Vương quốc Anh: Chất lượng kiểm toán đang được cải thiện nhưng không đồng đều

4 hãng lớn hàng đầu như Deloitte, EY, KPMG, PwC kết quả tích cực về chất lượng kiểm toán. Nguồn: FRC

Bức tranh tổng thể không đồng đều

Theo FRC, thị trường kiểm toán và dịch vụ bảo đảm tại Vương quốc Anh đang chứng kiến những bước chuyển mình quan trọng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Chất lượng kiểm toán tổng thể trên toàn thị trường được đánh giá là duy trì ổn định, với những minh chứng rõ nét về sự cải thiện bền vững tại nhóm các hãng kiểm toán lớn.

Báo cáo thường niên về chất lượng kiểm toán 2026 của FRC chỉ rõ, giai đoạn 2025-2026, kết quả kiểm tra 116 cuộc kiểm toán đơn lẻ cho thấy: 79% cuộc kiểm toán xếp loại đạt yêu cầu hoặc chỉ cần cải thiện ở mức độ giới hạn; chỉ có 3 cuộc kiểm toán bị đánh giá là cần cải thiện nhiều, giảm mạnh so với 10 cuộc của niên độ 2024-2025.

Bên cạnh đó, kết quả kiểm tra từ các Cơ quan Giám sát (RSBs) đối với công tác kiểm toán cũng ghi nhận xu hướng tích cực tương tự, với 92% tổng số cuộc kiểm toán được đánh giá là tốt hoặc cơ bản chấp nhận được (so với 85% của niên độ trước).

Tuy nhiên, bức tranh tổng thể này vẫn hiện hữu những khoảng chênh lệch đáng kể giữa các hãng kiểm toán và giữa các cuộc kiểm toán đơn lẻ. Tính nhất quán tiếp tục là thử thách đặt ra cho cả doanh nghiệp kiểm toán lẫn cơ quan quản lý.

Sự phân hóa được thể hiện rõ rệt giữa hai nhóm khi các hãng kiểm toán lớn tiếp tục thể hiện sự trưởng thành và duy trì chất lượng cao, trong khi các công ty nhỏ hơn dù đã cải thiện nhưng tốc độ và chiều sâu thay đổi vẫn cần được đẩy nhanh hơn nữa. Cụ thể, đối với 4 hãng lớn hàng đầu như Deloitte, EY, KPMG, PwC, kết quả kiểm tra cho thấy hiệu quả duy trì ổn định với 89% trở lên số cuộc kiểm toán đạt kết quả tích cực trong năm thứ hai liên tiếp.

Trong khi đó, hãng BDO tiếp tục ghi nhận kết quả thấp hơn so với các hãng lớn khác khi chỉ có 50% số cuộc kiểm toán được kiểm tra đạt yêu cầu hoặc cần cải thiện ít, đồng thời có 1 cuộc yêu cầu cải thiện đáng kể. FRC nhấn mạnh rằng dẫu có một số tiến bộ, chất lượng kiểm toán tổng thể của BDO chưa đạt mức kỳ vọng và mức độ các lỗi lặp lại vẫn chưa thể chấp nhận được.

Đối với các hãng kiểm toán tầm trung và các hãng mới gia nhập thị trường, tỷ lệ kiểm toán đạt yêu cầu chỉ ở mức 46% (năm 2025 là 38%), phản ánh thực tế về hệ thống quản lý chất lượng không đồng đều, đòi hỏi phải đẩy mạnh hơn nữa các sáng kiến hỗ trợ năng lực.

Những rủi ro trọng tâm và giải pháp khắc phục

Theo thống kê của FRC, các lĩnh vực nghiệp vụ có tỷ lệ mắc lỗi cao nhất và đòi hỏi sự tập trung tối đa của các kiểm toán viên trong các niên độ tới gồm:

Suy giảm giá trị tài sản phi tài chính: Chiếm tỷ lệ cao nhất với 49% các cuộc kiểm toán được kiểm tra có phát hiện lỗi (bao gồm 11 lỗi trọng yếu và 17 lỗi khác). Vấn đề cốt lõi nằm ở việc thiếu sự đánh giá khách quan đối với các giả định dòng tiền ngắn hạn, tỷ lệ chiết khấu.

Ghi nhận doanh thu: Chiếm 24% số cuộc kiểm toán có phát hiện lỗi, liên quan đến thời điểm ghi nhận, kế toán hợp đồng và kiểm tra dữ liệu đầu vào.

Định giá tài sản tài chính, bất động sản và đầu tư: Ghi nhận lỗi ở 29% số cuộc kiểm toán được chọn mẫu.

