'Vốn mồi' tăng trưởng kinh tế 2 con số

TPHCM liên tục tìm cách tháo điểm nghẽn để thúc đẩy đầu tư công. Ảnh: C.H

Đầu tư công dẫn dắt các nguồn lực

Ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, khi Quốc hội và Chính phủ đặt ra những mục tiêu tăng trưởng kinh tế đầy tham vọng cho năm 2026, đầu tư công chính là động lực then chốt để hiện thực hóa tầm nhìn này. Theo ông Tuấn, đầu tư công không còn được nhìn nhận đơn thuần là dòng vốn chi tiêu từ ngân sách nhà nước. Đầu tư công đang là “vốn mồi” có vai trò dẫn dắt và kích hoạt các nguồn lực đầu tư khác trong xã hội. Khi được triển khai đúng trọng tâm và hiệu quả, đầu tư công có thể tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, thúc đẩy đầu tư tư nhân trong nước cũng như thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chảy vào nền kinh tế. Quan điểm này cũng được TS Trần Du Lịch chia sẻ khi nhận định đầu tư công tiếp tục là động lực rất lớn trong giai đoạn tới. “Việc khởi công đồng loạt 234 công trình, dự án lớn vào ngày 19-12 vừa qua, với tổng vốn đầu tư khoảng 3,4 triệu tỷ đồng, trong đó hơn 80% là vốn đầu tư công, cho thấy tư duy phát triển hiện nay vẫn đặt trọng tâm vào vai trò dẫn dắt của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân” – TS Trần Du Lịch dẫn chứng. Theo TS Trần Du Lịch, quy mô và tính chất của các dự án này có ý nghĩa kích cầu trong ngắn hạn, đồng thời mở rộng không gian phát triển mới cho nền kinh tế trong trung và dài hạn.

Ở góc độ nghiên cứu, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn – Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright nhấn mạnh, đầu tư công chính là công cụ kích thích tổng cầu trong ngắn hạn, là đòn bẩy quan trọng để cải thiện năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế. TS Đỗ Thiên Anh Tuấn phân tích, trong giai đoạn 2010 – 2024, cứ mỗi 1% GDP vốn đầu tư công tăng thêm sẽ đóng góp khoảng 0,2% vào tăng trưởng GDP trong năm đầu tiên, đồng thời tạo ra hiệu ứng lan tỏa lên tới 0,85% trong 4 năm tiếp theo. Đặt ra một kịch bản giả định cho năm 2026, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn cho biết, nếu GDP thực tăng 10% và lạm phát được kiểm soát ở mức 4%, quy mô nền kinh tế Việt Nam có thể đạt hơn 14 triệu tỷ đồng theo giá hiện hành. Khi đó, với mục tiêu đưa tổng vốn đầu tư toàn xã hội lên mức 40% GDP, nền kinh tế sẽ cần khoảng 5,8 triệu tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công ước khoảng 1,65 triệu tỷ đồng.

Tháo gỡ điểm nghẽn giải phóng mặt bằng

Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu được tháo gỡ đúng điểm nghẽn và triển khai với tư duy mới, đầu tư công có thể trở thành bệ phóng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới. TS Đỗ Thiên Anh Tuấn cho rằng, cần dứt khoát hơn trong công tác giải phóng mặt bằng, bởi chi phí cơ hội của sự chậm trễ thường lớn hơn rất nhiều so với những khoản chênh lệch bồi thường nhỏ cần đàm phán. Theo ông Tuấn, việc kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng làm đội chi phí đầu tư và suy giảm hiệu quả lan tỏa của đầu tư công đối với toàn bộ nền kinh tế. Bên cạnh đó, tăng cường cơ chế điều phối liên ngành, liên vùng nhằm hình thành các mạng lưới dự án có sức cộng hưởng lớn, thay vì triển khai các dự án rời rạc, thiếu kết nối. Đặc biệt, khâu đánh giá và kiểm toán sau đầu tư đang là điểm yếu nhất cần được thiết lập chặt chẽ hơn để rút kinh nghiệm cho các chu kỳ đầu tư tiếp theo. “Với những cải cách quyết liệt và thay đổi tư duy quản lý theo hướng thực chất, đầu tư công hoàn toàn có thể trở thành bệ phóng vững chắc đưa kinh tế Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới” – TS Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh.

Đại diện doanh nghiệp bất động sản, ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) cũng nhìn nhận, đầu tư công chính là “vốn mồi” để thu hút các nguồn lực xã hội, bao gồm cả khối tư nhân trong nước và quốc tế. Tuy nhiên theo ông Châu, hiệu quả đầu tư công hiện nay vẫn còn ở mức thấp. Để cải thiện tình hình, ông Lê Hoàng Châu cho biết, cần rút ngắn thời gian thực hiện dự án bằng cách tập trung tháo gỡ hai điểm vướng mắc. Vướng thứ nhất là công tác giải phóng mặt bằng khiến tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thường xuyên ở mức thấp. Điểm vướng tiếp theo là tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát. Để giải bài toán này, ông Lê Hoàng Châu đề xuất sớm khai thác nguồn cát dồi dào từ Campuchia, đồng thời đẩy mạnh việc xây dựng, áp dụng các tiêu chuẩn cho cát nhân tạo.

Đánh giá cao tầm quan trọng của đầu tư công, song TS Trần Du lịch nhấn mạnh, phải tính toán lại mức độ “dẫn dắt” sao cho đầu tư công có khả năng lan tỏa mạnh mẽ hơn, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, hiệu quả thấp. TS Trần Du Lịch khẳng định, để đầu tư công thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, động lực tăng trưởng mới trong thời gian tới cần hội tụ 2 trụ cột then chốt. Một là thúc đẩy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo với kinh tế số giữ vai trò nền tảng. Hai là cải cách thể chế theo hướng nâng cao mức độ cạnh tranh và minh bạch của môi trường kinh doanh. Theo TS Trần Du Lịch, tăng trưởng vẫn phải là mục tiêu xuyên suốt nhưng không thể theo đuổi tăng trưởng bằng mọi giá, đặc biệt nếu đánh đổi bằng rủi ro bất ổn vĩ mô. “Rất cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, sớm tháo gỡ những “điểm nghẽn” đang làm dòng tiền bị ách tắc và định hướng tín dụng vào các lĩnh vực tạo ra giá trị thực cho nền kinh tế” – ông Lịch nói.

Theo Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư công sử dụng ngân sách nhà nước năm 2025 được Thủ tướng Chính phủ giao là 913.216,2 tỷ đồng. Trong đó, vốn giao ngay từ đầu năm chiếm 825.922,3 tỷ đồng, bao gồm 350.195 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 475.727,3 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương. Cùng với kế hoạch ban đầu, ngân sách trung ương cũng được bổ sung thêm 87.293,9 tỷ đồng, chủ yếu từ nguồn tăng thu ngân sách và vốn dành cho các chương trình mục tiêu quốc gia. Riêng phần vốn phát sinh sau ngày 30/9 và thực hiện theo Nghị quyết số 57-NQ/TW chiếm 27.429,6 tỷ đồng.

Thanh Giang