Vũ khí đơn giản giúp Iran gây hỗn loạn toàn cầu

Chấm vàng đại diện cho tàu biển ở khu vực vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và vịnh Oman tính đến ngày 10/3. (Nguồn: MarineTraffic)

Ngày 11/3, các quan chức Mỹ cho biết Iran đã rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp, nơi khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu của thế giới được vận chuyển từ vịnh Ba Tư ra thế giới. Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ nghi ngờ về thông tin Iran thả thủy lôi và khuyến khích tàu thương mại tiếp tục đi qua eo biển.

“Đây là một công cụ tốt của chiến tranh bất đối xứng. Năng lực quân sự thông thường của họ có thể bị suy giảm, nhưng họ vẫn còn năng lực bất đối xứng này”, ông Jahangir E. Arasli, nghiên cứu viên về các mối đe dọa trên biển tại Viện Phát triển và ngoại giao ở Baku (Azerbaijan), đánh giá.

Iran sở hữu các loại thủy lôi cơ bản, được thiết kế để trôi tự do hoặc neo dưới đáy vùng nước nông của vịnh Ba Tư.

Trang web quân sự của Mỹ mô tả loại thủy lôi Maham‑1 của Iran. Thiết bị hình tròn ra đời từ những năm 1980, được thiết kế để nổi trong vùng nước nông chỉ khoảng 1m. Loại mìn này có 5 ngòi kích nổ, khi bị va chạm có thể kích nổ tới 120 kg thuốc nổ. Chúng thường được neo bằng dây xích hoặc cố định xuống đáy biển.

Theo báo cáo của Viện Hải quân Mỹ, thủy lôi là một trong những vũ khí gây thiệt hại lớn nhất mà Hải quân Mỹ từng đối mặt. Kể từ Thế chiến II, thủy lôi đã làm hư hại nhiều tàu hơn bất kỳ phương thức tấn công nào khác.

Quân đội Mỹ cho biết đã phá hủy các tàu hải quân Iran được thiết kế để rải thủy lôi. Trước đó, quân đội Mỹ tuyên bố đã phá hủy 1 tàu ngầm lớp Kilo của Iran, loại tàu được cho là có khả năng triển khai thủy lôi.

Tuy nhiên, Iran chủ yếu rải thủy lôi bằng người nhái, sử dụng các thuyền nhỏ giống tàu cá thông thường. Đây là một phần của lực lượng dân quân trên biển, sử dụng nhiều thuyền nhỏ rất khó phát hiện và tiêu diệt.

Iran còn có thủy lôi bám tàu mà thợ lặn có thể gắn trực tiếp vào thân tàu.

Theo ông Arasli, đối với Iran, thủy lôi không chỉ quan trọng vì gây thiệt hại trực tiếp cho tàu biển, mà mục tiêu chính là gây gián đoạn hoạt động vận tải biển và nền kinh tế toàn cầu.

Chúng cũng có thể được triển khai để ngăn chặn Mỹ tiến hành chiến dịch tấn công trên bộ, ông Anas Alhajji - đối tác điều hành của hãng nghiên cứu và tư vấn Energy Outlook Advisors, nhận định.

Áp lực lên Mỹ

Khi hàng nghìn con tàu đang neo đậu chờ đến lúc có thể đi qua eo biển Hormuz, Mỹ càng chịu áp lực lớn phải điều tàu hải quân hộ tống tàu thương mại. Tổng thống Trump cho biết điều này đang được xem xét, nhưng Lầu Năm Góc chưa xác nhận đã nhận được lệnh triển khai.

Phát hiện thủy lôi sẽ là một phần của bất kỳ nhiệm vụ hộ tống nào. Đi trước các tàu chiến sẽ là những tàu chuyên dụng có khả năng phát hiện, né tránh hoặc phá hủy thủy lôi từng quả một, thường sử dụng sonar để xác định vị trí thiết bị này.

Năm ngoái, Hải quân Mỹ cho biết trong bối cảnh thế giới đang thay đổi, họ đã ký một loạt hợp đồng phát triển thiết bị chống thủy lôi, bao gồm robot săn thủy lôi.

Hệ thống mang tên Thiết bị mặt nước không người lái chống thủy lôi có thể được triển khai từ tàu chiến ven bờ.

Ngoài thủy lôi, mối nguy lớn đối với tàu biển là thiết bị không người lái và tên lửa. Trung tâm điều phối thương mại hàng hải của Hải quân Anh cho biết, trong vòng 2 ngày đã có 5 tàu thương mại gần eo Hormuz bị trúng hoặc suýt trúng đạn hoặc thiết bị không người lái, dù chưa ghi nhận sự cố nào liên quan đến thủy lôi.

Vấn đề thủy lôi ở vịnh Ba Tư từng nổi lên trong thập niên 1980, trong cuộc chiến tranh Iran - Iraq. Khi đó, Hải quân Mỹ hộ tống tàu thương mại đi qua khu vực này, trong bối cảnh cả hai bên đều tấn công các mục tiêu của ngành dầu mỏ.

Tháng 4/1988, quả thủy lôi mang tên SADAF‑02 đã châm ngòi cho một trong những trận hải chiến nghiêm trọng nhất của Hải quân Mỹ kể từ Thế chiến II.

Tàu khu trục USS Samuel B. Roberts (FFG‑58) đang thực hiện nhiệm vụ hộ tống đoàn tàu thông thường tại Vịnh Ba Tư thì trúng phải quả thủy lôi SADAF‑02. Vụ nổ tạo ra lỗ thủng rộng 4,5 m trên thân chiến hạm Mỹ và suýt khiến nó bị chìm.

Tổng thống Mỹ Ronald Reagan thời điểm đó ra lệnh đáp trả mạnh mẽ, và lực lượng Mỹ phát động Chiến dịch Bọ ngựa cầu nguyện, điều động tàu sân bay USS Enterprise, 2 tuần dương hạm, 4 khu trục hạm, 3 tàu hộ vệ tên lửa và 1 tàu vận tải đổ bộ để tấn công hàng loạt mục tiêu của Iran, gây ra thiệt hại nhiều hơn những tổn thất của Iran sau 8 năm chiến tranh với Iraq. Chiến dịch này góp phần khiến Iran quyết định chấm dứt chiến tranh với Iraq vào giữa năm đó.

Thu Loan