Vốn cho tăng trưởng: Không thể chỉ dựa vào tín dụng

Thủ tướng cùng các Phó Thủ tướng chủ trì Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Áp lực nguồn vốn, chi phí vốn và bất cân đối kỳ hạn

Phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”, dưới góc độ của một ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cho biết, Vietcombank nhận diện 5 nhóm khó khăn, vướng mắc lớn.

Nhóm vấn đề đầu tiên là việc bố trí đủ nguồn vốn để cung ứng tín dụng ra thị trường. Tiếp đó là tình trạng bất cân đối về nguồn vốn, nguy cơ chi phí vốn tăng trong thời gian tới, những vấn đề liên quan đến nguồn cung ngoại tệ và tỷ giá, cùng các vướng mắc về chính sách tài sản bảo đảm. Trong đó, Vietcombank cũng đề cập trường hợp quy hoạch của địa phương có thể làm ảnh hưởng đến tài sản bảo đảm của ngân hàng.

Phân tích từ góc độ nền kinh tế, ông Nguyễn Thanh Tùng cho rằng để đạt tăng trưởng GDP 10%, tỷ lệ đầu tư cần đạt 40% GDP. Trong khi đó, theo tính toán độc lập của nhóm kinh tế vĩ mô Vietcombank, tỷ lệ tiết kiệm bình quân trong nước chỉ đạt 36,5%. Nếu loại trừ phần kinh tế phi chính thức, phần tiết kiệm trong nước còn thiếu nhiều hơn.

Đây là khoảng cách đặt ra sức ép lớn đối với khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng, nhất là khi nhu cầu tín dụng cho nhiều dự án lớn dự kiến tăng mạnh trong thời gian tới. Theo Chủ tịch Vietcombank, tích lũy trong nước sẽ không đủ, trong khi các ngân hàng cũng không còn dư dả nguồn vốn để đáp ứng toàn bộ nhu cầu tín dụng của nền kinh tế.

Vietcombank cho biết ngân hàng tuân thủ tuyệt đối chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước về mặt bằng lãi suất huy động. Do đó, nguồn vốn ngân hàng huy động hiện thấp hơn nhu cầu tăng trưởng tín dụng. Tuy vậy, tỷ lệ dư nợ tín dụng trên vốn huy động (LDR) của Vietcombank hiện dưới 70%, trong khi mức Ngân hàng Nhà nước cho phép là 80%.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Ông Nguyễn Thanh Tùng khẳng định Vietcombank đang kiểm soát LDR ở mức an toàn, đồng thời cam kết trong mọi tình huống đều bảo đảm thanh khoản cho ngân hàng và thị trường. Thời gian qua, Vietcombank vẫn bảo đảm cung ứng đủ tiền ra thị trường để hỗ trợ thanh khoản.

Từ thực tiễn trên, đại diện Vietcombank cho rằng giải pháp tất yếu là phải huy động thêm nguồn vốn từ bên ngoài. Cùng với đó, thị trường vốn cần phát triển mạnh hơn để chia sẻ áp lực cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng, đặc biệt đối với nhu cầu vốn trung, dài hạn.

Bên cạnh khó khăn về nguồn vốn, việc phát triển tín dụng xanh cũng được nhìn nhận là một yêu cầu quan trọng trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Bà Nguyễn Thị Nga, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn BRG, Phó Chủ tịch thường trực Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank), cho biết dư nợ tín dụng xanh đã vượt 700.000 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm, nhưng mới chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ.

Khơi thông vốn bên ngoài, tín dụng xanh và chuỗi cung ứng

Từ những khó khăn đã nhận diện, Vietcombank đề xuất trong thời gian tới Bộ Tài chính có thể phát hành trái phiếu quốc tế. Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, với uy tín của Việt Nam hiện nay, trái phiếu quốc tế có thể huy động được nguồn vốn với mức lãi suất tốt hơn, thay vì để từng doanh nghiệp tự đi huy động như hiện nay.

Vietcombank cũng kiến nghị phát triển mạnh thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Theo đại diện ngân hàng, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện chỉ khoảng 10% GDP, thấp hơn nhiều so với một số nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia và Trung Quốc. Để hỗ trợ quá trình này, ngành ngân hàng có thể tham gia thông qua cơ chế nhận tài sản bảo đảm của các đơn vị phát hành.

Theo đại diện Vietcombank, nhiều trái phiếu doanh nghiệp phát hành hiện nay chưa tạo được sự yên tâm cho nhà đầu tư về tài sản bảo đảm, chẳng hạn bất động sản hoặc tài sản hình thành từ vốn vay. Trong khi đó, các tổ chức tín dụng có thể nhận những tài sản này làm tài sản bảo đảm. Để giải quyết vấn đề này, ngành ngân hàng có thể tham gia hỗ trợ thông qua chính sách liên quan đến nhận tài sản bảo đảm của các đơn vị phát hành. Nếu đồng bộ cả ngành ngân hàng và tài chính thì sẽ tạo động lực cho trái phiếu doanh nghiệp phát triển.

Bà Nguyễn Thị Nga, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn BRG, Phó Chủ tịch thường trực Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank) - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Đối với tín dụng xanh, bà Nguyễn Thị Nga đề xuất hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh đầu tư vào dự án xanh, kinh tế tuần hoàn. Cơ chế này cần quy định rõ đối tượng, tiêu chí, nguồn kinh phí, thời hạn hỗ trợ và phương thức giám sát, nhằm bảo đảm minh bạch, hiệu quả, hạn chế trục lợi chính sách.

