Hàng loạt quyết sách mới mở rộng không gian đầu tư cho doanh nghiệp

Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa 16, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội

Tại Hội nghị “Đối thoại SME 2026: Chính sách mở đường - Doanh nghiệp cất cánh” diễn ra ngày 24/6, ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa 16, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã chia sẻ nhiều điểm mới đáng chú ý trong hệ thống chính sách liên quan đến đầu tư, sản xuất kinh doanh giai đoạn 2025-2026.

Theo ông Hiếu, Việt Nam đang bước vào giai đoạn hoàn thiện thể chế với tốc độ chưa từng có, trong đó nổi bật là các sửa đổi liên quan đến Luật Đầu tư và Luật Quy hoạch – hai đạo luật có tác động sâu rộng tới hoạt động đầu tư của doanh nghiệp.

TĂNG TỐC HOÀN THIỆN THỂ CHẾ, TẠO DƯ ĐỊA MỚI CHO DOANH NGHIỆP

Ông Hiếu cho biết trong các kỳ họp Quốc hội gần đây, số lượng luật, nghị quyết được thông qua ở mức rất lớn, phản ánh quyết tâm cải cách thể chế của Chính phủ và Quốc hội.

Theo ông, điều quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp không phải là số lượng văn bản được ban hành mà là khả năng nhận diện những cơ hội pháp lý mới được mở ra từ các quyết sách này.

“Trong 4 kỳ họp cuối, số lượng luật được thông qua rất nhiều đã chứng minh nỗ lực lớn của Chính phủ và Quốc hội với quan điểm rõ ràng rằng: sớm hoàn thiện thể chế chính là vừa phát triển, vừa hoàn thiện”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Bước sang kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, thêm 14 quyết sách quan trọng tiếp tục được thông qua, tạo nền tảng cho nhiều thay đổi trong môi trường đầu tư, kinh doanh thời gian tới.

Đáng chú ý, ông Hiếu dành nhiều thời gian phân tích về Nghị quyết 206 của Quốc hội – một cơ chế đặc biệt nhằm xử lý nhanh các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi pháp luật.

Theo ông, trước đây khi phát hiện bất cập trong một đạo luật hoặc nghị định, cơ quan quản lý phải thực hiện đầy đủ quy trình sửa đổi văn bản, dẫn đến thời gian xử lý kéo dài. Tuy nhiên, Nghị quyết 206 cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ ban hành các nghị quyết có chứa quy phạm pháp luật để kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh.

“Đây là nghị quyết trao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ một cơ chế đặc thù để tháo gỡ kịp thời các khó khăn, vướng mắc từ các luật và nghị định”, ông Hiếu cho biết.

Ông cũng lưu ý các doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến nhóm nghị quyết mang ký hiệu bắt đầu bằng số 66. Dù được ban hành dưới hình thức nghị quyết, các văn bản này có giá trị thực thi tương tự luật và hoàn toàn có thể được viện dẫn trong các giao dịch kinh doanh.

Tuy nhiên, đây là cơ chế đặc thù mang tính chuyển tiếp nên chỉ có hiệu lực đến ngày 1/3/2027 trước khi được luật hóa hoặc thay thế bằng cơ chế khác.

CẢI CÁCH MẠNH THỦ TỤC ĐẦU TƯ VÀ QUY HOẠCH

Bên cạnh cơ chế tháo gỡ vướng mắc pháp lý, ông Hiếu cho rằng nhiều quyết sách mới đang trực tiếp tác động tới môi trường đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, quy hoạch và thủ tục đầu tư.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 29/2026/QH16 nhằm xử lý các dự án tồn đọng liên quan đến đất đai.

Theo ông Hiếu, nghị quyết này giải quyết nhiều vấn đề kéo dài trong thời gian qua như các dự án thương mại dịch vụ, condotel, officetel hay các trường hợp vướng mắc về giấy chứng nhận quyền sở hữu.

Điểm mới quan trọng nhất là nguyên tắc xử lý song song.

