Vướng mắc khi gia đình có 5 con, muốn chia đất nhưng không đủ điều kiện

Đại biểu Tạ Văn Hạ (TP Đà Nẵng) đưa ví dụ về một thửa đất rộng 700m2 mà trước đây, cách ghi trên giấy chứng nhận chưa thống nhất: có nơi ghi "TC", tức thổ cư; có nơi ghi đất ở, đất vườn hoặc đất trồng cây lâu năm. Tuy nhiên, tất cả thời hạn sử dụng đều được ghi là lâu dài. Khi cấp đổi giấy chứng nhận, có trường hợp chỉ được ghi nhận khoảng 200-300m2 là đất ở sử dụng lâu dài. Diện tích còn lại được xác định là đất trồng cây lâu năm, có thời hạn sử dụng.

Khi Nhà nước thu hồi đất, phần diện tích ngoài đất ở chỉ được tính bồi thường theo đất nông nghiệp. Ông Hạ cho biết, đây là vấn đề khiến người dân bức xúc trong quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Đại biểu Tạ Văn Hạ

Một vướng mắc khác được đại biểu Tạ Văn Hạ đề cập là khi bố mẹ chia đất cho các con. Ví dụ được ông đưa ra là một gia đình có 5 người con cùng sinh sống trên thửa đất của cha mẹ, nhưng khi cha mẹ muốn chia đất cho các con thì không đủ điều kiện tách thửa do diện tích đất ở đã hết hạn mức được công nhận.

Từ thực tế này, ông Hạ đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, bổ sung giải pháp tháo gỡ những bất cập trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai, bảo đảm phù hợp với nguồn gốc, quá trình sử dụng đất của người dân, đồng thời giải quyết hợp lý các vấn đề về bồi thường khi thu hồi đất và tách thửa đất thừa kế.

Phát biểu tranh luận sau đó, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (TP Đồng Nai) chia sẻ về những vướng mắc khi một hộ dân ở nông thôn có 5-7 người con, có 500-700m2 đất nhưng hạn mức sử dụng cấp đổi lại chỉ có 360m2. Do đó, khi đền bù giải phóng mặt bằng, người dân bị thiệt.

Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý thực tế có những thửa đất rộng tới 5.000-7.000m2 do lịch sử để lại, giấy chứng nhận trước đây ghi sử dụng lâu dài hoặc thổ cư. Nếu bồi thường toàn bộ diện tích đó theo đất ở, thì cũng không phù hợp bởi còn liên quan đến lợi ích của Nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên

Vì vậy, để đảm bảo hài hòa giữa người dân và Nhà nước, ông Kiên đề nghị nghiên cứu cơ chế xác định hạn mức đất ở gắn với số con trong gia đình.

Phương án ông đề xuất là 1 người con được tính hạn mức 360m2, 2 con là 720m2. Trường hợp có 3, 4 con thì tiếp tục tính toán để có hạn mức phù hợp nhằm đỡ thiệt thòi cho người dân trong quá trình giải phòng mặt bằng hoặc thừa kế, cũng như đảm bảo lợi ích của Nhà nước và doanh nghiệp khi thu hồi, giải phóng mặt bằng, triển khai các công trình phục vụ quốc phòng, an ninh và lợi ích công cộng.

Băn khoăn với quy định bắt buộc công chứng giao dịch đất đai

Trong dự thảo luật có quy định "Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai".

Dẫn số liệu thảo luận tổ, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TPHCM) cho biết, có tới 37 ý kiến đồng tình phương án quy định công chứng, chứng thực quy định ngay trong Luật Đất đai, nhằm bảo đảm an toàn cho các giao dịch của người dân. Chỉ có 2 ý kiến đồng tình với phương án giao Chính phủ quy định và không bắt buộc công chứng.

"Đây là những con số có ý nghĩa rất quan trọng" - bà Hạnh nêu quan điểm và mong Quốc hội xem xét thấu đáo.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh 

Luật Công chứng đã được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/5/2027. Theo đó, những giao dịch có tính chất quan trọng, pháp luật cần quy định rõ các giao dịch phải được công chứng. Tại Điều 120 dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cũng đã quy định 6 loại giao dịch phải thực hiện công chứng.

Viện dẫn các luật liên quan, theo bà Hạnh, việc dự thảo Luật Đất đai quy định theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết là "chưa phù hợp với tinh thần thống nhất của hệ thống pháp luật, nhất là khi Luật Công chứng đã có quy định và dự thảo Luật Nhà ở cũng đã xác định cụ thể các giao dịch phải công chứng".

Bà Hạnh cũng bày tỏ băn khoăn về tính khả thi khi nội dung quan trọng liên quan đến công chứng, chứng thực được giao cho Chính phủ quy định, trong khi các quy định cụ thể chưa được thể hiện rõ trong hồ sơ dự thảo.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (TP Bắc Ninh) thì cho rằng giải trình, tiếp thu ý kiến của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quy định "giao cho Chính phủ quy định các giao dịch bắt buộc phải công chứng" chưa thực sự thuyết phục, chưa có đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà

Theo bà, nếu giao Chính phủ quy định sẽ không phù hợp với Bộ luật Dân sự, không thống nhất với Luật Công chứng cũng như Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Trên cơ sở đó, bà đề nghị quy định tại luật các giao dịch thực hiện quyền sử dụng đất bắt buộc phải công chứng.

"Quyền chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất là những quyền quan trọng của người sử dụng đất, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao" - đại biểu Việt Hà phân tích.

Dẫn kinh nghiệm Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Anh, Mỹ cũng đều quy định giao dịch bắt buộc phải công chứng tại luật, theo bà Hà, công chứng là một phần, một cấu phần tích cực của tiến trình chuyển đổi số mà hoàn toàn không phải là rào cản của cải cách thủ tục hành chính.

Việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai sẽ giúp cho việc cung cấp thông tin về người có quyền sử dụng, quyền sở hữu tài sản và tình trạng pháp lý; cũng như sẽ xác thực được tính pháp lý của giao dịch đó.