Dự phòng và tổn thất tín dụng dự kiến: Chiếm 30% số cuộc kiểm toán được rà soát.

Đạo đức và tính độc lập: Chiếm 36% số cuộc kiểm toán có ghi nhận vấn đề, trong đó đáng chú ý là các vi phạm liên quan đến quy định xoay vòng kiểm toán viên và kiểm soát dịch vụ phi kiểm toán từ các hãng thành viên mạng lưới quốc tế.

Bên cạnh đó, FRC cũng chỉ ra rằng, nguyên nhân gây ra sự không nhất quán trong chất lượng kiểm toán tập trung vào ba nhóm vấn đề chính:

Lập kế hoạch và quản lý dự án chưa hiệu quả: xuất phát từ việc đánh giá rủi ro mang tính rập khuôn, phụ thuộc quá mức vào phương pháp luận năm trước; phân công trách nhiệm không rõ ràng giữa đội ngũ cốt lõi, chuyên gia và hợp phần, cũng như thông tin quản lý kém chất lượng hoặc thiếu kịp thời.

Tư duy và hành vi của kiểm toán viên: thiếu sự kiến thức và hoài nghi nghề nghiệp do hiện tượng xác nhận và quen thuộc; đánh giá thấp các xét đoán và bằng chứng cần thiết cho các vùng rủi ro tưởng chừng như quen thuộc.

Điểm yếu trong thủ tục quản lý chất lượng: việc soát xét của cấp cao hơn diễn ra quá muộn, người soát xét quá đi sâu vào chi tiết mà thiếu đi cái nhìn tổng quan, hoặc sự chậm trễ trong việc huy động chuyên gia kỹ thuật.

Để giải quyết tận gốc các nhược điểm này, FRC ghi nhận nỗ lực hành động khắc phục từ các hãng kiểm toán lớn, cụ thể như: Chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch bằng cách ban hành cẩm nang, tài liệu hướng dẫn thiết lập kỳ vọng rõ ràng ngay từ đầu, áp dụng giao thức bàn giao nhân sự khi có thay đổi, và ứng dụng dữ liệu phân tích để quản lý thời hạn gấp gáp.

Các hãng kiểm toán cũng chú trọng đổi mới đào tạo, hợp tác với các nhà tâm lý học nhận thức hành vi để thấu hiểu rào cản tâm lý, lồng ghép huấn luyện nội bộ nhằm nuôi dưỡng tư duy đặt câu hỏi, thách thức mang tính xây dựng. Đồng thời, tăng cường soát xét, đưa các chuyên gia vào ngay từ giai đoạn lập kế hoạch, tổ chức các buổi chia sẻ kỹ thuật soát xét để khắc phục các rào cản.

Nhằm giải quyết vấn đề năng lực còn hạn chế của các công ty kiểm toán vừa và nhỏ, FRC tiếp tục vận hành mạnh mẽ sáng kiến Building Capacity and Capability (Xây dựng năng lực và khả năng thực thi), bao gồm mô hình Scalebox và Scalebox-SoQM (hiện có 13-15 hãng thành viên tham gia). Chương trình này giúp các hãng nhỏ hơn tiếp cận phương pháp chuẩn hóa, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn tốt nhất, tham gia các buổi thảo luận chuyên sâu hàng tháng về lãnh đạo, hành vi, giám sát khắc phục và ứng dụng công nghệ, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ bảo đảm cho toàn bộ nền kinh tế.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) và AI tác nhân (Agentic AI) đã tạo nên xu hướng đầu tư mạnh mẽ để nâng cấp nền tảng số, ứng dụng GenAI thực hiện các thủ tục kiểm toán và lập tài liệu. Tháng 3/2026, FRC đã ban hành hướng dẫn kiểm soát rủi ro kiểm toán khi ứng dụng AI, đồng thời nhấn mạnh các nguyên tắc đảm bảo trách nhiệm giải trình của kiểm toán viên.

Theo đó, FRC yêu cầu các hãng phải đảm bảo sự giám sát chặt chẽ đối với các nhóm từ xa khi họ tham gia vào các xét đoán kiểm toán phức tạp. FRC cũng đã cập nhật quy định đăng ký kiểm toán viên (tháng 4/2026) nhằm yêu cầu các hãng phải thông báo sớm nhất có thể về mọi thay đổi quản trị, sở hữu hoặc tái cấu trúc, đảm bảo các tiêu chuẩn về độc lập và chất lượng kiểm toán được duy trì đồng bộ.