Xã Ninh Hải: Hướng tới nâng cao giá trị hạt muối

Nghề làm muối ở xã Ninh Hải, tỉnh Khánh Hòa đã gắn bó với bao thế hệ diêm dân. Không chỉ tạo sinh kế cho hàng trăm hộ dân, những cánh đồng muối trắng còn là lợi thế đặc thù để địa phương phát triển kinh tế theo hướng nâng cao giá trị, từ sản xuất muối sạch, chế biến sâu đến khai thác du lịch trải nghiệm.

Giữ lửa nghề làm muối

Diêm dân thu hoạch muối tại xã Ninh Hải.

Mặt trời vừa nhô lên khỏi biển, cũng là lúc những cánh đồng muối ở các thôn: Khánh Hội, Tri Thủy 2, Phương Cựu 1... bắt đầu nhộn nhịp. Trên những ô kết tinh lấp lánh, từng lớp muối trắng được diêm dân cào thành hàng ngay ngắn. Giữa cái nắng như đổ lửa, người làm muối vẫn cần mẫn với công việc đã gắn bó hàng chục năm, bởi với họ, hạt muối không chỉ là kế sinh nhai mà còn là nghề của cha ông để lại.

Với điều kiện khí hậu khô nóng, số giờ nắng cao và vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, xã Ninh Hải có nhiều lợi thế để phát triển nghề muối. Hiện toàn xã có 1.145ha sản xuất muối, trong đó 480ha muối thủ công với 494 hộ dân và 665ha muối công nghiệp; tạo việc làm cho khoảng 890 lao động. 6 tháng đầu năm, sản lượng muối đạt hơn 100.000 tấn, trong đó muối thủ công gần 45.000 tấn, giá bán bình quân khoảng 1,2 triệu đồng/tấn. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu, trong khi diện tích muối trải bạt mới chiếm gần 19% diện tích muối thủ công.

Nhằm nâng cao chất lượng và giá trị hạt muối, nhiều diêm dân trên địa bàn xã đã chủ động thay đổi phương thức sản xuất, đầu tư và ứng dụng kỹ thuật mới, từng bước thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Là một trong những hộ sản xuất muối đạt hiệu quả kinh tế cao ở địa phương, ông Bùi Hóa (thôn Khánh Hội) cho biết, mỗi năm gia đình thu hoạch hơn 1.200 tấn muối, doanh thu gần 1 tỷ đồng và tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động địa phương. Theo ông, muốn gắn bó lâu dài với nghề, người làm muối phải chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm để có đầu ra ổn định và giá trị cao hơn.

Diêm dân xã Ninh Hải sản xuất muối trên nền bạt.

Tại Cơ sở Muối sạch Tân Tiến (thôn Tri Thủy 2), bà Trần Thị Tân là một trong những hộ tiên phong chuyển đổi sang sản xuất muối trên nền bạt. Đến nay, toàn bộ 8ha ruộng muối của gia đình bà đã được cải tạo theo mô hình này, cho sản lượng bình quân 10 - 15 tấn/ha/vụ. Theo bà Tân, tuy chi phí đầu tư ban đầu cao hơn so với phương pháp truyền thống, nhưng đổi lại thời gian kết tinh muối rút ngắn còn khoảng 5 ngày/lần thu hoạch, hạt muối trắng, sạch, không lẫn tạp chất và giảm đáng kể chi phí nhân công nhờ áp dụng máy móc ở một số công đoạn. Làm muối trải bạt không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giúp đầu ra thuận lợi hơn vì đáp ứng được yêu cầu của thị trường đối với muối sạch.

Nhiều cơ sở sản xuất trên địa bàn xã Ninh Hải cũng đang từng bước chuyển đổi phương thức làm muối theo hướng sạch, hiện đại nhằm nâng cao giá trị hạt muối.

Tập trung mở rộng diện tích muối trải bạt

Theo UBND xã Ninh Hải, đến nay, diện tích sản xuất muối trải bạt trên địa bàn mới đạt 90ha trên tổng số 480ha muối thủ công, tương đương 18,75% diện tích. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, địa phương đang từng bước triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững.

Ông Bùi Hóa bên ruộng muối của gia đình.

Ông Lê Thành Tâm - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Ninh Hải cho biết: “Xã có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên để phát triển nghề muối chất lượng cao. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu nên giá trị gia tăng còn thấp. Thời gian tới, xã sẽ tập trung mở rộng diện tích muối trải bạt, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, xây dựng thương hiệu, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và phát triển các sản phẩm OCOP từ muối nhằm nâng cao giá trị hạt muối và phát triển nghề theo hướng bền vững”.

Thực tế cho thấy, Ninh Hải không chỉ có lợi thế về vùng nguyên liệu mà còn hình thành chuỗi sản xuất khá hoàn chỉnh. Ngoài 494 hộ làm muối thủ công, còn có 3 doanh nghiệp sản xuất muối công nghiệp, 9 lò chế biến muối tinh và muối I-ốt. 6 tháng đầu năm 2026, địa phương đã chế biến 1.180 tấn muối, trong đó 950 tấn muối tinh và 230 tấn muối I-ốt. Đây là nền tảng thuận lợi để từng bước phát triển các dòng sản phẩm có giá trị cao phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Ông NGUYỄN KHẮC HÒA - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Ninh Hải: Địa phương xác định nghề muối không chỉ là sinh kế của người dân mà còn là lợi thế đặc trưng để phát triển kinh tế biển. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành rà soát quy hoạch vùng sản xuất, hỗ trợ người dân mở rộng mô hình muối sạch, tăng cường liên kết với doanh nghiệp nhằm hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Địa phương cũng sẽ từng bước gắn cánh đồng muối với phát triển du lịch trải nghiệm, xây dựng thương hiệu muối Ninh Hải trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Bên cạnh chế biến sâu, nhiều ý kiến cũng cho rằng cánh đồng muối Ninh Hải có thể trở thành điểm đến du lịch trải nghiệm đặc sắc. Những cánh đồng muối trắng trải dài, hình ảnh diêm dân lao động giữa nắng gió hay các sản phẩm thủ công từ muối đều là tài nguyên độc đáo nếu được đầu tư khai thác đúng hướng.