Xác định khả năng cân đối ngân sách, mức độ khó khăn và tính chất từng nhóm nhiệm vụ

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Rà soát tiêu chí chấm điểm vốn đối ứng

Các ĐBQH đánh giá cao sự chuẩn bị của Chính phủ và các cơ quan trong việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình chung, nhất là trong điều kiện thời gian chuẩn bị rất khẩn trương. Dự thảo Nghị quyết đã thể hiện rõ hướng đổi mới trong quản lý, phân bổ nguồn lực, tăng cường phân cấp và khắc phục những bất cập trong quá trình thực hiện các chương trình trong thời gian qua.

ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Quan tâm đến vấn đề vốn đối ứng, ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) đề nghị, cần rà soát khoản 2 Điều 14 và tiêu chí tại Phụ lục 1 dự thảo Nghị quyết. Theo đó, khoản 2 Điều 14 quy định địa phương bảo đảm bố trí đủ nguồn vốn đối ứng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hàng năm theo tỷ lệ tối thiểu tại Phụ lục 1.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu Lý Thị Lan cho rằng, đối với các tỉnh miền núi, biên giới, đông đồng bào dân tộc thiểu số, chưa tự cân đối được ngân sách thì quy định này cần được tính toán kỹ hơn. Những địa phương này thường có số đối tượng thụ hưởng lớn, nhu cầu đầu tư cao nên nguồn lực Trung ương phân bổ lớn. Nếu vốn xác định đối ứng theo tỷ lệ vốn Trung ương giao thì số tuyệt đối địa phương phải bố trí cũng tăng, trong khi khả năng cân đối ngân sách lại hạn chế.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Vì vậy, có thể xảy ra trường hợp Trung ương đã bố trí nguồn lực nhưng địa phương khó sử dụng hết do không bảo đảm được vốn đối ứng. Đặc biệt tại Phụ lục 1, kết quả bố trí vốn đối ứng năm trước còn được sử dụng để tính điểm phân bổ vốn năm sau; bố trí đủ được 0,2 điểm, không đủ thì 0 điểm.

Băn khoăn về tiêu chí này, đại biểu Lý Thị Lan phân tích, nếu địa phương không bố trí đủ vốn đối ứng do khó khăn về khả năng cân đối ngân sách, năm sau lại bị giảm điểm khi phân bổ thì chính địa phương đó lại sẽ tiếp tục gặp bất lợi, trong khi đây là những địa bàn cần được ưu tiên nguồn lực.

Do đó, đại biểu đề nghị tại khoản 2, Điều 14 và Phụ lục 1, nghĩa vụ đối ứng cần được xác định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách, mức độ khó khăn của địa phương và tính chất từng nhóm nhiệm vụ. Đối với công trình có khả năng huy động thêm nguồn lực thì quy định tỷ lệ đối ứng phù hợp; đối với chính sách trực tiếp giải quyết những vấn đề thiếu hụt của hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số như đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt, sinh kế thì cần có mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cao hơn.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu cũng đề nghị rà soát tiêu chí chấm điểm vốn đối ứng tại Phụ lục 1, tránh để khó khăn về khả năng cân đối ngân sách của năm trước trở thành yếu tố làm địa phương tiếp tục bất lợi trong phân bổ nguồn lực năm sau.

Giữ kỷ luật của quyết định ngân sách

Đánh giá rất cao điểm mới tại khoản 6, Điều 1 dự thảo Nghị quyết quy định về nguyên tắc phân bổ ngân sách nhà nước đã không chỉ căn cứ giải ngân mà kết hợp nhu cầu, kết quả, mức độ sẵn sàng, có cơ chế hỗ trợ cho địa phương, tuy nhiên, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị công thức phân bổ phải có 4 nhóm biến bắt buộc. Cụ thể là: nhu cầu thiếu hụt, mức độ khó khăn, kết quả đầu ra và năng lực thực hiện. Trong đó, nhu cầu và mức độ thiếu hụt phải chiếm trọng số lớn.

ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu cũng đề nghị, cần xây dựng "chỉ số thiếu hụt phát triển đa chiều cấp xã”. Có thể hiểu đơn giản đây là một chỉ số tổng hợp để đo lường một xã đang thiếu hụt đến mức nào về các điều kiện phát triển và dịch vụ cơ bản thay vì chỉ nhìn vào hộ nghèo hay thu nhập, gồm ít nhất thông tin về mức độ nghèo, nước sạch, nhà ở, đường giao thông, y tế, dinh dưỡng, giáo dục, việc làm, văn hóa, chuyển đổi số.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Cũng nhất trí với các quy định tại khoản 6 Điều 1 dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) đề nghị, cần bổ sung thêm nội dung: trên cơ sở các nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và đánh giá kết quả thực hiện hàng năm, Trung ương hỗ trợ cho địa phương tổng mức vốn, giao Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trình HĐND cùng cấp quyết định phân bổ để bảo đảm sát thực tiễn, đúng quy định trên tinh thần đẩy mạnh phân cấp để địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Trung ương sẽ thực hiện “hậu kiểm” để bảo đảm Chương trình được thực hiện đúng mục tiêu, có hiệu quả.

ĐBQH Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Về tổng nguồn lực và cách thể hiện trong dự thảo Nghị quyết, Phụ lục 3 xác định tổng nguồn lực cần huy động giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương là 345.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương là 395.392 tỷ đồng và 23.000 tỷ đồng là vốn ngân sách nhà nước để cấp thực hiện tín dụng chính sách, cùng các nguồn lực khác.

Cho rằng đây là con số rất lớn và cũng thể hiện được quyết tâm chính trị rất rõ, tuy nhiên, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết nên làm rõ hơn đâu là phần Quốc hội quyết định về chủ trương và giới hạn nguồn lực ngân sách nhà nước, và đâu là tổng nhu cầu huy động trong toàn chương trình.

ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

“Điều này sẽ giúp tránh cách hiểu Quốc hội đã quyết định từ trước từng cơ cấu nguồn vốn trong suốt 5 năm, trong khi thực tế điều hành cần có độ linh hoạt nhất định từ Chính phủ và các bộ, ngành”, đại biểu nêu rõ.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị, Chính phủ được chủ động điều hành, điều chỉnh cơ cấu trong phạm vi được Quốc hội quyết định, nhưng những thay đổi làm tăng tổng mức ngân sách trung ương, thay đổi mục tiêu, đối tượng thụ hưởng hoặc làm thay đổi những chính sách cốt lõi thì cần có cơ chế báo cáo, xin ý kiến theo thẩm quyền. Như vậy, vừa không bỏ vai trò của cơ quan điều hành, vừa giữ được kỷ luật của quyết định ngân sách.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Đồng thời, cần tiếp tục làm rõ cách hạch toán 23.000 tỷ đồng từ tín dụng ngân sách để trong quá trình tổ chức thực hiện, không phát sinh cách tính trùng hoặc nhầm giữa tổng nguồn lực và các cấu phần của nguồn lực.