Xăng E10: Bài học từ Philippines cho bước chuyển năng lượng của Việt Nam

Kinh nghiệm từ Philippines

Theo lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam, từ ngày 1/6/2026, mặt hàng xăng E10 sẽ được phân phối trên toàn quốc. Cũng từ thời điểm này, thị trường xăng dầu trong nước chỉ còn 2 mặt hàng xăng sinh học được kinh doanh, phân phối là xăng E5RON92 và E10RON95.

Trên thực tế, trong bối cảnh giá dầu biến động và áp lực giảm phát thải ngày càng lớn, nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học như một công cụ chính sách nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, hỗ trợ nông nghiệp và thúc đẩy chuyển đổi xanh. Không chỉ dừng ở mức phối trộn E5 hay E10, nhiều nước đã áp dụng các chuẩn nhiên liệu có tỉ lệ ethanol rất cao như E20, E27, E85, thậm chí E100.

Cụ thể, với Philippines, nước này đã áp dụng quy định bắt buộc phối trộn 10% ethanol vào xăng từ năm 2012. Đến năm 2024, nước này tiếp tục cho phép các doanh nghiệp dầu khí triển khai E20 trên cơ sở tự nguyện, nhưng chưa đưa ra thời hạn bắt buộc nhằm bảo đảm nguồn cung ethanol và khả năng tương thích phương tiện.

Truyền thông đồng bộ cung cấp thông tin khoa học, minh bạch và chính xác để người dân hiểu đúng về xăng sinh học.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về nội dung này, ông Lê Phú Cường, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Philippines cho biết, Philippines là quốc gia tiên phong trong khu vực Đông Nam Á khi luật hóa và triển khai đồng bộ xăng E10 từ rất sớm.

Thông tin về lộ trình triển khai xăng sinh học E10 tại Philippines, ông Lê Phú Cường cho biết, nước này đã xây dựng một lộ trình bài bản từ luật hóa đến thực thi thực tế.

Hành lang pháp lý gốc: Năm 2006, Philippines ban hành Đạo luật Nhiên liệu sinh học (Biofuels Act of 2006 - RA 9367) đặt nền móng bắt buộc sử dụng nhiên liệu sinh học trộn vào xăng dầu thương mại.

Lộ trình nâng cấp: Tháng 2/2009 bắt buộc áp dụng tỷ lệ trộn 5% bioethanol (xăng E5) trên toàn quốc.

Đến tháng 2/2012, Bộ Năng lượng Philippines (DOE) chính thức ban hành thông tư áp dụng bắt buộc tỷ lệ trộn 10% (xăng E10) đối với tất cả các công ty kinh doanh xăng dầu (với một số rất ít ngoại lệ cho xăng có trị số octane siêu cao như RON 97-98 trở lên). Đến tháng 4/2013, việc phủ sóng E10 hoàn toàn đồng bộ trên diện rộng.

Nguyên liệu sản xuất (feedstock): Nguyên liệu chính để Philippines sản xuất bioethanol là mía đường (sugarcane) và mật rỉ (molasses), tận dụng lợi thế là một quốc gia có ngành trồng mía rất mạnh tại các đảo như Negros, Luzon, Panay.

Qua gần 15 năm áp dụng xăng E10, Philippines đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm thực tế đáng chú ý.

Thứ nhất, bài toán tự chủ nguồn cung, đây được coi là thách thức lớn nhất. Dù là quốc gia sản xuất mía đường lớn, nhưng trên thực tế, các nhà máy sản xuất bioethanol nội địa của Philippines thường chỉ đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu trộn E10 toàn quốc. 50% còn lại các doanh nghiệp xăng dầu vẫn phải nhập khẩu bioethanol từ nước ngoài (chủ yếu là Hoa Kỳ và Australia).

Thứ hai, xung đột giá và công thức tính giá.

Hiệp hội Xăng dầu Philippines (PIP) thường xuyên kiến nghị Chính phủ nước này về việc giá bioethanol sản xuất trong nước cao hơn nhiều so với giá nhập khẩu. Công thức tính giá bioethanol nội địa trước đây của Philippines có cộng thêm "chi phí chuyển đổi" (Conversion Cost) bảo hộ cho nông dân và nhà máy nội địa, vô tình làm giảm tính cạnh tranh và gây áp lực lên giá xăng thành phẩm tại trạm bơm.

Thứ ba, tiếp nhận của người tiêu dùng và hạ tầng kỹ thuật.

Trước khi áp dụng, Bộ Năng lượng Philippines đã thực hiện các chiến dịch truyền thông khổng lồ, phối hợp với các hãng xe để chứng minh xăng E10 an toàn với động cơ, không gây hại cho các chi tiết cao su/linh kiện của xe đời cũ.

Việt Nam cần làm gì để xăng E10 được đón nhận?

Từ thực tế của Philippines, để xăng E10 được đón nhận rộng rãi trên thị trường thị Việt Nam, Tham tán thương mại Lê Phú Cường cho rằng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Philippines cũng như nhiều quốc gia khác cũng từng ghi nhận tâm lý e dè của người tiêu dùng do lo ngại ảnh hưởng đến động cơ, mức tiêu hao nhiên liệu và độ tương thích với xe đời cũ.

Tại Philippines, để người dân chấp nhận xăng sinh học, quốc gia này đã triển khai đồng thời các biện pháp truyền thông, hỗ trợ kỹ thuật và chính sách giá trong thời gian dài.

Theo đó, với thị trường Việt Nam, trước hết, vấn đề đảm bảo an ninh nguồn nguyên liệu (Feedstock) được đặt lên hàng đầu. Thị trường Việt Nam chủ yếu sản xuất bioethanol (cồn sinh học) từ sắn (khoai mì). Khác với mía đường của Philippines, sắn ở Việt Nam đang chịu áp lực cạnh tranh rất lớn từ ngành xuất khẩu sắn lát sang Trung Quốc và ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi trong nước. Do đó, Việt Nam cần có quy hoạch vùng nguyên liệu sắn ổn định để đảm bảo an ninh nguồn nguyên liệu.

Hai là, linh hoạt trong chính sách xuất - nhập khẩu ethanol. Việt Nam có thể nghiên cứu các biện pháp mà Philippines đã áp dụng, triển khai ở cơ chế cho phép nhập khẩu ủy thác hoặc tạm nhập bioethanol trong những giai đoạn nguồn cung nội địa đứt gãy hoặc giá sắn trong nước quá cao, nhằm đảm bảo các đầu mối phối trộn xăng dầu luôn có đủ hàng, tránh làm gián đoạn chuỗi cung ứng xăng E10 ra thị trường.

Ba là, xây dựng công thức giá hài hòa lợi ích. Giá xăng E10 bán ra phải đủ hấp dẫn so với xăng khoáng truyền thống (như RON 95) để khuyến khích người dân chuyển đổi hành vi tiêu dùng. Đồng thời, giá mua bioethanol từ các nhà máy trong nước phải tính toán khoa học, hài hòa lợi ích giữa các chủ thể.

Bốn là, truyền thông đồng bộ cung cấp thông tin khoa học, minh bạch và chính xác để người dân hiểu đúng về xăng sinh học.