Vó ngựa quay trở lại chiến trường thế kỷ 21

Dù vậy, bước sang thế kỷ 21, vó ngựa bất ngờ xuất hiện trở lại trên chiến trường như một sự thích nghi ít được ngờ tới. Những binh sĩ trang bị hiện đại nhưng di chuyển bằng ngựa đang được một số quốc gia thử nghiệm ngày càng rộng rãi với những lợi thế đáng chú ý.

Với sự ra đời của xe cơ giới chạy bằng động cơ đốt trong vào đầu thế kỷ 20, và sau đó là xe tăng - thiết giáp, các cường quốc bắt đầu loại biên hoặc cơ giới hóa các đơn vị kỵ binh.
Ngựa chỉ còn được dùng trong nhiệm vụ hậu cần hay trinh sát, chứ không còn là lực lượng chủ đạo trong chiến tranh cơ động cao nữa. Mặc dù vậy, vẫn còn những chiến trường nơi kỵ binh còn phát huy tác dụng. Tuy chủ yếu làm nhiệm vụ ở tuyến sau, nhường vị trí trung tâm cho xe cơ giới, kỵ binh vẫn được tin dùng ở những nơi có địa hình phức tạp.

Mặt trận phía Đông giữa Liên Xô và Đức trong chiến tranh thế giới thứ hai vẫn chứng kiến sự phục vụ rộng rãi của ngựa, do diện tích rộng, đường xá kém phát triển, nhiều nơi không phù hợp cho xe cơ giới hoạt động. Khí hậu khắc nghiệt cũng khiến hỏng hóc nhiều hơn, trong khi hậu cần bị kéo giãn khiến việc cung cấp nhiên liệu và phụ tùng cho xe cơ giới gặp rất nhiều khó khăn

Kỵ binh Liên Xô ở mặt trận phía Đông - Ảnh: National Archives

Cho tới ngày nay, hầu hết các đơn vị kỵ binh trên thế giới chỉ còn là các đơn vị quy mô nhỏ, phục vụ nghi lễ như một cách tôn vinh truyền thống. Nhưng dù xe cơ giới đã thay thế ngựa trên chiến trường, những vấn đề về khí hậu, địa hình và hậu cần ngày xưa vẫn tiếp tục “đeo bám” máy móc, còn loài ngựa vẫn giữ được sự thích nghi tốt với điều kiện bất lợi đó. Điều này thể hiện đặc biệt rõ nét trên chiến trường Ukraine thế kỷ 21.
Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ trinh sát, máy bay không người lái (UAV), hay vũ khí chính xác cao lại càng khiến việc triển khai xe tăng- thiết giáp quy mô lớn trở nên rủi ro cho cả hai bên tham chiến. Với thiệt hại xe cơ giới tăng cao, phương tiện hạng nhẹ được sử dụng ngày càng nhiều, thậm chí dưới dạng các nhóm đi xe gắn máy, xe điện nhỏ… để phân tán lực lượng, giảm thiệt hại nếu bị phát hiện. Tuy nhiên, có những lúc những xe cơ giới gọn nhẹ này cũng không thể vượt qua được những tuyến đường bị rải mìn và luôn bị UAV đối phương cảnh giới.

Đây là lúc hình ảnh những binh sĩ cưỡi ngựa, đầu tiên từ phía Nga, xuất hiện trở lại trên tiền tuyến và nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới phân tích.
Những đánh giá sơ bộ cho thấy đây là hệ quả của thiếu phương tiện do thiệt hại quy mô lớn, cũng như sự khó khăn trong việc vượt qua các tuyến phòng thủ kiên cố của Ukraine. Nhưng theo thời gian, sự xuất hiện nhiều hơn của ngựa trong các đơn vị quân Nga cũng đi kèm với những bình luận và phản hồi từ binh lính về binh chủng “hoài cổ” này. Một số binh sĩ nhận xét rằng vó ngựa có thể vượt qua các đoạn đường lầy lội, ngập nước, bị cây cối che phủ tốt hơn xe cơ giới cùng tải trọng.
Đặc biệt, ngựa có bản năng dò đường rất tốt, thích hợp cho việc di chuyển trong đêm tối một cách bí mật. Những chú ngựa cũng “miễn nhiễm” với mìn chống xe cơ giới, và thậm chí còn có thể học cách tránh mìn chống bộ binh.

Binh lính Nga buộc vũ khí hạng nặng lên ngựa - Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga

Ngoài yếu tố chiến thuật, khía cạnh “truyền thống” là hậu cần bằng ngựa thồ cũng được đánh giá tích cực. Sau thời gian dài giao tranh với tổn thất lớn về phương tiện, việc duy trì số lượng lớn xe cơ giới hoạt động ổn định không phải lúc nào cũng khả thi.
Xe cơ giới cần nhiên liệu, phụ tùng thay thế và bảo trì kỹ thuật phức tạp. Ngược lại, ngựa cần thức ăn và nước chứ không phụ thuộc vào xăng dầu - một yếu tố có thể trở nên khan hiếm trong chiến tranh tiêu hao, kéo dài.

Sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại của ngựa thồ còn thể hiện ở một trường hợp cho thấy lính Nga lắp đặt ăng ten Internet vệ tinh Starlink lên lưng ngựa để cung cấp mạng cho những vị trí khó tiếp cận trên tiền tuyến, phục vụ duy trì thông tin - liên lạc và điều khiển UAV.

Ngựa mang ăng ten Internet vệ tinh Starlink trên chiến trường Ukraine - Ảnh: X

Không chỉ ở Ukraine, kỵ binh hiện đại bắt đầu có sự “phục hưng” ở nhiều quốc gia khác. Liên minh quân sự NATO bắt đầu đưa trinh sát trên lưng ngựa vào huấn luyện tại các đơn vị đóng quân ở sườn phía Đông của liên minh này, nơi khí hậu và địa hình có nhiều tương đồng với Ukraine.
Tháng 7 năm 2024, kỵ binh Anh và Ba Lan thuộc nhóm tác chiến đa quốc gia đồn trú tại Ba Lan đã tham gia diễn tập quân sự quy mô lớn “Guardian Spear”, trau dồi sự phối hợp với các đơn vị sử dụng vũ khí hiện đại. Cuộc diễn tập cho thấy ngựa cơ động tốt hơn xe gắn máy vượt địa hình ở nơi có nhiều cây cối, bùn đất hay sông suối.

Lính đặc nhiệm Ukraine trên lưng ngựa - Ảnh: Truyền thông Ukraine

Kỵ binh của quân đội Anh và Ba Lan trong một buổi diễn tập năm 2023 - Ảnh: NATO eFP BG Poland

Cuộc xung đột tại Ukraine đã khai mở một hình ảnh trái ngược đáng chú ý: Giữa chiến trường hiện đại nơi công nghệ chạy đua gắt gao, vẫn có thể chứng kiến hình ảnh binh lính và chiến mã. Điều này là minh chứng cho tính linh hoạt và thích ứng phi thường của con người, cũng như mối quan hệ bền bỉ giữa người và ngựa vốn đã kéo dài hàng nghìn năm qua.

Trí Hoàng