FIFA kiếm bộn tiền khi Messi, Harry Kane ra sân

FIFA được dự báo thu về hàng tỷ USD từ việc bán vé và các gói dịch vụ khách sạn của World Cup 2026, khi quá trình chuyển mình của cơ quan quản lý bóng đá thế giới thành một "cỗ máy kiếm tiền" dưới thời Chủ tịch Gianni Infantino đạt đến quy mô chưa từng có.

Tuy nhiên, nhiều người vẫn đặt câu hỏi về cách FIFA sử dụng nguồn tiền này cũng như mức độ minh bạch trong hoạt động tài chính của tổ chức, theo Financial Times.

Doanh thu không ngừng tăng qua các kỳ World Cup

Cơ quan quản lý bóng đá thế giới kỳ vọng chu kỳ tài chính 4 năm kết thúc bằng kỳ World Cup mùa hè năm nay sẽ tạo ra tổng doanh thu khoảng 13 tỷ USD, trong đó riêng World Cup 2026 tại Mỹ, Mexico và Canada dự kiến đóng góp 8,9 tỷ USD. Con số này cao hơn 72% so với chu kỳ trước, gắn với World Cup Qatar 2022, và gấp đôi mức doanh thu 6,4 tỷ USD của chu kỳ 2015-2018.

Doanh thu thực tế thậm chí có thể còn cao hơn, bởi FIFA từng vượt dự báo doanh thu kì World Cup Qatar 2022 tới hơn 1 tỷ USD.

Quay lại chu kỳ 2007-2010, gắn với World Cup Nam Phi 2010, báo cáo tài chính của FIFA ghi nhận doanh thu 4,19 tỷ USD cùng 631 triệu USD thặng dư.

Đến giai đoạn 2011-2014, FIFA ghi nhận thặng dư 338 triệu USD, trên cơ sở tổng doanh thu đạt 5,7 tỷ USD và tổng chi phí ở mức 5,38 tỷ USD.

Trong thời kỳ gắn với World Cup Nga 2018, báo cáo tài chính FIFA cho biết doanh thu của toàn bộ chu kỳ tài chính 2015-2018 đạt 6,4 tỷ USD, vượt 765 triệu USD so với ngân sách đề ra và là mức doanh thu kỷ lục của tổ chức tại thời điểm đó.

Đáng chú ý sau đó, kỳ FIFA World Cup Qatar 2022 đã vượt xa mọi kỳ vọng, cả trên sân cỏ lẫn ngoài sân cỏ. Bên cạnh lễ hội bóng đá kéo dài 29 ngày tại Qatar, giải đấu còn là động lực chính tạo nên những kết quả tài chính tích cực mà FIFA ghi nhận vào cuối chu kỳ. Trong suốt giai đoạn 2019-2022, doanh thu của FIFA duy trì đà tăng trưởng ổn định, bất chấp những tác động của đại dịch đối với nền kinh tế toàn cầu. FIFA ghi nhận doanh thu kỷ lục 7,5 tỷ USD, tăng 18% so với chu kỳ 2015-2018, đồng thời cao hơn 18% so với mức doanh thu được dự toán cho toàn bộ chu kỳ.

DOANH THU CỦA FIFA QUA CÁC KỲ

Đơn vị: Tỷ USD (Doanh thu 2023-2026 là dự kiến)

Nguồn dữ liệu: BCTC FIFA

Các chuyên gia nhận định động lực của mức tăng trưởng trong chu kỳ 2023-2026 một phần đến từ việc FIFA mở rộng quy mô World Cup từ 64 lên 104 trận đấu, đồng thời giá vé và các khoản phí giao dịch vé trên thị trường thứ cấp cũng tăng mạnh.

Bên cạnh đó, FIFA dự kiến thu gần 4 tỷ USD từ bản quyền truyền hình của World Cup 2026 và khoảng 1,8 tỷ USD từ các hợp đồng tài trợ, bao gồm thỏa thuận với tập đoàn dầu khí Saudi Aramco. Mức doanh thu từ tài trợ này gấp đôi so với chu kỳ trước.

Một số chuyên gia thậm chí cho rằng doanh thu thực tế của FIFA có thể còn cao hơn đáng kể. Ông Richard Sheehan, Giáo sư Tài chính tại Đại học Notre Dame, ước tính FIFA cuối cùng có thể thu về hơn 7 tỷ USD từ hoạt động bán vé và các khu vực khán đài VIP.

Đối với World Cup lần này, FIFA ra mắt nền tảng chính thức để người hâm mộ mua bán lại vé. Tổ chức này thu phí 15% từ cả người mua lẫn người bán đối với mọi giao dịch. Điều đó đồng nghĩa với việc cứ mỗi 1.000 USD tiền vé được giao dịch lại trên nền tảng, FIFA thu thêm 300 USD tiền phí.

Nguồn thu từ World Cup được sử dụng để tài trợ cho hoạt động của FIFA trong phần còn lại của chu kỳ tài chính 4 năm. Trong khi đó, một phần doanh thu cũng sẽ được dùng để bổ sung quỹ dự trữ, vốn đã giảm từ 3,9 tỷ USD sau World Cup Qatar 2022 xuống còn 2,7 tỷ USD vào cuối tháng 12/2025. FIFA hiện vận hành theo kế hoạch ngân sách với mục tiêu thặng dư khoảng 100 triệu USD cho mỗi chu kỳ tài chính.

