World Cup 2026 gây ô nhiễm kỷ lục

Một báo cáo vừa cảnh báo rằng, giải đấu tại Mỹ, Canada và Mexico có thể tạo ra lượng khí thải gấp đôi so với các kỳ trước.

World Cup 2026, được tổ chức tại Mỹ, Canada và Mexico, có thể trở thành giải đấu gây ô nhiễm nhất trong lịch sử bóng đá. Đó là lời cảnh báo từ báo cáo "Điểm mù khí hậu" của Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA), một báo cáo nêu rõ cách thức thể thức mở rộng, phạm vi địa lý và sự phụ thuộc vào vận tải hàng không sẽ làm gia tăng mạnh tác động đến khí hậu.

Theo nghiên cứu do Viện Thời tiết Mới thực hiện, World Cup 2026 sẽ tạo ra ít nhất 9 triệu tấn CO2 tương đương, gần gấp đôi mức trung bình của các giải đấu được tổ chức từ năm 2010 đến năm 2022, vốn chỉ khoảng 4,7 triệu tấn. Trong các kịch bản rộng hơn, con số này có thể tăng lên 15 triệu tấn, khiến sự kiện này trở thành một trong những sự kiện gây ô nhiễm nhất trong lịch sử thể thao.

Nhiều đội, trận đấu hơn, nhiều khí thải hơn

Một trong những yếu tố chính là sự thay đổi về thể thức. Giải vô địch bóng đá thế giới 2026 sẽ có 48 đội tham gia và 104 trận đấu, tăng 63% so với các kỳ trước. Sự mở rộng này đồng nghĩa với việc di chuyển nhiều hơn, lượng người hâm mộ đông hơn và áp lực lớn hơn lên cơ sở hạ tầng. Báo cáo nhấn mạnh rằng sự tăng trưởng này sẽ dẫn đến sự gia tăng đáng kể lượng khí thải, đặc biệt là từ hàng không, vốn đã là nguồn gây ô nhiễm chính của giải đấu.

Các cầu thủ Na Uy uống nước trong giờ nghỉ. Ảnh: Joshua Brown

Vấn đề quan trọng nhất là hậu cần. Không giống như các giải đấu khác tập trung ở một quốc gia duy nhất, Giải vô địch bóng đá thế giới 2026 sẽ được tổ chức tại 16 thành phố trải rộng khắp lục địa Bắc Mỹ, cách nhau hàng nghìn km.

Điều này có nghĩa là các đội tuyển, nhà báo và hàng triệu người hâm mộ sẽ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào máy bay. Trên thực tế, báo cáo ước tính rằng vận tải hàng không sẽ tạo ra hơn 7,7 triệu tấn CO2. Ngoài ra, lượng khí thải liên quan đến các chuyến bay có thể tăng từ 160% đến 325% so với các giải đấu trước đây, khẳng định vận tải là vấn đề khí hậu chính của sự kiện này.

Một mô hình khó biện minh

Mặc dù giải đấu sẽ không đòi hỏi việc xây dựng hàng loạt các sân vận động mới, điều này phần nào làm giảm tác động của nó, báo cáo lập luận rằng vấn đề thực sự nằm ở cấu trúc: một mô hình thi đấu ngày càng lớn hơn, toàn cầu hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào việc di chuyển đường dài. Điều này càng trở nên trầm trọng hơn do thiếu các lựa chọn thay thế bền vững. Không giống như châu Âu hay châu Á, Bắc Mỹ không có mạng lưới đường sắt cao tốc rộng khắp, điều này sẽ giúp giảm lượng khí thải carbon của giao thông vận tải.

Một cổ động viên trẻ uống nước trong buổi tập luyện của đội tuyển Na Uy. Ảnh: Joshua Brown

Báo cáo cũng đặt ra câu hỏi về chiến lược khí hậu của FIFA, cáo buộc tổ chức này có "điểm mù" khi nói đến khủng hoảng môi trường. Theo các tác giả, có một khoảng cách rõ ràng giữa các cam kết về tính bền vững của tổ chức và thực tế các quyết định của họ, chẳng hạn như mở rộng giải đấu hoặc lựa chọn các thành phố đăng cai nằm rải rác. Họ cảnh báo rằng, World Cup 2026 có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng khí hậu, vào thời điểm mà thế giới đang kêu gọi cắt giảm lượng khí thải khẩn cấp.

FIFA nói gì?

Về phần mình, FIFA khẳng định rằng World Cup 2026 sẽ đi kèm với một chiến lược bền vững tập trung vào việc giảm thiểu tác động đến môi trường và để lại một "di sản tích cực" cho các thành phố đăng cai. Trên trang web của mình, tổ chức này cho biết sẽ thúc đẩy các tiêu chuẩn xây dựng bền vững trong các sân vận động và cơ sở hạ tầng tạm thời, khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng và tìm cách cắt giảm chất thải, tiêu thụ năng lượng và khí thải liên quan đến giải đấu.

