'Vừng ơi, mở cửa'!

Những “viên ngọc xanh” vùng biên viễn

Ngày 12/11/1998, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 219/1998/QĐ-TTg ban hành Quy chế Khu vực khuyến khích phát triển kinh tế và thương mại Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, tiền thân của Khu Kinh tế-Thương mại đặc biệt (gọi tắt là KKT) Lao Bảo sau này. KKT Lao Bảo ra đời trên nền tảng quan hệ hữu nghị và hợp tác toàn diện, đặc biệt giữa hai nước Việt Nam-Lào.

7 năm sau, ngày 12/1/2005, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 11/2005/QĐ-TTg về Quy chế KKT Lao Bảo đánh dấu chặng đường phát triển mới, đưa KKT Lao Bảo trở thành trung tâm thương mại-dịch vụ-du lịch tổng hợp, đô thị biên giới kiểu mẫu, hiện đại, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và xã hội, hình thành tuyến thương mại xuyên biên giới Việt Nam-Lào, thúc đẩy thương mại nội khối ASEAN, kết nối Hành lang kinh tế Đông-Tây.

Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - Ảnh: T.L

Lao Bảo được xem là “viên ngọc xanh” của nền kinh tế cửa khẩu Việt Nam. Quyết định số 11/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ tạo nên một mô hình chưa từng có trước đây tại Quảng Trị: Khu Kinh tế-Thương mại đặc biệt với cơ chế ưu đãi vượt trội, thu hút mạnh dòng vốn thương mại, dịch vụ, du lịch xuyên biên giới. Đến nay, KKT Lao Bảo thu hút hơn 67 dự án đầu tư với tổng số vốn đăng ký trên 7.452 tỉ đồng.

Hiện tại, 57 dự án đã đi vào hoạt động, tổng số vốn thực hiện khoảng 3.711 tỉ đồng, tạo nền tảng vững chắc cho thương mại, dịch vụ, du lịch khu vực cửa khẩu phát triển. Năm 2025, giá trị hàng hóa quá cảnh qua CKQT Lao Bảo đạt 14,5 tỉ USD; 6 tháng đầu năm 2026, giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu và quá cảnh tăng 11,3%, khối lượng hàng hóa tăng 29%.

Nếu trước đây, KKT Lao Bảo nổi bật với các trung tâm thương mại và cửa hàng miễn thuế thì hiện nay, nhiều dự án động lực đang được triển khai, như: Cảng cạn, logistics, hạ tầng vận tải và trung chuyển hàng hóa quốc tế... Đây là “cú hích” giúp gia tăng khối lượng hàng hóa, kim ngạch xuất nhập khẩu và thúc đẩy hoạt động logistics, đồng thời gia tăng nhu cầu đầu tư mở rộng kho bãi trung chuyển, dịch vụ vận tải và các dịch vụ hậu cần cửa khẩu.

Những “viên ngọc xanh” của nền kinh tế cửa khẩu tỉnh Quảng Trị còn phải kể đến KKT Cha Lo, KKT La Lay. KKT Cha Lo được thành lập năm 2002 với tổng diện tích quy hoạch 583km2, nằm trong hành lang kinh tế Quốc lộ 12A và đường Hồ Chí Minh, kết nối liên hoàn với các KKT trọng điểm, như: Lao Bảo, Cầu Treo, Hòn La, Vũng Áng, Đông Nam Quảng Trị...

Năm 2014, Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt quy hoạch chung xây dựng KKT Cha Lo. Theo đó, đến năm 2030, KKT Cha Lo trở thành trung tâm kinh tế và đô thị phía Tây Quảng Trị, đầu mối trung chuyển, trung tâm xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ, quy mô xây dựng lên tới 2.060ha.

Những tháng đầu năm 2026, trị giá hàng hóa xuất nhập khẩu và quá cảnh qua CKQT Cha Lo đạt 1.911,2 triệu USD, tăng 43%. Khối lượng hàng hóa đạt hơn 3.611 nghìn tấn, tăng 30%. Thu ngân sách đạt trên 562 tỉ đồng, tăng 48%.

KKT La Lay đang được đầu tư, thu hút đầu tư mạnh, phát triển thành KKT CKQT, là động lực tăng trưởng mới của tỉnh Quảng Trị, dự kiến quy mô diện tích hơn 15.000ha.

