Vụ gian lận thi cử ở Tuyên Quang: 'Chưa đủ cơ sở để bàn chuyện thi lại'

Liệu đây có phải là giải pháp hợp lý để bảo đảm quyền lợi của thí sinh hay sẽ kéo theo những hệ lụy về công bằng, ảnh hưởng tới nguyên tắc tổ chức kỳ thi quốc gia?

"Chỉ thi lại khi xảy ra sự cố khách quan"

Trao đổi với VietTimes, TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho rằng việc bàn đến phương án thi lại ở thời điểm này là quá sớm.

Theo ông, đây là vụ án hình sự nên mọi quyết định đều phải dựa trên chứng cứ và kết quả điều tra. Hiện cơ quan công an mới khởi tố vụ án và một số cá nhân trong Hội đồng thi. Khi chưa có kết luận cuối cùng thì chưa thể khẳng định tất cả thí sinh đều vô can hay tất cả đều có liên quan.

TS Khuyến cho rằng cơ quan điều tra cần làm rõ trách nhiệm của từng thí sinh trên cơ sở chứng cứ để phân thành hai nhóm. Đối với những thí sinh được xác định không vi phạm thì kết quả thi vẫn có giá trị và được sử dụng để xét tốt nghiệp, xét tuyển đại học. Ngược lại, những trường hợp có hành vi vi phạm sẽ bị xử lý theo đúng quy chế, kể cả hủy kết quả thi nếu đủ căn cứ.

Ông lưu ý ngay cả trường hợp thí sinh được cung cấp đáp án nhưng không sử dụng cũng cần được làm rõ. Nếu tiếp nhận đáp án mà không tố giác thì vẫn phải xem xét trách nhiệm theo quy chế.

Theo TS Khuyến, vì vậy không cần đặt vấn đề tổ chức thi lại trong vụ việc này. Thi lại chỉ đặt ra khi xảy ra các sự cố khách quan trong quá trình tổ chức kỳ thi như lộ đề, phát đề sai, đề có sai sót hoặc thiên tai, sự cố kỹ thuật... làm ảnh hưởng đến quyền lợi của thí sinh trên diện rộng. Trong khi đó, vụ việc ở Tuyên Quang là hành vi gian lận của một số cá nhân nên phải xử lý đúng người vi phạm, chứ không thể tổ chức thi lại cho tất cả.

"Người không vi phạm thì không có lý do gì phải thi lại. Còn người vi phạm thì phải xử lý theo quy chế, chứ không thể cho thi lại. Vấn đề không phải là thi lại hay không, mà là phải xác định rõ ai vi phạm, ai không vi phạm trên cơ sở kết luận điều tra", TS Khuyến nói.

TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học. Ảnh: NVCC.

Ông Khuyến cũng cho rằng trong thời gian chờ kết quả điều tra, các thí sinh vẫn có thể đăng ký xét tuyển đại học theo kế hoạch. Nếu sau này cơ quan chức năng kết luận có hành vi gian lận thì kết quả thi sẽ bị xử lý theo quy chế; kể cả trường hợp đã nhập học đại học cũng có thể bị buộc thôi học nếu việc trúng tuyển dựa trên kết quả thi không hợp pháp.

Mở rộng giám sát xã hội để hạn chế tiêu cực

Ở góc nhìn rộng hơn, TS Lê Viết Khuyến cho rằng từ một vụ việc tiêu cực, không nên vội đặt vấn đề tách kỳ thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh đại học.

Theo ông, điều cần tránh nhất lúc này là tư duy "đẽo cày giữa đường". Cải cách giáo dục là quá trình dài hơi, được xây dựng trên những định hướng đã được Đảng và Nhà nước xác lập tại Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Nếu mỗi khi xảy ra một vụ việc tiêu cực lại vội vàng thay đổi chính sách thì rất dễ làm gián đoạn tiến trình cải cách.

TS Khuyến cho rằng thay vì thay đổi mô hình kỳ thi, điều cần làm là tiếp tục hoàn thiện cách thức tổ chức để nâng cao tính khách quan và độ tin cậy của kết quả thi. Kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay vừa có ý nghĩa xét công nhận tốt nghiệp, vừa cung cấp dữ liệu quan trọng phục vụ tuyển sinh đại học. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế quốc tế cũng như bối cảnh giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay.

Theo TS Khuyến, giải pháp căn cơ là hạn chế tối đa sự can thiệp của con người vào quá trình ra đề, tổ chức thi và chấm thi, bởi hầu hết các vụ tiêu cực đều phát sinh từ yếu tố con người. Muốn khắc phục tận gốc, cần xây dựng hệ thống khảo thí hiện đại dựa trên ngân hàng đề thi chuẩn hóa.

Đề thi được tạo từ ngân hàng câu hỏi đã được chuẩn hóa, kiểm định chất lượng và hệ thống sẽ lựa chọn ngẫu nhiên để tạo mã đề riêng cho từng thí sinh nhưng vẫn bảo đảm tương đương về độ khó. Mỗi thí sinh có một đề khác nhau sẽ hạn chế tối đa việc quay cóp, trao đổi bài. Hình thức thi trên máy tính kết hợp với ngân hàng đề chuẩn hóa cũng là điều kiện để các bài thi trắc nghiệm thực sự khách quan.

