Vonfram Việt 'đón sóng' từ kinh tế không gian

Cuộc đua chinh phục không gian đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu trước đây, giới đầu tư tập trung vào các công ty chế tạo tên lửa hay vệ tinh, thì nay sự quan tâm dần dịch chuyển về phía những mắt xích ít được nhắc tới nhưng có vai trò quyết định: các vật liệu chiến lược.

Trong xu hướng đó, vonfram nổi lên như một nguồn tài nguyên có giá trị ngày càng lớn, đồng thời mở ra dư địa phát triển đáng kể cho những quốc gia và doanh nghiệp nắm giữ chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.

“Cơn khát” vật liệu chiến lược trong cuộc đua không gian

Việc SpaceX thực hiện đợt phát hành cổ phiếu quy mô lớn vào ngày 11/6 với hơn 555 triệu cổ phiếu, mức giá 135 USD/cổ phiếu và định giá doanh nghiệp gần 1.800 tỷ USD đã tiếp tục khẳng định sức hút của nền kinh tế không gian.

Vonfram ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị công nghệ cao.

Đợt IPO huy động hơn 75 tỷ USD cũng được xem là lớn nhất lịch sử, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đối với lĩnh vực được dự báo sẽ đạt quy mô hàng nghìn tỷ USD trong nhiều thập kỷ tới.

Trong nhiều năm, sự phát triển của ngành công nghiệp không gian thường được đo bằng số lần phóng tên lửa, chi phí đưa hàng hóa lên quỹ đạo hay tốc độ mở rộng của các chòm vệ tinh. Tuy nhiên, khi lĩnh vực này bước vào giai đoạn tăng trưởng sâu hơn, bài toán về nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất ngày càng trở nên cấp thiết.

Báo cáo Space 60 mới nhất của Morgan Stanley lần đầu đưa nhóm nguyên liệu thô và vật liệu đặc chủng vào nhóm nền tảng của chuỗi giá trị ngành không gian. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn nhận của thị trường: lợi thế cạnh tranh không còn nằm riêng ở công nghệ, mà còn ở khả năng tiếp cận các vật liệu thiết yếu.

Lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp cho thấy mỗi giai đoạn phát triển đều gắn với một loại tài nguyên nền tảng. Nếu thế kỷ XX được thúc đẩy bởi dầu mỏ, thì trong thế kỷ XXI, các khoáng sản chiến lược đang trở thành yếu tố quyết định năng lực sản xuất công nghệ cao, quốc phòng và cả ngành công nghiệp không gian.

Trong nhóm này, vonfram được đánh giá là một trong những vật liệu khó thay thế nhất. Với điểm nóng chảy khoảng 3.422 độ C - cao nhất trong số các kim loại nguyên chất - vonfram được sử dụng trong môi trường chịu nhiệt và áp suất cực lớn. Đây là vật liệu quan trọng đối với vòi phun động cơ tên lửa, linh kiện hàng không vũ trụ, thiết bị quốc phòng cũng như nhiều ứng dụng công nghiệp đặc biệt.

Theo Diamond Equity Research, giá APT - sản phẩm hóa chất vonfram quan trọng đã tăng hơn 200% kể từ đầu năm 2026. Tổ chức này đồng thời nâng dự báo giá APT dài hạn lên 2.500 USD/mtu vào năm 2035, cao hơn đáng kể so với mặt bằng lịch sử.

Cơ hội nào cho Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu?

Theo nhiều nghiên cứu, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 80% nguồn cung vonfram toàn cầu và có thể kiểm soát gần 90% công suất tinh luyện vào năm 2030. Vị thế áp đảo này giúp quốc gia này có ảnh hưởng lớn đến thị trường, đặc biệt khi liên tục triển khai các biện pháp hạn chế xuất khẩu trong thời gian qua.

Dữ liệu từ Masan High-Tech Materials cho thấy, Trung Quốc đã chuyển từ nước xuất khẩu ròng sang nhập khẩu ròng nguyên liệu vonfram. Riêng quý I/2026, nước này không ghi nhận lô hàng APT xuất khẩu nào, trong khi lượng xuất khẩu WO₃ giảm gần 88% so với cùng kỳ.

Financial Times cũng cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc đang gia tăng thu mua phế liệu vonfram tại Mỹ và nhiều khu vực khác nhằm bù đắp tình trạng thiếu hụt nguồn nguyên liệu. Hoạt động này phản ánh nhu cầu ngày càng lớn từ các lĩnh vực quốc phòng, hàng không vũ trụ và sản xuất công cụ công nghiệp.

Diễn biến trên đã đẩy giá vonfram tại Mỹ tăng hơn 200% kể từ tháng 5/2025. Giá phế liệu vonfram thậm chí tăng khoảng 350%, theo số liệu của Argus Media. Điều đó cho thấy thị trường đang chuyển từ câu chuyện nguồn tài nguyên sang cuộc cạnh tranh về năng lực chế biến và kiểm soát chuỗi cung ứng.

Đối với Việt Nam, đây được xem là cơ hội đáng chú ý khi Masan High-Tech Materials (MSR) đang sở hữu mỏ Núi Pháo - một trong những mỏ vonfram lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc. Doanh nghiệp cũng xây dựng chuỗi giá trị tích hợp từ khai thác, chế biến sâu đến sản xuất vật liệu công nghệ cao, thay vì chỉ xuất khẩu quặng như mô hình truyền thống.

Theo số liệu ngành, MSR hiện đóng góp khoảng 21% nguồn cung vonfram ngoài Trung Quốc. Nhà máy MTC của doanh nghiệp cũng nằm trong nhóm cơ sở tinh luyện vonfram độc lập lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc và đang đàm phán thêm các hợp đồng bao tiêu dài hạn với nhiều khách hàng quốc tế.

Song song với đó, tái chế được xác định là một trụ cột chiến lược nhằm mở rộng nguồn nguyên liệu và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng vật liệu chiến lược vì thế không chỉ mở ra triển vọng cho riêng MSR, mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ khoáng sản công nghệ cao.

Khi nền kinh tế không gian và các ngành công nghệ mũi nhọn tiếp tục mở rộng, lợi thế cạnh tranh sẽ không chỉ thuộc về những doanh nghiệp chế tạo tên lửa hay vệ tinh, mà còn dành cho các quốc gia kiểm soát được nguồn cung vật liệu chiến lược.

Với nguồn tài nguyên lớn cùng năng lực chế biến ngày càng hoàn thiện, Việt Nam đang đứng trước cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ giữ vai trò là quốc gia khai thác tài nguyên.