Tạo “cú hích” rộng mở Hành lang kinh tế Đông-Tây

Đồng chí Hoàng Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh chia sẻ: Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Trị là một trong những địa phương hội tụ đầy đủ nhất các điều kiện nhằm góp phần hiện thực hóa chiến lược “vươn Đông, tỏa Tây”.

Theo đồng chí Hoàng Nam, tỉnh Quảng Trị là điểm giao thoa giữa trục phát triển Bắc-Nam, đầu cầu phía Việt Nam trên Hành lang kinh tế Đông-Tây với hệ thống giao thông xuyên Á chiến lược như Quốc lộ 15D, Quốc lộ 9 và Quốc lộ 12A. Vị trí “đắc địa” này giúp tỉnh Quảng Trị giữ vai trò cửa ngõ ra biển của các quốc gia và vùng lãnh thổ không giáp biển trong tiểu vùng Mê Kông, trở thành đầu mối kết nối giữa không gian kinh tế biển với không gian kinh tế lục địa trong khu vực.

Hải quan Khu vực IX (Việt Nam) và các tỉnh: Sạ-vẳn-na-khệt, Khăm Muồn và Sả-lạ-văn (Lào) ký kết tăng cường hợp tác, phát triển - Ảnh: T.L

Chiến lược “tỏa Tây” được tỉnh Quảng Trị xác định: Trọng tâm là phát triển các KKT Lao Bảo, Cha Lo, La Lay và sẵn sàng quy hoạch, nâng cấp các cửa khẩu phụ: Cóc, Cheng, Thanh, Tà Rùng, Chút Mút, Dốc Mây thành cửa khẩu chính khi hội đủ các tiêu chí. Khu vực kinh tế cửa khẩu, kinh tế mậu biên sẽ kết nối trực tiếp với Lào, Đông Bắc Thái Lan và các nước tiểu vùng Mê Kông.

Để tạo động lực giúp mở rộng Hành lang kinh tế Đông-Tây, tỉnh Quảng Trị đang tập trung đầu tư, đồng bộ hạ tầng giao thông, trong đó Quốc lộ 15D trở thành tuyến kết nối trực tiếp từ CKQT La Lay đến cảng biển nước sâu Mỹ Thủy; cao tốc Cam Lộ-Lao Bảo sẽ mở rộng hành lang vận tải tốc độ cao gắn kết biên giới-biển; Quốc lộ 12A nâng cấp kết nối xuyên suốt từ KKT Cha Lo đến cảng Hòn La, Mỹ Thủy, Vũng Áng, Chân Mây...

Trong phương hướng Quy hoạch chung KKT Lao Bảo tầm nhìn đến 2050, phạm vi lập quy hoạch diện tích khoảng 15.804ha, bao gồm: Xã Lao Bảo, một phần các xã Khe Sanh, Tân Lập và các khu vực lân cận, với ranh giới phía Bắc giáp xã Khe Sanh, phía Nam giáp xã Lìa và xã Tân Lập, phía Đông giáp xã Đakrông, phía Tây-Tây Nam giáp khu thương mại Đen-sa-vẳn. Thời hạn quy hoạch được xác định theo 2 giai đoạn: Ngắn hạn đến năm 2035 và dài hạn đến năm 2045.

Mục tiêu của quy hoạch nhằm xây dựng KKT Lao Bảo trở thành cực tăng trưởng kinh tế năng động, bền vững của tỉnh Quảng Trị, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế cửa khẩu quốc gia; bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng đời sống người dân khu vực biên giới; trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch, logistics và công nghiệp chế biến, chế tạo; là đầu mối giao thông quan trọng kết nối Hành lang kinh tế Đông-Tây từ Myanmar, Thái Lan, Lào ra Biển Đông, góp phần thúc đẩy giao thương quốc tế và phát triển kinh tế khu vực, tiến tới khu thương mại tự do trong tương lai.

Việc hình thành Khu cảng cạn VSICO với tổng vốn đầu tư 236 tỉ đồng, diện tích khoảng 8,58ha, cùng với quy hoạch cảng cạn quốc gia, cao tốc Cam Lộ-Lao Bảo, tuyến đường sắt Mỹ Thủy-Đông Hà-Lao Bảo và cảng biển nước sâu Mỹ Thủy tạo nên một chuỗi kết nối logistics hoàn chỉnh từ Biển Đông đến Trung Lào và Đông Bắc Thái Lan.