Báo cáo cũng khẳng định các thành phố đăng cai sẽ đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện các biện pháp khí hậu dài hạn và thúc đẩy các hoạt động bền vững hơn ngoài khuôn khổ giải đấu. Tuy nhiên, báo cáo, được thực hiện với sự hợp tác của các nhà khoa học vì trách nhiệm toàn cầu, Quỹ Bảo vệ Môi trường và Mạng lưới Hành động Thể thao vì Khí hậu, cảnh báo rằng những biện pháp này khó có thể bù đắp được tác động mang tính cấu trúc của giải đấu.

Thời tiết cực đoan trở nên thường xuyên và dữ dội hơn

Các nhà khoa học khí hậu đang kêu gọi FIFA và người hâm mộ “nhận ra rằng không có khía cạnh nào của xã hội không bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu”. Mùa hè này, World Cup sẽ trở lại Bắc Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 1994. Rất nhiều điều đã thay đổi trong 32 năm qua khi thời tiết cực đoan trở nên thường xuyên và dữ dội hơn, do biến đổi khí hậu do con người gây ra.

“Giải vô địch bóng đá thế giới năm 1994 có thể không quá xa vời với nhiều người trưởng thành ngày nay, nhưng một nửa sự thay đổi khí hậu do con người gây ra đã xảy ra kể từ đó”, Tiến sĩ Friederike Otto, Giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Hoàng gia London, Anh và đồng sáng lập của World Weather Attribution (WWA), Anh, một nỗ lực quốc tế nhằm phân tích và truyền đạt ảnh hưởng có thể có của biến đổi khí hậu đối với các hiện tượng thời tiết cực đoan, cho biết.

Hoa Kỳ vừa trải qua giai đoạn 12 tháng nóng nhất trong lịch sử ghi nhận của NOAA, làm dấy lên lo ngại về sự an toàn của cầu thủ và khán giả trong suốt giải đấu, sẽ diễn ra tại 16 thành phố trên khắp Canada, Hoa Kỳ và Mexico. Việc các trận đấu được tổ chức rải rác có thể khiến các cầu thủ gặp khó khăn đặc biệt khi phải đối mặt với điều kiện khí hậu biến đổi thất thường, theo các nhà phân tích tại WWA. Một báo cáo mới của tổ chức này cảnh báo rằng, nguy cơ nắng nóng cực độ trong các trận đấu đã tăng gấp đôi ở một số địa điểm kể từ năm 1994. Điều này đã buộc các nhà tổ chức phải đưa ra các biện pháp an toàn như lùi giờ thi đấu và bắt buộc nghỉ giải lao để làm mát - nhưng cả người hâm mộ và cầu thủ vẫn có thể phải chịu đựng nhiệt độ nguy hiểm tại một số lượng đáng kể các trận đấu, báo cáo cảnh báo. Tình trạng căng thẳng do nhiệt có thể ảnh hưởng đến 1/4 tư số trận đấu World Cup.

Theo WWA, nhiệt độ dự kiến sẽ vượt quá 26oC (nhiệt độ bầu ướt toàn cầu - WBGT) trong khoảng 1/4 số trận đấu, tạo ra mức độ căng thẳng do nhiệt đáng kể. WBGT tính đến nhiệt độ không khí, độ ẩm, tốc độ gió và ánh sáng mặt trời để đánh giá tác động của nhiệt độ lên cơ thể con người.

Xác suất mỗi trận đấu World Cup 2026 diễn ra ở nhiệt độ từ 28 độ C trở lên. Ảnh WWA

“Một ngày 30oC trong điều kiện khô ráo, có gió nhẹ rất khác so với một ngày 30oC với độ ẩm cao, nắng gắt và ít gió”, Tiến sĩ Chris Mullington, bác sĩ gây mê kiêm giảng viên lâm sàng cao cấp danh dự tại ICL giải thích. “Độ ẩm cao làm giảm sự bay hơi của mồ hôi, hạn chế cơ chế làm mát chính của cơ thể”.

Nguy cơ căng thẳng do nhiệt ở mức WBGT 26oC được coi là từ trung bình đến cao, đặc biệt là trong các hoạt động gắng sức như thể thao chuyên nghiệp, cần có các biện pháp phòng ngừa để tránh các bệnh liên quan đến nhiệt. Trong những điều kiện này, “hiệu suất của cầu thủ có thể bị ảnh hưởng”, Tiến sĩ Mullington cho biết. Trong nỗ lực giảm thiểu rủi ro, FIFA đã thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Giảm thiểu và Quản lý Bệnh do Nhiệt, và lực lượng này đã công bố các giờ nghỉ giải lao bắt buộc ba phút để bổ sung nước giữa mỗi hiệp đấu, chia trận đấu thành bốn hiệp.

Trong một bức thư ngỏ do Viện nghiên cứu New Weather Institute và mạng lưới Cool Down - Sport for Climate Action Network phối hợp thực hiện, các chuyên gia về sức khỏe, hiệu suất thể thao và khí hậu đã cảnh báo rằng những giờ nghỉ này "quá ngắn để có tác động đáng kể đến việc bù nước và làm mát cơ thể".

Khoảng 5 trận đấu dự kiến sẽ được diễn ra trong điều kiện nhiệt độ 28oC, mức nhiệt độ mà Liên đoàn Cầu thủ Bóng đá Chuyên nghiệp toàn cầu, FIFPRO, cho là không an toàn và khuyến cáo nên hoãn lại. Tiến sĩ Mullington cho biết: “Say nắng, dạng bệnh do nhiệt nghiêm trọng nhất, có thể đe dọa đến tính mạng, và người già cũng như những người có bệnh nền đặc biệt dễ bị tổn thương”.

Những trận đấu có nguy cơ bị ảnh hưởng?

Một số sân vận động có nguy cơ cao không có điều hòa không khí, bao gồm cả sân vận động ngoài trời MetLife ở New York, nơi sẽ diễn ra trận chung kết World Cup. Theo WWA, nguy cơ bị gián đoạn do nhiệt độ cao tại địa điểm này đã tăng tới 50% kể từ World Cup 1994.

“Có nguy cơ rất thực tế là chúng ta sẽ phải đối mặt với các trận đấu diễn ra trong điều kiện không an toàn cho cầu thủ và người hâm mộ”, Tiến sĩ Joyce Kimutai, cộng tác viên nghiên cứu về thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu tại ICL cảnh báo.

Một trong những địa điểm chịu ảnh hưởng nhiều nhất là sân vận động ngoài trời Miami, nơi theo WWA, có nguy cơ "gần như chắc chắn" vượt quá 26oC, và dự kiến sẽ tổ chức một trận tứ kết và trận tranh huy chương đồng. Bất chấp những nỗ lực giảm thiểu rủi ro do nắng nóng bằng cách lùi giờ thi đấu, Sân vận động Kansas City vẫn tiềm ẩn nguy cơ cao.

Ví như, trận đấu giữa Hà Lan và Tunisia có 7% khả năng vượt quá ngưỡng 28oC và 25% khả năng vượt quá 26oC - dù trận đấu bắt đầu lúc 6 giờ chiều. Sân vận động này cũng sẽ tổ chức một trận tứ kết. Sân vận động Philadelphia, nơi sẽ tổ chức một trận đấu vòng loại trực tiếp vào Ngày Quốc khánh Mỹ cũng như 5 trận đấu vòng bảng, cũng được cảnh báo là có nguy cơ cao.

Dallas, Texas, có xác suất gần như chắc chắn vượt quá 28oC WBGT. Do đó, người hâm mộ ăn mừng bên ngoài Sân vận động AT&T có điều hòa, nơi sẽ tổ chức nhiều trận đấu bao gồm cả hai trận bán kết, có thể gặp nguy cơ cao bị say nắng.

Nắng nóng ở mức độ “hủy bỏ”

Nếu nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, các mô hình khí hậu của WWA cho thấy nắng nóng nguy hiểm tại các địa điểm tiềm năng đăng cai World Cup sẽ tiếp tục trầm trọng hơn.

Tổ chức này cảnh báo rằng, nếu không có các biện pháp thích ứng đáng kể như phổ biến điều hòa không khí, việc tổ chức các trận đấu bóng đá trong mùa hè ở bán cầu bắc sẽ ngày càng trở nên nguy hiểm cho cả cầu thủ và khán giả. Theo Tiến sĩ Otto: “Việc trận chung kết World Cup -đối mặt với nguy cơ không nhỏ bị hủy bỏ do nắng nóng gay gắt cần phải là lời cảnh tỉnh cho FIFA và người hâm mộ, nhấn mạnh sự cần thiết cấp bách phải nhận ra rằng, không có khía cạnh nào của xã hội không bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu”.

Với việc người hâm mộ bóng đá tham gia các cuộc tụ tập ngoài trời, các biện pháp thích ứng là không đủ để đảm bảo an toàn, WWA cảnh báo. Tổ chức này kêu gọi chuyển đổi nhanh chóng khỏi việc đốt nhiên liệu hóa thạch để giảm thiểu những nguy hiểm của biến đổi khí hậu.

Khi World Cup 2026 khởi tranh, các nhà hoạt động vì quyền lợi người lao động và các học giả cảnh báo rằng, những người lao động tham gia tổ chức giải đấu có thể phải đối mặt với những rủi ro nghiêm trọng liên quan đến nắng nóng.

“Thời tiết sẽ cực kỳ nóng, và bạn không thể để người lao động không được bảo vệ, nếu không sẽ phải đối mặt với rất nhiều thương tích”, Jonathan Alingu, đồng giám đốc điều hành của Central Florida Jobs With Justice, tổ chức đã kêu gọi bảo vệ người lao động tại các trận đấu ở Miami, Mỹ cho biết.