Vốn ngân hàng: Bệ đỡ DNNN phát huy vai trò đầu tàu

Để thực hiện những dự án đầu tư quy mô lớn đó, nguồn lực tài chính giữ vai trò then chốt. Trong bối cảnh thị trường vốn tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển, hệ thống ngân hàng, đặc biệt là các NHTM có vốn nhà nước tiếp tục là kênh dẫn vốn chủ lực cho các dự án chiến lược, qua đó tạo động lực tăng trưởng và hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.

DNNN - lực lượng nòng cốt đối với sự phát triển của nền kinh tế

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến cuối năm 2024, cả nước có 843 doanh nghiệp có vốn của nhà nước với tổng tài sản hơn 4,336 triệu tỷ đồng và vốn chủ sở hữu hơn 1,948 triệu tỷ đồng. Mặc dù số lượng chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, khu vực này vẫn nắm giữ nhiều nguồn lực quan trọng và có đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế cũng như ngân sách nhà nước. Trong nhiều lĩnh vực then chốt như năng lượng, dầu khí, viễn thông, vận tải hay hạ tầng, các tập đoàn và tổng công ty nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong việc triển khai các dự án quy mô lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của nền kinh tế.

Đặc thù hoạt động trong các ngành, lĩnh vực then chốt quy mô đầu tư thường rất lớn khiến nhu cầu vốn của khu vực DNNN luôn ở mức cao. Nhiều dự án năng lượng, hạ tầng hoặc công nghiệp trọng điểm có tổng mức đầu tư lên tới hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn tỷ đồng. Các dự án điện khí, nhà máy điện quy mô lớn, hệ thống truyền tải điện quốc gia hay các dự án cảng biển, sân bay, cao tốc đều đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Trong khi đó, khả năng tự tích lũy vốn của nhiều DNNN vẫn còn hạn chế. Phần lợi nhuận sau thuế phải thực hiện nghĩa vụ với ngân sách và trích lập các quỹ theo quy định, khiến nguồn vốn tái đầu tư không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ nhu cầu đầu tư. Bên cạnh đó, khả năng huy động vốn trên thị trường vốn của một số DNNN vẫn còn hạn chế do quá trình cổ phần hóa và niêm yết chưa đồng đều. Trong bối cảnh đó, việc huy động và thu xếp các nguồn lực tài chính lớn trở thành yếu tố then chốt để các DNNN có thể triển khai các dự án chiến lược của nền kinh tế.

Kênh dẫn vốn chủ lực cho các dự án đầu tàu

Đối với các dự án quy mô lớn do DNNN triển khai, nhu cầu vốn đầu tư thường rất lớn và kéo dài trong nhiều năm. Từ các dự án năng lượng, hệ thống truyền tải điện quốc gia cho đến các công trình hạ tầng giao thông như sân bay, cảng biển hay đường cao tốc, tổng mức đầu tư đều đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn.

Trong bối cảnh thị trường vốn trung và dài hạn tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển, hệ thống ngân hàng tiếp tục giữ vai trò là kênh dẫn vốn quan trọng nhất cho nền kinh tế, đặc biệt đối với các dự án quy mô lớn do DNNN triển khai.

Theo chia sẻ mới đây của ông Phan Đức Tú, Chủ tịch HĐQT BIDV tại Hội nghị Thường trực Chính phủ làm việc với các DNNN, tổng tài sản của 5 ngân hàng lớn có vốn nhà nước hiện đạt khoảng 10,59 triệu tỷ đồng, chiếm 46,5% tổng tài sản của hệ thống TCTD. Đáng chú ý, tổng dư nợ tín dụng của nhóm ngân hàng này đạt gần 7,73 triệu tỷ đồng, tương đương 49,5% tổng dư nợ của toàn bộ nền kinh tế. Với quy mô nguồn lực như vậy, các ngân hàng có vốn nhà nước đang trở thành trụ cột cung ứng vốn cho nhiều dự án lớn của nền kinh tế, tạo nền tảng tài chính để khu vực DNNN triển khai các dự án chiến lược và tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Các NHTM không chỉ cung ứng vốn tín dụng mà trong nhiều trường hợp còn đóng vai trò đầu mối thu xếp vốn cho các dự án quy mô lớn của nhà nước, đặc biệt thông qua cơ chế cho vay hợp vốn giữa nhiều ngân hàng. Cơ chế này cho phép huy động nguồn lực tài chính rất lớn cho các dự án hạ tầng chiến lược, đồng thời góp phần phân tán rủi ro giữa các ngân hàng tham gia tài trợ.

Thực tế, nhiều dự án trọng điểm quốc gia trong thời gian qua đã được triển khai với sự tham gia thu xếp vốn của các NHTM, đặc biệt là các ngân hàng có vốn nhà nước. Với quy mô tài sản lớn, năng lực tài chính mạnh và kinh nghiệm tổ chức các khoản vay hợp vốn, các ngân hàng này đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho các DNNN thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn. Gần đây nhất đầu năm 2026, bốn ngân hàng Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank đã cùng thu xếp khoản tín dụng hợp vốn 29.568 tỷ đồng cho dự án Nhà máy nhiệt điện LNG Quảng Trạch II - một dự án năng lượng quan trọng trong Quy hoạch điện quốc gia. Trước đó, các ngân hàng có vốn nhà nước cũng tham gia tài trợ vốn cho nhiều dự án quy mô lớn khác như chuỗi dự án khí, điện Lô B - Ô Môn, các dự án truyền tải điện quốc gia, mở rộng hệ thống cảng biển và các tuyến cao tốc kết nối vùng kinh tế trọng điểm.