“Trước đây khi một dự án bị phát hiện có vi phạm, toàn bộ dự án sẽ bị dừng lại để xử lý xong xuôi mới cho chạy tiếp, gây đóng băng nguồn lực. Hiện nay, lỗi của cá nhân hay tổ chức nào thì xử lý cá nhân, tổ chức đó, còn bản thân dự án phải được tháo gỡ đồng thời để đưa vào hoạt động”, ông Hiếu phân tích.

Theo ông, cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng hàng nghìn tỷ đồng nguồn lực xã hội bị "đóng băng" chỉ vì các vướng mắc pháp lý kéo dài.

Đối với Luật Đầu tư, đại diện Quốc hội cho biết Chính phủ đang theo đuổi mục tiêu cắt giảm mạnh các ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động triển khai dự án.

Sau đợt cắt giảm 38 ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong giai đoạn 2024-2025, các nghị quyết chuyên đề gần đây tiếp tục thu hẹp thêm các điều kiện đầu tư không cần thiết.

Một thay đổi đáng chú ý khác là tư duy "loại trừ" trong thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.

Theo đó, luật quy định rõ 20 trường hợp phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Ngoài danh mục này, doanh nghiệp không phải thực hiện thủ tục xin chấp thuận như trước.

Bên cạnh đó, thẩm quyền phê duyệt cũng được chuyển sang cơ chế trách nhiệm cá nhân.

“Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư được chuyển từ thẩm quyền chung của một cấp chính quyền sang thẩm quyền riêng của Chủ tịch UBND hoặc Thủ tướng Chính phủ trực tiếp ký và chịu trách nhiệm”, ông Hiếu cho biết.

Một điểm mới được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là việc hình thành "luồng xanh" cho các dự án khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo quy định mới, nhiều thủ tục trước đây như thẩm định công nghệ, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), lập quy hoạch chi tiết hoặc xin giấy phép xây dựng sẽ được tinh giản đáng kể nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Đối với hoạt động đầu tư ra nước ngoài, các dự án có quy mô dưới 2.000 tỷ đồng và không thuộc lĩnh vực đặc biệt cũng được cắt giảm một số thủ tục hành chính.

Ở lĩnh vực quy hoạch, ông Hiếu cho biết tư duy quản lý đã thay đổi theo hướng giảm chồng chéo và tăng tính linh hoạt.

Theo đó, hệ thống quy hoạch được tinh gọn đáng kể, chỉ còn 30 quy hoạch ngành, 15 quy hoạch chi tiết ngành cùng các quy hoạch vùng, tỉnh và quy hoạch tổng thể quốc gia.

Đặc biệt, Luật Quy hoạch sửa đổi áp dụng nguyên tắc "1+1" nhằm giảm thiểu tình trạng dự án bị ách tắc bởi nhiều lớp quy hoạch khác nhau.

“Ở giai đoạn chấp thuận chủ trương đầu tư, cơ quan quản lý chỉ được căn cứ vào một quy hoạch gần nhất với dự án để xem xét. Đến giai đoạn thiết kế cơ sở và cấp phép xây dựng mới được sử dụng thêm tối đa một quy hoạch chuyên ngành nữa”, ông Hiếu cho biết.

Theo ông, cơ chế này sẽ giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời hạn chế tình trạng dự án bị đình trệ do mâu thuẫn giữa các loại quy hoạch.

Đáng chú ý, trong trường hợp các quy hoạch có sự xung đột, luật mới quy định dự án không được phép bị dừng lại chỉ để chờ điều chỉnh quy hoạch. Thay vào đó, cơ quan quản lý sẽ lựa chọn phương án khả thi hơn để dự án tiếp tục triển khai, còn việc điều chỉnh các quy hoạch mâu thuẫn sẽ được thực hiện song song sau đó.

Theo ông Phan Đức Hiếu, những thay đổi này cho thấy tư duy điều hành đang dịch chuyển từ quản lý theo hướng kiểm soát sang tạo thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh, qua đó góp phần khơi thông nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới.