WHO cảnh báo nóng về số ca mắc ung thư sẽ tăng gần gấp đôi vào năm 2050

Hiện nay, ung thư đã trở thành nguyên nhân gây tử vong cao thứ hai trên thế giới, chỉ xếp sau bệnh tim mạch. Căn bệnh quái ác này không chỉ cướp đi sinh mạng của gần 10 triệu người mỗi năm, mà còn là gánh nặng về cả thể chất, tinh thần lẫn tài chính lên vai hàng triệu gia đình.

Thậm chí, theo báo cáo mới nhất từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số ca mắc ung thư mới trên toàn cầu đang đứng trước nguy cơ tăng gần gấp đôi trong những thập kỷ tới. Cụ thể, nếu các quốc gia không khẩn cấp hành động, con số này dự kiến sẽ nhảy vọt từ mức khoảng 20,6 triệu ca/năm ở thời điểm hiện tại lên tới gần 35 triệu ca vào năm 2050.

Báo cáo mang tên Global Status Report on Cancer 2026, do WHO phối hợp thực hiện cùng Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế, còn chỉ ra một thực trạng đáng báo động. Theo đó, có đến 92% dân số thế giới sẽ phải đối mặt với ảnh hưởng từ ung thư, dù là trực tiếp mắc bệnh hay có người thân chịu ảnh hưởng.

Ước tính, cứ 5 người trên thế giới thì sẽ có một người phải chống chọi với căn bệnh này trong cuộc đời của họ. Sự gia tăng chóng mặt của số ca bệnh chủ yếu bắt nguồn từ tình trạng già hóa dân số, lối sống thiếu lành mạnh cùng với các yếu tố môi trường ngày càng nghiêm trọng.

Điều đáng nói là gần 4 trong 10 ca mắc ung thư hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu chúng ta kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, lười vận động, chế độ ăn uống kém, hoặc chủ động phòng ngừa một số tình trạng nhiễm trùng phổ biến như virus HPV, viêm gan B và C.

Ước tính, cứ 5 người trên thế giới thì sẽ có một người phải chống chọi với căn bệnh này trong cuộc đời của họ. Ảnh: Brett Coomer/Getty Images

Một trong những khía cạnh nhức nhối nhất được báo cáo thẳng thắn nhìn nhận chính là sự bất bình đẳng sâu sắc và ngày càng phân hóa rõ rệt trong công tác phòng chống ung thư.

Minh chứng rõ nhất nằm ở tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân ung thư vú. Trong khi con số này vượt quá 85% tại các quốc gia có thu nhập cao thì ở những nước nghèo, tỷ lệ đó lại rơi xuống dưới mức 30%.

Sự chênh lệch này cũng xuất hiện trong khả năng tiếp cận các loại thuốc điều trị thiết yếu. Tỷ lệ này dao động từ 68% đến 94% tại các nước giàu, nhưng lại tụt dốc đáng kể, chỉ còn khoảng 9% đến 54% ở những quốc gia có thu nhập thấp và trung bình thấp.

Đáng lo ngại hơn, hơn 2/3 số quốc gia trên thế giới vẫn chưa đưa các dịch vụ chăm sóc và điều trị ung thư vào danh mục bảo hiểm y tế toàn dân, buộc rất nhiều bệnh nhân phải ngậm ngùi bỏ dở quá trình điều trị giữa chừng vì chi phí quá vượt tầm tay.

Dù thế giới đã ghi nhận một số tín hiệu tích cực như tỷ lệ hút thuốc lá giảm 27% kể từ năm 2010, độ phủ vaccine ngừa HPV và viêm gan được nâng cao, cùng với việc 82% quốc gia đã xây dựng kế hoạch kiểm soát ung thư quốc gia, điều đó vẫn chưa đủ để thay đổi bức tranh tổng thể.

Tốc độ cải thiện hiện vẫn quá chậm so với đà tăng trưởng nhanh chóng của bệnh tật, đặc biệt khi các yếu tố nguy cơ mới như tình trạng béo phì và ô nhiễm không khí đang ngày càng lan rộng.

Một trong những khía cạnh nhức nhối nhất được báo cáo thẳng thắn nhìn nhận chính là sự bất bình đẳng sâu sắc và ngày càng phân hóa rõ rệt trong công tác phòng chống ung thư. Ảnh: Getty Images for Fight Colorectal Cancer

Trước tình hình này, Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh ung thư là một căn bệnh mang tính cá nhân sâu sắc và chạm đến gần như mọi người. Tuy nhiên, ông khẳng định việc sống sót hay không tuyệt đối không bao giờ nên phụ thuộc vào nơi sinh ra hay mức thu nhập.

Do đó, WHO khẩn thiết kêu gọi các quốc gia cần thay đổi tư duy, chuyển dịch sang phương thức tiếp cận lấy người bệnh và cộng đồng làm trung tâm. Các giải pháp cần thực hiện ngay bao gồm việc tích hợp dịch vụ điều trị ung thư vào bảo hiểm y tế toàn dân, tăng cường bảo vệ xã hội cho bệnh nhân cùng gia đình, đồng thời định hướng công tác nghiên cứu và đổi mới sáng tạo theo nhu cầu thực tế của sức khỏe công cộng.

Giám đốc Tedros cũng nhấn mạnh, những quyết định được đưa ra ngày hôm nay sẽ trực tiếp quyết định gánh nặng ung thư mà thế hệ tương lai phải gánh chịu. Nếu không thể đồng lòng hành động một cách kiên quyết và thống nhất ngay từ bây giờ, thế giới chắc chắn sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng y tế quy mô lớn chưa từng có trong vòng 25 năm tới.