiện biên lợi nhuận tại nhóm ngân hàng lớn.

Các ngân hàng này có khả năng bù đắp chi phí huy động tăng bằng cách đẩy mạnh cho vay ở những phân khúc có biên lợi nhuận cao hơn. Một số ngân hàng như MB và HDBank tập trung vào các khoản vay bất động sản dài hạn, trong khi Techcombank phát triển mạnh mảng cho vay bán lẻ tín chấp.

Ngoài ra, nguồn thu từ hoạt động ngân hàng đầu tư thông qua các công ty chứng khoán trong hệ sinh thái cũng giúp một số ngân hàng tư nhân lớn cải thiện lợi nhuận.

Ở chiều ngược lại, nhóm ngân hàng nhỏ đang chịu áp lực lớn hơn khi cạnh tranh huy động ngày càng gay gắt. Chi phí vốn tăng khiến biên lợi nhuận thu hẹp, trong khi chi phí tín dụng gia tăng làm suy giảm hiệu quả hoạt động.

Một số ngân hàng chịu ảnh hưởng bởi áp lực cạnh tranh huy động, trong khi một số ngân hàng khác gặp khó khăn do chi phí xử lý rủi ro tín dụng tăng cao.

VIS Rating dự báo ROAA toàn ngành có thể duy trì quanh mức 1,5% trong thời gian tới, khi lợi nhuận của nhóm ngân hàng lớn tiếp tục hỗ trợ sự ổn định chung, bù đắp phần nào áp lực từ chi phí tín dụng.

VIS Rating cho rằng sự phân hóa trong ngành ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục diễn ra trong thời gian tới. Các ngân hàng có nền tảng vốn mạnh, danh mục tín dụng cân bằng, nguồn huy động ổn định và khả năng tạo thu nhập đa dạng sẽ có nhiều lợi thế hơn trong môi trường khó khăn.

Ngược lại, những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tăng trưởng tín dụng nhanh, huy động vốn chi phí cao hoặc tập trung vào các lĩnh vực rủi ro sẽ chịu áp lực lớn hơn về lợi nhuận, thanh khoản và chất lượng tài sản.

"Chúng tôi kỳ vọng mức độ phân hóa này sẽ tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026, với các thách thức chính đến từ rủi ro chất lượng tài sản, huy động vốn và thanh khoản. Bên cạnh đó, tăng trưởng tín dụng ở mức cao cùng với việc tiếp tục chi trả cổ tức tiền mặt khiến bộ đệm hấp thụ tổn thất của ngành sẽ vẫn ở mức khiêm tốn", VIS Rating dự báo.