TS Khuyến cho biết mô hình này thực tế đã và đang được triển khai ở Việt Nam. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng trung tâm khảo thí và ngân hàng đề thi trong nhiều năm qua. Nhiều kỳ thi đánh giá năng lực của các trường đại học như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội cũng đang vận hành theo quy trình này.

"Đây không phải là việc phải chờ thêm nhiều năm nữa mà hoàn toàn có thể từng bước triển khai ngay khi điều kiện cho phép", ông nói.

Trong thời gian chưa thể triển khai đồng bộ hình thức thi trên máy tính, TS Khuyến đề xuất với các kỳ thi vẫn tổ chức trên giấy hoặc có phần tự luận cần tăng cường công khai, minh bạch và mở rộng giám sát xã hội thay vì chỉ dựa vào cơ chế giám sát nội bộ.

Theo ông Khuyến, việc lắp đặt hệ thống camera tại phòng thi và khu vực chấm thi, tạo điều kiện để xã hội giám sát sẽ góp phần ngăn ngừa hiệu quả các hành vi thông đồng hoặc can thiệp trái quy định. Đây không phải là việc làm lộ bí mật của kỳ thi, bởi nội dung cần được bảo mật là đề thi và tài liệu liên quan, chứ không phải quang cảnh, diễn biến trong phòng thi. Camera chỉ ghi lại hoạt động của phòng thi để bảo đảm tính công khai, minh bạch của quá trình tổ chức thi.

TS Khuyến cho rằng việc lắp đặt camera hiện nay cũng không còn là giải pháp quá xa lạ hay tốn kém. Nhiều gia đình đã sử dụng camera để theo dõi, bảo đảm an toàn cho con cái và sinh hoạt hằng ngày. Với kỳ thi quốc gia, việc ứng dụng camera nhằm tăng cường giám sát cũng hoàn toàn khả thi nếu được tổ chức phù hợp.

"Nếu chỉ giám sát nội bộ thì vẫn có nguy cơ thông đồng vì lợi ích nhóm. Muốn hạn chế tiêu cực thì phải chấp nhận cơ chế giám sát công khai, minh bạch. Khi mọi hoạt động đều được công khai thì rất khó xảy ra việc cán bộ coi thi vào phòng hướng dẫn hay cung cấp đáp án cho thí sinh," TS Khuyến nêu quan điểm.

Công bằng không đồng nghĩa với việc cho tất cả thi lại

Ở góc độ pháp lý, luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng đề xuất tổ chức thi lại cho toàn bộ thí sinh là mong muốn dễ hiểu của địa phương và phụ huynh. Tuy nhiên, việc có chấp thuận hay không phải căn cứ vào quy định của pháp luật và kết quả điều tra, chứ không thể chỉ dựa trên nguyện vọng.

Ông Cường phân tích các vụ gian lận thi cử do người có chức vụ, quyền hạn thực hiện thường xuất phát từ hai động cơ: vụ lợi hoặc chạy theo thành tích. Nếu vì thành tích của nhà trường hoặc địa phương thì thường có sự phân công, chỉ đạo và sự tham gia của nhiều người, có dấu hiệu đồng phạm.

Luật sư Cường cho biết nếu hành vi gian lận chỉ dừng lại ở việc giáo viên nhắc bài hoặc cung cấp đáp án ngay trong phòng thi mà đề thi không bị lọt ra ngoài thì các thí sinh hưởng lợi chủ yếu bị xử lý theo quy chế thi, chưa đủ căn cứ để xem xét trách nhiệm hình sự.

Theo ông, quy định hiện hành chỉ đặt vấn đề tổ chức thi lại trong các trường hợp đặc biệt như thiên tai, bão lũ, dịch bệnh, hỏa hoạn, lộ đề hoặc các sự cố khách quan khác làm ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình tổ chức kỳ thi.

"Việc tổ chức thi lại tại một điểm thi hay một địa phương chỉ đặt ra trong những trường hợp bất khả kháng, không xuất phát từ lỗi của thí sinh. Vì vậy, khi quá trình điều tra chưa kết thúc, chưa xác định được có bao nhiêu thí sinh vi phạm và mức độ vi phạm của từng trường hợp thì chưa có cơ sở để quyết định tổ chức thi lại", ông nói.

Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng đề xuất tổ chức thi lại phải căn cứ vào quy định của pháp luật và kết quả điều tra, chứ không thể chỉ dựa trên nguyện vọng. Ảnh: N.C.

Dẫn quy chế thi tốt nghiệp THPT, luật sư Cường cho biết trong trường hợp đặc biệt, Ban Chỉ đạo cấp quốc gia có thể đề xuất đình chỉ hoạt động thi hoặc tổ chức thi lại tại một số hội đồng thi hoặc trên phạm vi cả nước, nhưng phải trình Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định. Tuy nhiên, quy chế không quy định việc phát hiện gian lận của một số cán bộ coi thi hoặc thí sinh đồng nghĩa với việc mặc nhiên được tổ chức thi lại.

Ông cũng cho rằng cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ vai trò của từng cá nhân tham gia tổ chức kỳ thi để xác định có hay không đồng phạm, đồng thời phân loại từng thí sinh để xử lý đúng theo mức độ vi phạm.

"Nếu tổ chức thi lại cho cả những thí sinh đã có hành vi gian lận thì sẽ không bảo đảm công bằng, đồng thời làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật. Công bằng không có nghĩa là cho tất cả làm lại, mà là xử lý đúng người, đúng hành vi và bảo vệ quyền lợi của những thí sinh trung thực", luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.