Kỳ vọng mô hình Trung học nghề

Thêm một con đường học tập có chất lượng sau bậc trung học cơ sở

Nghị quyết 71/NQ-TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD&ĐT có một nội dung là yêu cầu phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN) hiện đại, mở, linh hoạt, hiệu quả; đổi mới mô hình, chương trình, phương thức đào tạo, gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động; bổ sung cấp THN tương đương cấp trung học phổ thông (THPT).

Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) được Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 sau đó (có hiệu lực từ 1/1/2026), đã chính thức bổ sung giáo dục THN trong cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân.

Theo điểm c khoản 2 Điều 6 của Luật, chương trình giáo dục THN “nhằm hoàn thiện học vấn phổ thông, trang bị cho người học năng lực thực hiện, giải quyết được các công việc trong điều kiện ổn định và môi trường quen thuộc của ngành, nghề; khả năng ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm”.

Như vậy, THN là loại hình đào tạo mà học sinh (HS) vừa học chương trình văn hóa cốt lõi tương đương THPT; vừa học nghề theo định hướng kỹ thuật, công nghệ hoặc dịch vụ. Sau khi tốt nghiệp, HS có thể đi làm ngay, học liên thông cao đẳng, đại học, hoặc tiếp tục nâng cao kỹ năng nghề.

Tại hội thảo, ông Vũ Thanh Mai, Phó Trưởng ban Tuyên giáo & Dân vận Trung ương cho biết, nội dung trong Nghị quyết 71 về THN là rất mới, rất quan trọng, là một chủ trương có ý nghĩa chiến lược.

Theo Luật GDNN, trường THN được tổ chức dưới các tên gọi khác nhau phù hợp lĩnh vực hoặc nhóm ngành, nghề đào tạo; thực hiện chương trình giáo dục THN, chương trình đào tạo trình độ sơ cấp, các chương trình đào tạo nghề khác.

Người học học hết chương trình giáo dục THN và đủ điều kiện theo quy định thì được dự thi tốt nghiệp; đạt yêu cầu thì được cấp bằng THN; trường hợp không dự thi hoặc thi tốt nghiệp không đạt yêu cầu thì được cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình. Giấy chứng nhận này được sử dụng để đăng ký dự thi lấy bằng THN hoặc sử dụng trong trường hợp cụ thể theo pháp luật.

Vấn đề đặt ra không chỉ là bổ sung một cấp học hay một loại hình cơ sở giáo dục mới; mà sâu xa hơn là đổi mới tư duy về phân luồng, hướng nghiệp, phát triển nhân lực và tổ chức lại cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thực học, thực nghiệp, liên thông, hiện đại, hội nhập.

Theo ông Mai, phát triển giáo dục THN cần được nhìn nhận là một giải pháp quan trọng để tạo thêm một con đường học tập có chất lượng cho HS sau trung học cơ sở (THCS). Đó là con đường vừa bảo đảm nền tảng văn hóa, vừa hình thành kỹ năng nghề nghiệp, vừa mở ra cơ hội học tiếp, việc làm, khởi nghiệp và phát triển suốt đời.

"THN không phải là lựa chọn thứ yếu, càng không phải là con đường dành cho những HS không tiếp tục học THPT, mà phải được xây dựng thành một hướng giáo dục có chất lượng, có chuẩn mực, có giá trị xã hội, được công nhận bình đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân", ông Mai nói.

Cần quy định cụ thể tỷ lệ, khối lượng kiến thức phổ thông - nghề

Về những hạn chế trong GDNN hiện nay, ông Mai nhận định thực tiễn cho thấy công tác phân luồng, hướng nghiệp, phát triển GDNN tuy đã đạt được một số kết quả nhưng vẫn còn khó khăn. Tâm lý xã hội còn nặng về con đường học THPT, sau đó vào đại học. Trong khi GDNN, nhất là ở lứa tuổi sau THCS, chưa thật sự có sức hấp dẫn mạnh mẽ với HS, phụ huynh.

Một tồn tại khác, là sự gắn kết giữa đào tạo với thị trường lao động, giữa nhà trường với DN, giữa chương trình học với cơ hội việc làm, ở nhiều nơi còn chưa thật sự chặt chẽ.

Thông tin tại hội thảo cho biết Bộ GD&ĐT đang cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về giáo dục THN, trong đó có việc nghiên cứu, xây dựng các quy định liên quan tổ chức, hoạt động của trường THN. Tuy nhiên, để chủ trương đi vào cuộc sống, cần làm rõ mô hình, lộ trình, điều kiện bảo đảm và cơ chế, chính sách để giáo dục THN thật sự có chất lượng, có sức hấp dẫn, phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe các tham luận về những vấn đề có tính nền tảng liên quan THN như Việt Nam cần mô hình giáo dục THN thế nào? Mô hình đó giải quyết điểm nghẽn gì của phân luồng GDNN hiện nay? Cần cơ chế chính sách gì để người học yên tâm lựa chọn, phụ huynh tin tưởng, DN tham gia, xã hội công nhận, hệ thống giáo dục bảo đảm liên thông?

Các đại biểu cũng trao đổi, thảo luận nhằm làm rõ triết lý, mục tiêu phát triển giáo dục THN ở Việt Nam, xác định vị trí của THN trong hệ thống giáo dục quốc dân; đóng góp ý kiến liên quan mô hình chương trình giáo dục THN; cơ chế công nhận tín chỉ, chuẩn kỹ năng nghề; cơ chế tuyển sinh, xét tuyển; xác định mô hình tổ chức và mạng lưới trường THN phù hợp; cơ chế để DN tham gia vào giáo dục THN.

Để chương trình THN đi vào thực tiễn, có hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng mục tiêu đào tạo, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, cần thiết sớm hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình THN. Trong đó, xác định rõ nội dung chương trình THPT trong THN, tránh mơ hồ dẫn đến khó thực hiện và chất lượng đầu ra không tương đương; quy định cụ thể tỷ lệ và khối lượng kiến thức phổ thông - nghề, bảo đảm cân đối giữa học vấn - kỹ năng; xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng, gắn với khung trình độ quốc gia và nhu cầu thị trường lao động, có tính đến yếu tố đặc thù lứa tuổi.

Hội thảo được đánh giá đã ghi nhận được nhiều ý kiến, kết quả thiết thực; góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ công tác tham mưu, hoàn thiện chủ trương, chính sách phát triển giáo dục THN.

Trả lời báo chí, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục & Phát triển nhân lực cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, nhu cầu về đội ngũ lao động có tay nghề, có khả năng thích ứng công nghệ mới ngày càng gia tăng. Điều này đòi hỏi hệ thống giáo dục phải chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm, thay vì chỉ tập trung vào đào tạo ở các bậc học sau. Khi được triển khai đúng hướng, THN không chỉ mở thêm lựa chọn cho HS sau THCS, mà còn góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.