Vùng lúa sinh thái, sự bền vững từ đồng ruộng và môi trường sống

Thay đổi bắt đầu từ ruộng lúa

Tại ô bao 43B, ấp Tân Công Sính, xã Tràm Chim, ông Bùi Quang Sang (Tổ trưởng Tổ hợp tác Lúa Sếu Tràm Chim) là hộ đầu tiên thực hiện mô hình sản xuất lúa sinh thái trên diện tích 4,5 ha. Ông Sang áp dụng quy trình giảm lượng giống, sử dụng vật tư hợp lý, tăng phân hữu cơ, thường xuyên thăm đồng và chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật sự cần thiết. Sau thu hoạch, rơm rạ được cày vùi vào đất để tận dụng nguồn hữu cơ góp phần phục hồi đất, vừa hạn chế khói bụi, giảm tác động đến môi trường và hệ sinh thái vùng đệm.

Đại diện các bên ký kết thỏa thuận khung liên kết giữa Nhà nông - Nhà khoa học - Nhà quản lý - Doanh nghiệp trong xây dựng Vùng lúa sinh thái Tràm Chim.

Kết quả vụ hè thu năm 2026 cho thấy, năng suất lúa đạt khoảng 6,7 tấn/ha; tổng thu bình quân 44,8 triệu đồng/ha, chi phí sản xuất khoảng 27 triệu đồng/ha, lợi nhuận đạt 17,8 triệu đồng/ha. So với sản xuất ngoài mô hình, tổng thu cao hơn 2,57 triệu đồng/ha, chi phí thấp hơn khoảng 1,38 triệu đồng/ha và lợi nhuận tăng gần 3,95 triệu đồng/ha.

Bước ngoặt từ liên kết “4 nhà”

Ngày 10-9, Tập đoàn PAN phối hợp UBND xã Tràm Chim tổ chức Lễ ký kết các thỏa thuận hợp tác xây dựng Vùng lúa sinh thái Tràm Chim. Sự kiện đánh dấu bước chuyển từ mô hình thử nghiệm trên một vài héc-ta sang vùng sản xuất tập trung 66 ha trong vụ đông xuân 2026 - 2027, được triển khai qua 4 vụ trong giai đoạn 2026 - 2028.

Tại buổi lễ, các bên ký kết thỏa thuận khung liên kết giữa Nhà nông - Nhà khoa học - Nhà quản lý - Doanh nghiệp và hợp đồng liên kết sản xuất, thu mua lúa sinh thái giữa nông dân với Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam - Vinarice, thành viên Tập đoàn PAN.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Tràm Chim Huỳnh Văn Minh Cảnh, xã sẽ tiếp tục thực hiện vai trò kết nối, hỗ trợ kỹ thuật, theo dõi sản xuất và tháo gỡ khó khăn; phấn đấu đến năm 2030 hình thành vùng lúa sinh thái 500 ha trở lên.

Ông Trương Công Cứ, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị PAN Farm, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty VFC, Trưởng Ban Đề án cho rằng, giá trị của Đề án không chỉ ở 66 ha mà ở việc xây dựng một phương thức sản xuất có thể kiểm chứng và nhân rộng. Toàn bộ diện tích được gắn mã nhận diện, ghi nhật ký; các chỉ tiêu về vật tư, năng suất, chi phí, lợi nhuận và môi trường được theo dõi qua từng vụ. Nông dân tuân thủ quy trình được hỗ trợ giá vật tư và được thưởng thêm 300 đồng/kg lúa đạt tiêu chuẩn.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lê Chí Thiện kỳ vọng mô hình chứng minh được 3 giá trị: Nông dân tăng lợi nhuận, những tác động tích cực đối với hệ sinh thái được đo lường và doanh nghiệp duy trì liên kết lâu dài. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp Đồng Tháp theo hướng sinh thái, giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao giá trị.

Mô hình sản xuất lúa sinh thái tại xã Tràm Chim.

Phát biểu tại lễ ký kết, đồng chí Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nhìn nhận đây là bước khởi đầu cho một cuộc thay đổi lớn về tư duy. Sau thời gian dài chú trọng sản lượng và khai thác tối đa sức sản xuất của đất, nông nghiệp cần chuyển sang phục hồi đất, sử dụng tài nguyên hợp lý và tối đa hóa giá trị.

Theo đồng chí Lê Minh Hoan, Tràm Chim là Khu Ramsar thứ 2.000 của thế giới nên hạt gạo được sản xuất tại đây có thể mang một giá trị khác biệt. Điều cần hướng đến không chỉ là bán lúa mà còn “bán” câu chuyện về cánh đồng sinh thái để người tiêu dùng khi lựa chọn hạt gạo cũng góp phần bảo vệ môi trường. Khi vùng lúa phát triển ổn định, nông dân có thể tham gia du lịch, trở thành người kể câu chuyện về quê hương, mùa vụ và hành trình thích ứng với biến đổi khí hậu.

Từ 4,5 ha đầu tiên đến vùng liên kết 66 ha là bước tiến về quy mô, đồng thời mở ra một cuộc chuyển đổi trong nhận thức. Sự thay đổi phương thức canh tác không chỉ đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp hay thị trường mà trước hết vì sức khỏe của người sản xuất, sự bền vững của đồng ruộng và môi trường sống cho các thế hệ mai sau.