Không chỉ cung ứng nguồn vốn cho các dự án quy mô lớn, các NHTM có vốn nhà nước còn chủ động chia sẻ lợi nhuận, duy trì mặt bằng lãi suất cho vay ở mức hợp lý nhằm hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí tài chính và mở rộng hoạt động sản xuất - kinh doanh. Nhờ đó, nhiều doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận nguồn vốn tín dụng ổn định để triển khai các kế hoạch đầu tư và mở rộng sản xuất.

Trên thực tế, mặt bằng lãi suất cho vay tại các NHTM có vốn nhà nước thường thấp hơn so với nhiều NHTMCP. Trong những giai đoạn nền kinh tế gặp khó khăn, nhóm ngân hàng này cũng thường tiên phong giảm mạnh lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế.

Với quy mô tín dụng lớn và thị phần đáng kể, việc các NHTM có vốn nhà nước giữ ổn định mặt bằng lãi suất cũng góp phần định hướng và dẫn dắt lãi suất trên thị trường, tạo hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ hệ thống ngân hàng, qua đó góp phần giảm áp lực chi phí vốn và tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai các dự án đầu tư trung và dài hạn.

Nhìn lại thực tiễn nhiều năm qua, có thể thấy tín dụng ngân hàng luôn là nguồn lực tài chính quan trọng, tạo nền tảng để các DNNN triển khai nhiều dự án quy mô lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng và công nghiệp nền tảng - những lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian thu hồi dài. “Tín dụng ngân hàng đóng vai trò rất quan trọng đối với khu vực DNNN, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng hay công nghiệp nền tảng”, TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định.

Dòng vốn ngân hàng kích hoạt các động lực tăng trưởng mới

Bước vào giai đoạn phát triển mới, khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao và hướng tới phát triển bền vững, nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng và công nghiệp quy mô lớn ngày càng gia tăng. Trong bức tranh đó, dòng vốn tín dụng ngân hàng tiếp tục giữ vai trò quan trọng giúp nhiều dự án chiến lược của nền kinh tế có điều kiện triển khai.

Với những lĩnh vực như năng lượng, giao thông, logistics hay hạ tầng số, quy mô đầu tư thường rất lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Vì vậy, sự tham gia thu xếp vốn của hệ thống ngân hàng trở thành yếu tố quan trọng giúp các dự án có thể sớm “về đích”. Các dự án hạ tầng quy mô lớn được triển khai không chỉ tạo chuyển động cho chính dự án mà còn lan tỏa sang nhiều ngành, lĩnh vực liên quan. Nhu cầu về vật liệu xây dựng, thiết bị kỹ thuật, vận tải và logistics gia tăng kéo theo sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Chẳng hạn, một dự án nhà máy điện hoặc một tuyến cao tốc lớn có thể thu hút hàng trăm doanh nghiệp tham gia từ các nhà sản xuất thép, xi măng đến các doanh nghiệp cơ khí, vận tải và dịch vụ kỹ thuật. Nhờ vậy, hoạt động sản xuất - kinh doanh của nhiều ngành liên quan cũng được thúc đẩy. Khi hệ thống hạ tầng được nâng cấp và hoàn thiện, môi trường đầu tư tại các địa phương cũng trở nên thuận lợi hơn. Hạ tầng giao thông phát triển giúp giảm chi phí logistics, hay như nguồn điện ổn định tạo điều kiện cho các khu công nghiệp mở rộng sản xuất, trong khi hạ tầng viễn thông và công nghệ số mở ra không gian cho nhiều mô hình kinh tế mới.

Nhờ những điều kiện thuận lợi đó, nhiều doanh nghiệp khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài có thêm cơ hội mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Dòng vốn tín dụng ngân hàng vì thế không chỉ giúp triển khai các dự án lớn của nhà nước mà còn đóng vai trò như nguồn “vốn mồi”, thu hút thêm nhiều nguồn lực đầu tư khác trong nền kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tuy nhiên, để hệ thống ngân hàng có thể tiếp tục phát huy vai trò này trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các dự án quy mô lớn ngày càng gia tăng, việc hoàn thiện cơ chế chính sách nhằm tăng cường năng lực tài chính cho các ngân hàng, mở rộng các công cụ huy động vốn trung và dài hạn, đồng thời phát triển mạnh hơn thị trường vốn là những yếu tố quan trọng. Khi nguồn vốn được huy động và phân bổ hiệu quả vào các lĩnh vực trọng điểm, hệ thống ngân hàng không chỉ góp phần bảo đảm nguồn lực cho các dự án chiến lược mà còn tạo nền tảng tài chính để khu vực DNNN phát huy vai trò đầu tàu, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.