'Vũ khí' chiến lược có thể định hình lại bản đồ năng lượng Nga-Trung Quốc

Trong bối cảnh quan hệ giữa Nga với phương Tây tiếp tục căng thẳng và thị trường châu Âu dần khép lại với năng lượng Nga, Điện Kremlin đang đẩy mạnh chiến lược “xoay trục sang châu Á”, trong đó Trung Quốc được xem là đối tác trọng tâm.

Tạp chí Modern Diplomacy dẫn nhận định của giới phân tích cho rằng, dự án Sức mạnh Siberia 2 không chỉ là một hợp đồng khí đốt quy mô lớn, mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với tương lai quan hệ Nga-Trung và cán cân năng lượng Á-Âu trong nhiều thập niên tới.

Theo tạp chí này, trong chuyến thăm Trung Quốc kéo dài hai ngày 19-20/5, Tổng thống Nga Vladimir Putin được cho là sẽ thảo luận chi tiết về dự án trong cuộc gặp với Chủ tịch nước chủ nhà Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.

'Mạch khí' mới và lối thoát chiến lược của Nga

Sức mạnh Siberia 2 là dự án đường ống khí đốt dài khoảng 2.600km, dự kiến vận chuyển tối đa 50 tỷ m³ khí tự nhiên mỗi năm từ các mỏ khí Yamal ở Bắc Cực của Nga sang Trung Quốc thông qua lãnh thổ Mông Cổ.

Nếu được hoàn thành, tuyến đường ống này sẽ bổ sung cho hệ thống Sức mạnh Siberia 1 hiện nay, vốn hiện đã trở thành trụ cột trong hợp tác khí đốt Nga-Trung. Năm ngoái, Sức mạnh Siberia 1 cung cấp khoảng 38 tỷ m³ khí cho Trung Quốc và hai bên trước đó cũng đã nhất trí tiếp tục nâng công suất.

Dự án Sức mạnh Siberia 2 dự kiến do tập đoàn năng lượng quốc doanh Gazprom phát triển. Gazprom đã tiến hành các nghiên cứu khả thi từ nhiều năm trước và từng công bố biên bản ghi nhớ về nguồn cung kéo dài 30 năm cho dự án.

Kể từ xung đột Ukraine, ý nghĩa của Sức mạnh Siberia 2 đối với Nga gia tăng mạnh. Trước khi xung đột bùng phát, châu Âu là một trong những thị trường xuất khẩu khí đốt lớn và sinh lợi nhất của Nga. Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt và nỗ lực giảm phụ thuộc năng lượng Nga của phương Tây đã khiến Moscow mất đi phần lớn khách hàng truyền thống tại châu Âu.

Trong bối cảnh đó, Nga buộc phải tăng tốc tìm kiếm đầu ra mới cho nguồn khí đốt khổng lồ của mình và Trung Quốc nổi lên như thị trường hiếm hoi đủ lớn để hấp thụ lượng cung này.

Đối với Điện Kremlin, Sức mạnh Siberia 2 mang lại nhiều lợi ích chiến lược: Là sự thay thế dài hạn cho thị trường khí đốt châu Âu đã mất, giúp thắt chặt quan hệ kinh tế với Trung Quốc, gia tăng khả năng chống chịu trước các lệnh trừng phạt phương Tây và giúp Nga mở rộng ảnh hưởng tại thị trường năng lượng châu Á.

Dự án cũng phản ánh rõ chiến lược xoay trục sang châu Á của Nga trong bối cảnh quan hệ với Mỹ và châu Âu tiếp tục xuống dốc.

Trung Quốc tiếp cận thận trọng và chủ động

Dù là quốc gia nhập khẩu năng lượng lớn hàng đầu thế giới và đã mua lượng lớn dầu khí từ Nga, Bắc Kinh vẫn tiếp cận dự án một cách thận trọng. Cho đến nay, giới chức Trung Quốc tương đối hạn chế phát biểu công khai về Sức mạnh Siberia 2. Theo nhiều nguồn tin, các cuộc đàm phán vẫn gặp khó khăn do bất đồng về cơ chế giá và điều khoản hợp đồng.

Nga được cho là muốn áp dụng công thức giá tương tự mô hình từng sử dụng với châu Âu, trong khi Trung Quốc tìm kiếm mức giá cạnh tranh và ổn định hơn trong dài hạn. Sự thận trọng này phản ánh chiến lược an ninh năng lượng lâu nay của Bắc Kinh: tránh phụ thuộc quá mức vào bất kỳ nhà cung cấp nào.

Hiện Trung Quốc nhập khẩu khí đốt thông qua nhiều tuyến đường khác nhau, bao gồm: Các đường ống từ Trung Á qua Turkmenistan, Uzbekistan và Kazakhstan; tuyến khí đốt Trung Quốc-Myanmar; các tuyến hiện có từ Nga và những dự án tiềm năng khác từ khu vực Sakhalin của Nga.

Theo Modern Diplomacy, việc duy trì mạng lưới cung ứng đa dạng giúp Trung Quốc giảm rủi ro trước các biến động địa chính trị hoặc tranh chấp nguồn cung, đồng thời tạo cho Bắc Kinh lợi thế đáng kể trên bàn đàm phán.

Không chỉ là câu chuyện năng lượng

Tạp chí Modern Diplomacy dẫn đánh giá của giới phân tích cho rằng, Sức mạnh Siberia 2 ngày càng mang ý nghĩa vượt xa một dự án thương mại thông thường.

Đối với Nga, đây là dự án gần như mang tính sống còn về kinh tế và địa chiến lược. Moscow cần những khách hàng dài hạn đáng tin cậy để tiêu thụ trữ lượng khí đốt khổng lồ trong bối cảnh cánh cửa châu Âu dần đóng lại. Trong khi đó, Trung Quốc ở vị thế cân bằng hơn nhiều. Bắc Kinh hưởng lợi từ nguồn năng lượng Nga giá rẻ, nhưng không chịu áp lực cấp bách như Moscow nhờ hệ thống nhập khẩu đa dạng.

Sự khác biệt về mức độ phụ thuộc cũng lý giải vì sao các cuộc đàm phán kéo dài nhiều năm mà vẫn chưa đạt được đột phá cuối cùng.

Các chuyên gia năng lượng Trung Quốc cho rằng, ngay cả khi đạt được thỏa thuận, việc xây dựng tuyến ống này cũng có thể mất từ 8-10 năm do quy mô kỹ thuật và tài chính khổng lồ. Tuy nhiên, nếu hoàn thành, Sức mạnh Siberia 2 có thể trở thành một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất Á-Âu, đồng thời góp phần tái định hình dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Khi châu Âu giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga, châu Á đang ngày càng trở thành trung tâm trong tương lai kinh tế của Moscow. Xu hướng này có thể tạo ra sự dịch chuyển lâu dài trong cấu trúc thương mại năng lượng thế giới.

Ở góc độ địa chính trị, dự án cũng cho thấy Nga và Trung Quốc đang xích lại gần nhau hơn trước sức ép từ phương Tây. Dù chưa hình thành một liên minh chính thức, quan hệ giữa hai nước ngày càng mang màu sắc chiến lược rõ nét hơn.

Cuối cùng, tương lai của Sức mạnh Siberia 2 sẽ phụ thuộc vào khả năng Moscow và Bắc Kinh dung hòa được các bất đồng về giá cả cũng như lợi ích dài hạn. Nhưng ngay cả khi chưa hoàn thành, dự án này đã phản ánh một thực tế đang ngày càng rõ ràng: trọng tâm của bản đồ năng lượng thế giới đang dịch chuyển từ Tây sang Đông.