Chi phí xem World Cup 2026 cao ngất ngưởng

Cách tiếp cận ngày càng thiên về thương mại của FIFA cũng vấp phải làn sóng chỉ trích mạnh mẽ. Các nhóm cổ động viên ước tính chi phí để theo chân một đội tuyển đến trận chung kết World Cup 2026 cao gấp 5 lần so với World Cup 2022. Họ còn cáo buộc ban tổ chức đã đi ngược lại những giá trị truyền thống của giải đấu.

Trong khi đó, Tổng chưởng lý bang New York và bang New Jersey đã mở các cuộc điều tra về điều mà họ mô tả là mức giá vé "cao đến mức phi lý".

Các nhóm cổ động viên ước tính chi phí để theo chân một đội tuyển đến trận chung kết World Cup 2026 cao gấp 5 lần so với World Cup 2022. Ảnh: Reuters.

Ông Ronan Evain, Giám đốc Hiệp hội cổ động viên châu Âu, cho rằng ở các tổ chức thể thao, nhiệm vụ của bộ phận tiếp thị và bán vé là tạo ra càng nhiều doanh thu càng tốt. Vì vậy, họ sẽ nghĩ ra những kế hoạch để nâng giá vé lên. Tuy nhiên, vai trò của ban lãnh đạo là phải tạo ra sự cân bằng và dưới thời Gianni Infantino, sự cân bằng đó đã không tồn tại.

Trước những chỉ trích về giá vé, FIFA phản hồi bằng cách bổ sung một số lượng hạn chế vé có giá thấp hơn, song khẳng định chính sách bán vé của tổ chức phù hợp với mặt bằng giá của các sự kiện quy mô lớn tại địa phương.

Quyết định mở rộng quy mô World Cup cũng gây nhiều tranh cãi và trở thành một phần trong đơn khiếu nại pháp lý nhằm vào FIFA do FIFPRO (Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Thế giới) và European Leagues (tổ chức đại diện cho các giải vô địch quốc gia ở châu Âu) đệ trình. Hai tổ chức này cáo buộc FIFA đã lợi dụng quyền lực quản lý của mình để thúc đẩy các lợi ích thương mại, trong khi đặt gánh nặng lên các cầu thủ và các giải đấu quốc nội.

Chưa dừng lại, FIFA cũng đang đối mặt với nhiều chất vấn về cách tổ chức này sử dụng nguồn tiền thu được. Chi phí tổ chức riêng cho World Cup 2026 được ước tính vào khoảng 3,8 tỷ USD, bao gồm cả việc tăng tiền thưởng dành cho các đội tuyển tham dự.

Tuy nhiên, các thành phố đăng cai và chính phủ các nước chủ nhà vẫn phải gánh thêm nhiều khoản chi đáng kể cho an ninh, giao thông và tổ chức các khu vực cổ động cho người hâm mộ. Để bù đắp khoản thiếu hụt, một số thành phố và bang đã tăng mạnh giá vé tàu, làm dấy lên thêm nhiều phàn nàn từ người hâm mộ, trong khi một số địa phương khác buộc phải thu hẹp quy mô hoặc cắt giảm kế hoạch xây dựng các khu dành cho cổ động viên.

FIFA nhấn mạnh doanh thu từ World Cup được tái đầu tư nhằm hỗ trợ phát triển bóng đá nam, bóng đá nữ và bóng đá trẻ tại 211 liên đoàn thành viên. Ảnh: Reuters.

FIFA nhấn mạnh toàn bộ doanh thu từ World Cup được tái đầu tư nhằm hỗ trợ phát triển bóng đá nam, bóng đá nữ và bóng đá trẻ tại toàn bộ 211 liên đoàn thành viên, diễn ra liên tục trong suốt cả năm.

Dù vậy, các nhà phê bình cho rằng việc FIFA phân bổ mức hỗ trợ tài chính cố định cho mọi liên đoàn thành viên, bất kể quy mô hay dân số, chưa thực sự góp phần thúc đẩy sự phát triển của bóng đá tại những quốc gia đông dân như Ấn Độ hay Indonesia, đồng thời đặt câu hỏi về hiệu quả sử dụng các khoản tiền này.

Đáp lại, FIFA khẳng định mọi khoản đầu tư thông qua các liên đoàn thành viên đều được giám sát và kiểm toán thường xuyên bởi các đơn vị kiểm toán độc lập.

Tổ chức này cũng dẫn chứng rằng Cape Verde, một quốc gia có quy mô nhỏ, đã có thể giành quyền tham dự World Cup lần này nhờ nguồn hỗ trợ tài chính từ FIFA. Theo FIFA, nhiều liên đoàn thành viên sẽ không thể duy trì hoạt động nếu thiếu nguồn tài trợ của tổ chức.

FIFA cũng lưu ý Liên đoàn Bóng đá châu Âu (UEFA) đang áp dụng mô hình tương tự, theo đó mỗi liên đoàn thành viên có thể nhận tối đa 17 triệu euro (khoảng 19,4 triệu USD) trong mỗi chu kỳ 4 năm.

Đáng nói, việc phân bổ nguồn tài chính cũng là cách để FIFA củng cố sự ủng hộ của các liên đoàn thành viên trong những cuộc bỏ phiếu đối với các quyết định quan trọng. Ông Gianni Infantino đã tái đắc cử Chủ tịch FIFA vào năm 2023 mà không có đối thủ cạnh tranh, và nhiều khả năng sẽ tiếp tục được trao thêm một nhiệm kỳ 4 năm vào năm tới.

Trong khi đó, quyết định trao quyền đăng cai World Cup 2034 cho Arab Saudi đã được thông qua bằng hình thức biểu quyết đồng thuận trong một cuộc họp trực tuyến.