Vượt ải ESG để bước vào chuỗi giá trị

Khi ESG trở thành điều kiện để bước vào chuỗi giá trị

ESG đang bước ra khỏi phạm vi của một bộ tiêu chí đạo đức doanh nghiệp để trở thành hạ tầng cạnh tranh của nền kinh tế mới.

Như đánh giá của bà Kate Wallace, Tổng lãnh sự Australia tại TP.HCM, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mang tính bản lề. Theo bà, lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam đang dịch chuyển khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào chi phí thấp để tiến dần sang năng lực, chất lượng, đổi mới sáng tạo và khả năng chống chịu. Đây là một thay đổi mang ý nghĩa chiến lược.

Trong nhiều thập kỷ, dòng vốn toàn cầu tìm đến Việt Nam chủ yếu nhờ chi phí lao động cạnh tranh và khả năng sản xuất quy mô lớn. Song thế giới hiện tại đã thay đổi mạnh dưới tác động của biến đổi khí hậu, đứt gãy chuỗi cung ứng và các tiêu chuẩn thương mại xanh ngày càng chặt chẽ.

Dòng vốn quốc tế đang chuyển hướng sang tìm kiếm các nền kinh tế có khả năng vận hành minh bạch, quản trị bền vững và kiểm soát rủi ro tốt hơn.

Dòng vốn quốc tế đang chuyển hướng sang các nền kinh tế minh bạch, quản trị bền vững và kiểm soát rủi ro tốt.

Theo bà Wallace, minh bạch thông tin, quản trị doanh nghiệp và lộ trình chuyển đổi đáng tin cậy sẽ trở thành điều kiện sống còn để thu hút vốn quốc tế cũng như duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

"Chúng tôi không yêu cầu sự hoàn hảo ngay từ đầu. Thay vào đó, chúng tôi tìm kiếm tinh thần sẵn sàng thay đổi và cải thiện theo thời gian. Với chúng tôi, ESG được đại diện qua tính minh bạch, quản trị vững chắc và gắn kết chủ động với các bên liên quan. Những công ty cam kết thực hiện các trụ cột này sẽ chứng minh được họ sẵn sàng mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế phù hợp với các tiêu chuẩn ESG”, ông Craig Martin, Chủ tịch điều hành Dynam Capital chia sẻ.

Nhìn rộng hơn, điều đang diễn ra không chỉ là sự thay đổi trong tiêu chuẩn đầu tư. Đây là một cuộc tái định nghĩa về năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chính vì vậy, ESG hiện nay đang được xem như một trong các điều kiện để doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường Liên minh châu Âu (EU) và nhiều thị trường khó tính khác trên toàn cầu. Nếu trước đây doanh nghiệp xem ESG như một khoản chi phí phát sinh để đáp ứng yêu cầu từ đối tác quốc tế thì nay đang trở thành tấm giấy thông hành của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các quy định mới của châu Âu như CBAM, EUDR hay CSDDD đang tạo ra một mặt bằng thương mại mới. Tại mặt bằng đó, khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát phát thải, minh bạch dữ liệu và quản trị lao động sẽ quyết định doanh nghiệp có được tham gia chuỗi giá trị quốc tế hay không.

ESG được nhiều chuyên gia đánh giá là "tấm vé" thông hành để gia nhập các thị trường khó tính. Ảnh: Hoàng Anh

ESG và bài kiểm tra năng lực quản trị

Chia sẻ trong 2026 Vietnam ESG Investor Conference, bà Hanna Pors, Phó tổng Lãnh sự quán Hà Lan nhận định, sự thiếu hụt nhận thức và hiểu biết về luật pháp là khoảng cách lớn nhất mà doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt.

Dù vậy, bà trấn an, các quy định của EU đang được điều chỉnh theo hướng hợp lý hơn để doanh nghiệp có thời gian thích nghi, do đó các doanh nghiệp không cần lo lắng thái quá.

Ở góc nhìn của một nhà đầu tư, ông Bùi Quang Duy, Phó giám đốc Toàn cầu của Công ty quản lý quỹ toàn cầu ResponsAbility khẳng định, ESG là công cụ quản trị rủi ro thiết yếu. Lúc này, thách thức lớn nhất nằm ở việc xác định cách thức đo lường và thực thi. Ông nhấn mạnh vai trò của tài chính hỗn hợp và hỗ trợ kỹ thuật trong việc giúp doanh nghiệp chuyển đổi với mục tiêu cuối cùng là xây dựng năng lực thể chế cho doanh nghiệp.

Điều cần lưu ý là doanh nghiệp không cần bắt đầu bằng các kế hoạch quá lớn mà nên hành động từng bước, xây dựng năng lực thực thi và từng bước tích lũy dữ liệu vận hành.

Tư duy này phản ánh một thực tế đáng chú ý của giai đoạn hiện nay. ESG đang được kéo ra khỏi phạm vi của truyền thông thương hiệu để đi vào trung tâm vận hành doanh nghiệp.

Với ông Tom Bollaert, Giám đốc vận hành Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C, tính bền vững thực chất chính là năng suất. Theo ông, bài toán cốt lõi không nằm ở việc chi bao nhiêu tiền cho các dự án xanh. Điều quan trọng là cam kết của lãnh đạo và khả năng tổ chức nguồn lực một cách nhất quán.

Nhận định này phản ánh khá rõ áp lực hiện nay của doanh nghiệp Việt Nam. Sau nhiều năm tăng trưởng nhờ tốc độ và sự linh hoạt, nền kinh tế đang bước vào giai đoạn đòi hỏi năng lực quản trị phức tạp hơn rất nhiều. Các doanh nghiệp cần khả năng đo lường, truy xuất, quản trị dữ liệu và tiêu chuẩn hóa hệ thống vận hành ở quy mô lớn hơn trước.

Vì vậy, bản chất sâu xa của ESG trong giai đoạn mới không chỉ nằm ở môi trường hay trách nhiệm xã hội. Đây đang là một cuộc nâng cấp về năng lực quản trị của cả doanh nghiệp lẫn nền kinh tế.

Ở một góc nhìn nhân văn, CEO Biti's Vưu Lệ Quyên tư duy về doanh nghiệp thông qua mô hình "3P" (hiệu quả công ty, con người, hành tinh) và khẳng định rằng các doanh nghiệp nên quay lại với mục đích cốt lõi cũng như các giá trị văn hóa tốt đẹp sẵn có để khai thác tiềm năng con người.

Bà nhấn mạnh, sự bền vững là việc gắn kết sứ mệnh doanh nghiệp với hạnh phúc của nhân viên và trách nhiệm với cộng đồng một cách đầy ý nghĩa.