Cùng với đó, cần tổ chức triển khai thống nhất Danh mục phân loại tín dụng xanh quốc gia; ban hành hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, quy trình xác nhận và cơ chế cập nhật danh mục. Các công cụ hỗ trợ phù hợp cho tổ chức tín dụng cũng cần được nghiên cứu, bao gồm cơ chế tái cấp vốn ưu đãi, chia sẻ rủi ro và huy động các nguồn vốn dài hạn trong nước, quốc tế.

Đại diện Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam đồng thời kiến nghị tăng cường phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và tổ chức tín dụng trong tuyên truyền, đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương án chuyển đổi xanh, trong đó ưu tiên doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Đối với thị trường trong nước, bà Nguyễn Thị Nga đề xuất xây dựng Chương trình quốc gia phát triển chuỗi cung ứng hàng Việt, tạo liên kết xuyên suốt giữa sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu dùng. Theo bà, nhu cầu của người tiêu dùng đối với hàng Việt chất lượng cao rất lớn, nhưng để khai thác hiệu quả dư địa này cần một cơ chế kết nối đồng bộ giữa sản xuất và phân phối, với sự hỗ trợ của Chính phủ.

Một đề xuất khác là ban hành cơ chế khuyến khích và đặt hàng các doanh nghiệp lớn tham gia hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã. Nội dung hỗ trợ gồm tư vấn tiêu chuẩn chất lượng, chuyển giao công nghệ, chia sẻ hạ tầng logistics, kết nối tiêu thụ và phát triển chuỗi cung ứng. Qua đó, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa có thể được nâng lên, đồng thời mở rộng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong lĩnh vực du lịch, đại diện doanh nghiệp đề nghị Chính phủ nghiên cứu, thí điểm các cơ chế đặc thù đối với những tổ hợp thương mại, du lịch, vui chơi giải trí quy mô lớn. Trọng tâm là linh hoạt, đồng bộ hóa thể chế kinh tế đêm, qua đó mở rộng không gian tiêu dùng và gia tăng chi tiêu của du khách.

Bà Nguyễn Thị Nga cũng kiến nghị đơn giản hóa, đẩy nhanh quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng tại chỗ cho khách quốc tế tại các trung tâm thương mại lớn; nghiên cứu cơ chế ưu đãi về thuế, phí phù hợp và xem xét điều chỉnh một số chính sách thuế đối với các loại hình dịch vụ giải trí, nghỉ dưỡng, thể thao cao cấp nhằm nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong khu vực.

Hỗ trợ doanh nghiệp song hành với bảo đảm an toàn hệ thống

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Trao đổi về các kiến nghị tại Hội nghị, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết, liên quan đến ý kiến của Vietcombank về chi phí cho vay hoặc bảo lãnh, khi huy động vốn, các ngân hàng trong nước cũng phải vay vốn từ nước ngoài nên chi phí sẽ tăng thêm. Tất nhiên, để có những chính sách đặc thù thì doanh nghiệp Việt Nam có thể trực tiếp làm việc với nhau và Ngân hàng Nhà nước sẽ tham gia vào quá trình ấy để xem xét.

Theo Thống đốc, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước điều hành chính sách lãi suất tương đối “vất vả” do nhu cầu vốn rất cao, trong khi huy động vốn của nền kinh tế còn eo hẹp. Nền kinh tế tập trung vào tăng trưởng, tập trung vào tín dụng, vì vậy khi thiếu hụt vốn thì lãi suất có xu hướng tăng. Lãi suất huy động đầu vào cao sẽ kéo theo lãi suất cho vay đầu ra cao, như vậy trực tiếp ảnh hưởng đến doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã cố gắng giảm bớt áp lực; các ngân hàng cũng xác định không cạnh tranh huy động vốn lẫn nhau để duy trì lãi suất đầu ra hợp lý.

Đối với việc huy động vốn từ bên ngoài, Thống đốc cho biết Ngân hàng Nhà nước đang tính toán và chắc chắn phải có sự vào cuộc. Bộ Tài chính cũng sẽ căn cứ vào cơ sở đó, căn cứ vào nhu cầu vốn của nền kinh tế, cân đối cùng với Ngân hàng Nhà nước để triển khai nội dung này.

Về vấn đề cho vay ngoại tệ, Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu để áp dụng đối với một số đối tượng, nếu nhập khẩu để phục vụ cho đầu tư thì có thể nghiên cứu cho vay ngoại tệ. “Chúng tôi cũng đang nghiên cứu, xem xét mở rộng đối tượng trong thời gian tới, có thể đưa vào áp dụng vấn đề này”, Thống đốc cho biết.

Theo Thống đốc Phạm Đức Ấn, nguồn vốn huy động ngắn hạn hiện chiếm tới 80%, chỉ có 20% là vốn trung, dài hạn. Cơ cấu nguồn vốn của ngân hàng vì vậy chủ yếu phù hợp để cho vay ngắn hạn, trong khi thực tế nhu cầu vay trung, dài hạn của doanh nghiệp hiện rất lớn. “Việc này trong quá trình điều hành, từng tổ chức tín dụng phải có trách nhiệm kiểm soát an toàn của chính mình, vừa hỗ trợ được doanh nghiệp nhưng bảo đảm an toàn hệ thống”, Thống đốc lưu ý.

Đối với chính sách nhận tài sản bảo đảm phục vụ doanh nghiệp phát hành trái phiếu ra công chúng hoặc trái phiếu riêng lẻ, Thống đốc cho biết Ngân hàng Nhà nước đã báo cáo Chính phủ. Nội dung này dự kiến được đưa vào Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng, theo hướng cho phép ngân hàng thương mại được lựa chọn thực hiện dịch vụ quản lý tài sản để phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

“Hy vọng đây cũng là một kênh để thị trường vốn phát triển, gánh đỡ bớt nhu cầu vốn trung, dài hạn của doanh nghiệp”, Thống đốc Phạm Đức Ấn nhấn mạnh.