Vô sinh, hiếm muộn có xu hướng trẻ hóa và những cảnh báo

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội tư vấn cho người bệnh. Ảnh: Nguyễn Minh

Nhận diện những nguy cơ

Theo giới chuyên môn, vô sinh, hiếm muộn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân: Khoảng 40% liên quan đến người vợ, 40% từ người chồng, 10% do cả hai vợ chồng và 10% còn lại chưa xác định được nguyên nhân. Thạc sĩ, bác sĩ Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội cho biết tình trạng vô sinh, hiếm muộn đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa.

Cụ thể, ở nữ giới, vô sinh, hiếm muộn thường liên quan đến các bệnh lý như tắc vòi tử cung, lạc nội mạc tử cung, suy giảm dự trữ buồng trứng. Bên cạnh đó, việc trì hoãn sinh con để ưu tiên học tập, phát triển sự nghiệp cũng là một yếu tố đáng lưu ý.

Ở nam giới, nguyên nhân có thể liên quan đến suy giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết, sử dụng nhiều rượu, bia, hút thuốc lá hoặc di chứng của một số bệnh lý. Một số trường hợp còn bắt nguồn từ các bất thường di truyền ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh, thậm chí khiến người bệnh không có tinh trùng.

Bên cạnh các yếu tố bệnh lý, lối sống hiện đại cũng được xem là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Áp lực công việc, căng thẳng kéo dài, thức khuya, ít vận động, chế độ ăn uống thiếu cân bằng và sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể gây rối loạn nội tiết, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng ở nam giới và chất lượng trứng ở phụ nữ.

Đáng chú ý, các bác sĩ cũng ghi nhận tình trạng vô sinh thứ phát đang gia tăng. Đây là tình trạng các cặp vợ chồng từng mang thai hoặc sinh con nhưng sau đó gặp khó khăn khi muốn có thai trở lại.

Chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản

Theo các chuyên gia, nhiều trường hợp vô sinh, hiếm muộn có thể được phát hiện và can thiệp kịp thời nếu các cặp đôi chủ động khám sức khỏe sinh sản trước khi kết hôn hoặc ngay khi có kế hoạch sinh con.

Cùng với thăm khám lâm sàng, những tiến bộ trong lĩnh vực di truyền đang mở thêm cơ hội cho các cặp vợ chồng có nguy cơ cao. Với những trường hợp từng sảy thai liên tiếp, thai lưu hoặc sinh con mắc bệnh di truyền, xét nghiệm gen giúp xác định nguyên nhân, đánh giá nguy cơ và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Việc phát hiện các đột biến gây bệnh còn hỗ trợ sàng lọc phôi trước khi chuyển phôi, qua đó góp phần nâng cao khả năng sinh ra những em bé khỏe mạnh.

Chia sẻ thêm về vấn đề này, Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Thị Phương Hoa, Trưởng Phòng Nghiên cứu Khoa học và Đào tạo, phụ trách mảng Di truyền, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, cho biết: “Khoảng 80% các trường hợp gia đình có bệnh di truyền thường ở dạng gen lặn. Đây là những người hoàn toàn khỏe mạnh nhưng trong cơ thể có đột biến gen. Khi cả hai vợ chồng cùng mang một gen lặn, con sinh ra sẽ có nguy cơ mắc bệnh di truyền”.

Do đó, sàng lọc gen lặn, đặc biệt đối với các bệnh hiếm, có ý nghĩa quan trọng. Nếu chỉ phát hiện bệnh khi trẻ đã chào đời, gia đình thường phải đối mặt với gánh nặng điều trị, chăm sóc và chi phí rất lớn. Hiện nay, nhiều kỹ thuật xét nghiệm có thể sàng lọc hơn 1.000 gen liên quan đến các bệnh di truyền, góp phần mở rộng khả năng phát hiện các đột biến có nguy cơ gây bệnh. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ căn cứ vào tiền sử bệnh, tiền sử thai kỳ và nhu cầu của từng người để chỉ định xét nghiệm phù hợp, tránh tình trạng chỉ định tràn lan.

Bởi vậy, bên cạnh duy trì lối sống lành mạnh, các cặp đôi nên chủ động khám sức khỏe tiền hôn nhân để phát hiện các bất thường về sức khỏe sinh sản và bệnh lý di truyền. Khi cần điều trị vô sinh, hiếm muộn, người dân nên lựa chọn cơ sở hỗ trợ sinh sản uy tín, đồng thời tiếp cận thông tin y khoa chính thống và thận trọng trước những quảng cáo thiếu căn cứ khoa học trên mạng.

Chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản từ sớm không chỉ góp phần nâng cao cơ hội sinh con khỏe mạnh mà còn giúp giảm gánh nặng bệnh tật, chi phí điều trị cho mỗi gia đình và xã hội, qua đó góp phần cải thiện chất lượng dân số.